КҮЗ-ОРДО

КҮЗ-ОРДО – Баласагын шаарынын дагы бир аталышы. Негизинен Махмуд Кашгаринин сөздүгүндө (кара: Дивану лугат ит-түрк) кезигет. Ал сөздүктө жикилдер (чигилдер) Баласагынды «Куз-Улуш» (улуш – кыштак) деп аташса, жергиликтүү калк (түрктөр) аны «Куз-Орду» деп атарын белгилейт. Сөздүктө «куз» деген сөз «тоонун тескей бети» б. а. кандайдыр бир нерсенин «маңдай-тескейи» деген мааниде түшүндүрүлгөн. Бирок бул шаардын кайсы жерде жайгашканы азырынча тактала элек. Кидань (кара: Кара кытайлар) мамлекетинин расмий тарыхында («Ляо ши») Самарканд шаарынын жанындагы Кавтан талаасындагы салгылашууда селжуктарды жеңгенден кийин Елүй Даши чыгышты карай жүрүп, 20 күндө түшүмдү көп берүүчү жерге жетип, ошол жерде борбор шаар негиздеп, аны «Ху-сы-во-эр-до» деп атаганы айтылат. В. Бартольд «бул шаар (Хосун-Орду) балким Чүй суусунун жээги, Баласагын шаарына жакын жерде болушу мүмкүн экенин» божомолдогон.

Ад.: Бартольд В. В. Собр. Соч. М., 1963. Т. II. Ч. 1; Пиков Г. Г. Западные кидани. Новосибирск, 1989; Махмуд ал-Кашгари, Диван лугат ат-турк (Свод тюркских слов): в 3 т. /Пер. с араб. А.Р. Рустамова, Т. 1. М., 2010.