<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ky">
	<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C</id>
	<title>ААЛАМ - Түзөтүүлөр тарыхы</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;action=history"/>
	<updated>2026-04-23T01:49:59Z</updated>
	<subtitle>Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.40.0</generator>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=77721&amp;oldid=prev</id>
		<title>Gulira, 09:49, 11 Март (Жалган куран) 2026 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=77721&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-03-11T09:49:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;09:49, 11 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Б. з. ч. &lt;/del&gt;4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;б. з. ч. &lt;/del&gt;4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары( 10&amp;lt;sup&amp;gt;-23&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;-25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Биздин заманга чейин &lt;/ins&gt;4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;биздин заманга чейин  &lt;/ins&gt;4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;       &lt;/ins&gt;( 10&amp;lt;sup&amp;gt;-23&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;-25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &#039;&#039;Шкловский И. С.&#039;&#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &#039;&#039;Агекян Т. А.&#039;&#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;Матикеев К.М. Мурзубраимов Б Табият тануу концепциясынын негиздери.Практикалык китеп.Ош.2000&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &#039;&#039;Шкловский И. С.&#039;&#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &#039;&#039;Агекян Т. А.&#039;&#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;Матикеев К.М. Мурзубраимов Б Табият тануу концепциясынын негиздери. Практикалык китеп. Ош.2000&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Gulira</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=44490&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Gulira, 10:50, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=44490&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-12-04T10:50:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:50, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ААЛАМ&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &amp;#039;&amp;#039;Астрономиянын&amp;#039;&amp;#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &amp;#039;&amp;#039;космология&amp;#039;&amp;#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &amp;#039;&amp;#039;Аристотель&amp;#039;&amp;#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &amp;#039;&amp;#039;Архимед&amp;#039;&amp;#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &amp;#039;&amp;#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&amp;#039;&amp;#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &amp;#039;&amp;#039;Күн системасын&amp;#039;&amp;#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &amp;#039;&amp;#039;Галактика&amp;#039;&amp;#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &amp;#039;&amp;#039;радиоастрономиянын &amp;#039;&amp;#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&amp;quot;ж.кыск&amp;quot; oldv=&amp;quot;м-н&amp;quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары( 10&amp;lt;sup&amp;gt;-23&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;-25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&amp;quot;ж.кыск&amp;quot; oldv=&amp;quot;м-н&amp;quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &amp;#039;&amp;#039;Хаббл законуна&amp;#039;&amp;#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&amp;#039;&amp;#039;. &amp;#039;&amp;#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ААЛАМ&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &amp;#039;&amp;#039;Астрономиянын&amp;#039;&amp;#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &amp;#039;&amp;#039;космология&amp;#039;&amp;#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &amp;#039;&amp;#039;Аристотель&amp;#039;&amp;#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &amp;#039;&amp;#039;Архимед&amp;#039;&amp;#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &amp;#039;&amp;#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&amp;#039;&amp;#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &amp;#039;&amp;#039;Күн системасын&amp;#039;&amp;#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &amp;#039;&amp;#039;Галактика&amp;#039;&amp;#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &amp;#039;&amp;#039;радиоастрономиянын &amp;#039;&amp;#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&amp;quot;ж.кыск&amp;quot; oldv=&amp;quot;м-н&amp;quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары( 10&amp;lt;sup&amp;gt;-23&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;-25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&amp;quot;ж.кыск&amp;quot; oldv=&amp;quot;м-н&amp;quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &amp;#039;&amp;#039;Хаббл законуна&amp;#039;&amp;#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&amp;#039;&amp;#039;. &amp;#039;&amp;#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &#039;&#039;Шкловский И. С.&#039;&#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &#039;&#039;Агекян Т. А.&#039;&#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &#039;&#039;Шкловский И. С.&#039;&#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &#039;&#039;Агекян Т. А.&#039;&#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Матикеев К.М. Мурзубраимов Б Табият тануу концепциясынын негиздери.Практикалык китеп.