КАРАМЗИН

КАРАМЗИ́Н Николай Михайлович [1(12). 12. 1766, Россия, Казан губерниясы, Бузулук району, Михайловка кыштагы – 22. 5 (3. 6.). 1826, Петер­бург] – орус жазуучусу, публицист ж-а тарых­чы. Москвадагы Шаден менчик пансионунан 1783-жылга чейин билим алган. Москва университетинен лекция уккан. Карамзиндин чыгармачылыгы котормодон баш­талган. 1789-жылы Батыш Европаны аралап, бел­гилүү жазуучу, ойчул-агартуучулар м-н тааныш­кан.

Ал Россияда «Московский журнал» (1791–92), «Вестник Европы» (1802–03) журналдарын чы­гарган. «Евгений менен Юлия» (1789), «Орус сая­катчысынын каттары», «Байкуш Лиза», «Наталья – бояр кызы» ж. б. повестте­ри аркылуу орус адабиятында сентиментализм багытын негиздеген. Анын туңгуч прозасы В. А. Жуковский, К. Н. Батюшков, А. С. Пушкиндин чыгармачылыгы­нын өркүндөшүнө чоң таасир берген. 1790-жыл­дардын орто ченинде тарых маселелерине кы­зыгып, калган өмүрүн ага арнаган. 1803–26-жылдарда «Россия мамлекетинин тарыхы» аттуу 12 том­дук эмгегин жазган. Бул эмгек – орус элинин тарыхындагы чоң окуя болгон. Карамзин тарыхка кыраакы караган, башкача айтканда адамзат тарыхы бул – бүткүл дүйнөлүк прогресс тарыхы, анын неги­зин акыл-эс м-н адашуунун, билим м-н билим­сиздиктин күрөшү түзөт деген. Карамзиндин түшүнүгү боюнча тарыхта чечүүчү роль улуу адамдарга таан­дык. Карамзиндин тарыхка көз карашы учурунда мам­лекет тарабынан колдоого алынып, расмий жол­-жобо деп таанылган. Славянофилдер Карамзинди ру­ханий атабыз деп эсептешкен. А. И. Герцен Карамзин «биздин адабиятты гумандуу кылды» деген.

Ад.: Н. М. Карамзин. М., 1992; Сапченко Л. А. Н. М. Карамзин: Судьба наследия (век XIX). Улья­новск, 2003.