«КЫЗ САЙКАЛ»
«КЫЗ САЙКАЛ» – баатырдык эпос. 1978-жылы О. Урмамбетов КР УИАнын Кол жазмалар фондусуна тапшырган. Чыгарманын мазмунун негизинен «Манас» эпосундагы Сайкал мененМанастын сайышы жөнүндөгү эпизод, башкача айтканда баатырдык үйлөнүү мотиви түзөт. «Кыз Сайкал» эпосунун окуялары нойгут уруусунан чыккан Карача кан элин сырттан душмандын кол салуусунан коргоп, калктын бейпил турмушун сүрөттөөдөн башталат. Кандын зарыгып көргөн перзенти Сайкалдын куш салып, салбурунга чыгышы, он беш жашында жолборсту мерт кылышы, атасы Карачанын кытайга салык төлөп тургандыгын Шерик аттуу балбандан угуп, жер чалышы, Кытайдын Кежир балбанын сайышы, салык жыйнаганы келген кытайды жолотпой, өзү кытайларга барып, алардын төрөсүн булдурсун мененжыга чабышы сыяктуу эпизоддордо Сайкал кадимки эпикалык баатыр катары сүрөттөлөт. Ал элин, жерин душмандан бошотуп, атасы Карачанын ордуна кандык кылып калат. Ушул окуялардан кийин гана эпостун «Манас» эпосуна түздөн-түз тиешеси бар негизги бөлүгү башталат. Көкөтөйдүн ашына Сайкал келбей калат. Жолой мененкүрөшөр балбан таппай калганда Сайкалдын келбегенине өкүнүшөт. Ошондон улам Сайкалдын баатырдыгын билген Манас аш бүтөр мененАлмамбет, Чубак, Сыргак, Бакайды жанына алып, Сайкалды издеп жөнөйт. Карачанын ордосуна барып, Сайкалдын эрдигин сыноо үчүн жылкы тиет. Сайкал түшүндө жылкы тийген Манас экенин билип, аттанат. Сайкалдын Манас мененжүз көрүшүп, күч сынашып, жеңилген соң, ага акыреттик жар болууга ант бериши мененокуя аяктайт. Манас мененСайкалдын акыреттик жар болушу – «Манас» эпосундагы салттуу, көөнө мотивдин бири.