Ош.2000&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Gulira</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45507&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Gulira, 10:24, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45507&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-12-04T10:24:05Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:24, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары 10&amp;lt;sup&amp;gt;-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;24&lt;/del&gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;-25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;( &lt;/ins&gt;10&amp;lt;sup&amp;gt;-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;23&lt;/ins&gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;-25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Gulira</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45506&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Gulira, 10:21, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45506&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-12-04T10:21:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:21, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;(&lt;/del&gt;10-24-&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1025г&lt;/del&gt;/&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;м&lt;/del&gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары 10&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;sup&amp;gt;&lt;/ins&gt;-24&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;/sup&amp;gt; – 10&amp;lt;sup&amp;gt;&lt;/ins&gt;-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;25&amp;lt;/sup&amp;gt; г&lt;/ins&gt;/&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;см&lt;/ins&gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Gulira</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45505&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Gulira, 10:16, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45505&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-12-04T10:16:54Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:16, 4 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;/del&gt;- &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt; г&lt;/del&gt;/&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039;см&lt;/del&gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&#039; &lt;/del&gt;кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;Күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы   Аалам  жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10-&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;24-1025г&lt;/ins&gt;/&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;м&lt;/ins&gt;&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;) кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Gulira</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45504&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Dilde, 08:00, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45504&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-10-06T08:00:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;08:00, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;күн &lt;/del&gt;системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&#039;&#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&#039;&#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электромагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Күн &lt;/ins&gt;системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;  &lt;/ins&gt;Аалам &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; &lt;/ins&gt;жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt; г/&#039;&#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&#039;&#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Dilde</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45503&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Dilde, 07:46, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45503&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-01-17T07:46:41Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;07:46, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;2 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;2 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Категория:1-Том]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Dilde</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45502&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Батма, 05:22, 9 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45502&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2024-01-09T05:22:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;05:22, 9 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;электрмагниттик &lt;/del&gt;толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&#039;&#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&#039;&#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; – мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;электромагниттик &lt;/ins&gt;толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&#039;&#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&#039;&#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири-биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Батма</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45501&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Adina, 08:26, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45501&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-11-29T08:26:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;08:26, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;–мейкиндик &lt;/del&gt;&amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электрмагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;  &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;– мейкиндик &lt;/ins&gt;&amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электрмагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү жанa өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири – андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot;&lt;/ins&gt;ж.кыск&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot; &lt;/ins&gt;oldv=&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot;&lt;/ins&gt;м-н&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot;&lt;/ins&gt;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&#039;&#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&#039;&#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;-&lt;/ins&gt;биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot;&lt;/ins&gt;ж.кыск&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot; &lt;/ins&gt;oldv=&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot;&lt;/ins&gt;м-н&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&quot;&lt;/ins&gt;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039; &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;  &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&lt;/del&gt;ж.кыск&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039; &lt;/del&gt;oldv=&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&lt;/del&gt;м-н&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&lt;/del&gt;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&#039;&#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&#039;&#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&lt;/del&gt;ж.кыск&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039; &lt;/del&gt;oldv=&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&lt;/del&gt;м-н&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&#039;&lt;/del&gt;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &#039;&#039;Хаббл законуна&#039;&#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&#039;&#039;. &#039;&#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Adina</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45500&amp;oldid=prev</id>
		<title>imported&gt;Dilde, 04:34, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9C&amp;diff=45500&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2023-09-26T04:34:04Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;04:34, 26 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; –мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электрмагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ж-a &lt;/del&gt;өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири –    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;ААЛАМ&#039;&#039;&#039; –мейкиндик &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; убакыттан чектелбеген, дайыма өзгөрүп-өнүгүп турган объективдүү дүйнө. Ага жөнөкөй бөлүкчөлөрдөн баштап, асман нерселери (телолору), алардын системалары, космос мейкиндиктери жанa электрмагниттик толкундар кирет. Ааламда үзгүлтүксүз өзгөрүү &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жанa &lt;/ins&gt;өнүгүү процесстери жүрүп, алар өз ара тыгыз байланышта болот. Андагы кубулуштар физиканын закондору &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; түшүндүрүлөт. Ааламды изилдөөдө бардык табигый илимдердин салымы чоң. &#039;&#039;Астрономиянын&#039;&#039; Ааламды изилдөөчү бөлүгү &#039;&#039;космология&#039;&#039; деп аталат. Б. з. ч. 4-кылымда &#039;&#039;Аристотель&#039;&#039; Аалам  түзүлүшүн сфера түрүндө элестетип, анын борборуна Жерди жайгаштырып, калган бардык нерселер (телолор) анын тегерегинде айланат деген. Ушундай эле ойду б. з. ч. 4-3-кылымдарда жашаган механик-математик &#039;&#039;Архимед&#039;&#039; Аалам шар формада болорун жанa анын борбору Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; дал келерин түшүндүрүп, радиусу Жер &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; Күндүн ортосундагы аралыкка барабар деген. &#039;&#039;Жордано Бруно  Н. Коперниктин&#039;&#039; окуусуна таянып, 16-кылымдын аягында Аалам чексиз, жылдыздар &amp;lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; планеталар Күндүн тегерегинде айланат деген жанa алардын көпчүлүгүндө тиричилик болуу мүмкүнчүлүгү бар деп элестеткен. 19-кылымда &#039;&#039;күн системасын&#039;&#039; ичине алган өтө көп сандагы ири жылдыздар тобу - &#039;&#039;Галактика&#039;&#039; ачылган. Өзгөчө 20-кылымдын экинчи жарымында кубаттуу телескоптордун пайда болушу, &#039;&#039;радиоастрономиянын &#039;&#039;өнүгүшү, адамдын космос мейкиндигине чыгышы Аалам жөнүндөгү илимдин дүркүрөп өсүшүнө алып келди. Ааламдын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири –    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&amp;#039;&amp;#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&amp;#039;&amp;#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &amp;#039;&amp;#039;Хаббл законуна&amp;#039;&amp;#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&amp;#039;&amp;#039;. &amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;андагы материянын бир калыпта эмес жайгашышы. Материянын негизги бөлүгү өтө чоң тыгыздыктагы космос телолорунда (жылдыздарда, планеталарда), тыгыздыгы эң аз заттар Ааламдын калган көлөмдөрүндө жайгашкан. Мында да заттар бир кылка таралган эмес. Газ &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; чаңдын тыгыздыктары (10 &amp;lt;sup&amp;gt;−23&amp;lt;/sup&amp;gt;- 10 &amp;lt;sup&amp;gt;_25&amp;lt;/sup&amp;gt;г/&amp;#039;&amp;#039;см&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;)&amp;#039;&amp;#039; кадимки жылдыз аралык мейкиндиктин тыгыздыгына караганда көп эсе чоң. Биздин галактикага жакын бир нече галактикадан башка бардык галактикалар бири биринен белгилүү ылдамдык &amp;lt;span cat=&amp;#039;ж.кыск&amp;#039; oldv=&amp;#039;м-н&amp;#039;&amp;gt;менен&amp;lt;/span&amp;gt; алыстайт, бул кубулуш Ааламдын кеңейиши деп аталып, &amp;#039;&amp;#039;Хаббл законуна&amp;#039;&amp;#039; баш ийет. Ааламдагы заттардын тыгыздыктары ар түрдүү болуп, эң кичине объектиден чоң объектиге өткөндө өтө тез төмөндөйт&amp;#039;&amp;#039;. &amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: &amp;#039;&amp;#039;Шкловский И. С.&amp;#039;&amp;#039; Вселенная, жизнь, разум. 2-изд., М., 1965; &amp;#039;&amp;#039;Агекян Т. А.&amp;#039;&amp;#039; Звезды, галактика, метагалактика. М., 1966.&amp;lt;br&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>imported&gt;Dilde</name></author>
	</entry>
</feed>