http://encyclopedia.edu.kg/api.php?hidebots=1&urlversion=1&days=7&limit=50&action=feedrecentchanges&feedformat=atom 2026-04-16T12:30:36Z Ушул агымдагы уикидеги соңку өзгөрүүлөрдү көзөмөлдө. MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%AD%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%93%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%AB&diff=79803&oldid=15443 2026-04-16T11:44:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:44, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ ЭНЕРГИЯСЫ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>элементардык бөлүкчөлөр системасын байланыштыруучу энергия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ошол бөлүкчөлөрдүн эркин абалында&amp;shy;гы энергия суммасынын ортосундагы айырма. Ал энергия ядрону айрым нуклондорго ажыра&amp;shy;туучу энергияга барабар. Байланыш энергиясы  ядронун турук&amp;shy;туулугун мүнөздөйт. Туруктуу системанын байланышы терс <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>абсолюттук чоңдугу канчалык жого&amp;shy;ру болсо, система ошончолук бышык болот. Мисалды, атом ядросу үчүн  байланыш энергиясы ядродогу нуклондор&amp;shy;дун күчтүү аракети <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>аныкталат. Эйнштейн катышына ылайык масса дефектисине пропор&amp;shy;циялуу: ᐃ''т/ᐃЕ=''ᐃ''тс''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.  Атом ядросундагы нук&amp;shy;лондор (протон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>нейтрондор) кармап туруу&amp;shy;чу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланы </del>энергиясы миллиондогон ''эВ'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ченелет. Өтө туруктуу ядронун байланыш энергиясы 8 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.10</del>&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; ''эВ/нуклон''го (сыйымдуу байланыш энергиясы) барабар. Бул энергия жеңил ядролордун оор ядрого кошулушунда, ошондой эле оор ядронун тез ажырашында бөлүнүшү мүмкүн. Мында сыйымдуу  байланыш энергиянын төмөндөшү атомдук номердин өсүшү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>түшүндүрүлөт, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Радиоактивдүүлүк''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ ЭНЕРГИЯСЫ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>элементардык бөлүкчөлөр системасын байланыштыруучу энергия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ошол бөлүкчөлөрдүн эркин абалында&amp;shy;гы энергия суммасынын ортосундагы айырма. Ал энергия ядрону айрым нуклондорго ажыра&amp;shy;туучу энергияга барабар. Байланыш энергиясы  ядронун турук&amp;shy;туулугун мүнөздөйт. Туруктуу системанын байланышы терс <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>абсолюттук чоңдугу канчалык жого&amp;shy;ру болсо, система ошончолук бышык болот. Мисалды, атом ядросу үчүн  байланыш энергиясы ядродогу нуклондор&amp;shy;дун күчтүү аракети <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>аныкталат. Эйнштейн катышына ылайык масса дефектисине пропор&amp;shy;циялуу: ᐃ''т/ᐃЕ=''ᐃ''тс''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.  Атом ядросундагы нук&amp;shy;лондор (протон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>нейтрондор) кармап туруу&amp;shy;чу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыш </ins>энергиясы миллиондогон ''эВ'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ченелет. Өтө туруктуу ядронун байланыш энергиясы 8 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">·10</ins>&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; ''эВ/нуклон''го (сыйымдуу байланыш энергиясы) барабар. Бул энергия жеңил ядролордун оор ядрого кошулушунда, ошондой эле оор ядронун тез ажырашында бөлүнүшү мүмкүн. Мында сыйымдуу  байланыш энергиянын төмөндөшү атомдук номердин өсүшү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>түшүндүрүлөт, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''Радиоактивдүүлүк''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%A2%D2%AE%D0%99%D2%AE%D0%9D%D2%AE&diff=79802&oldid=15441 2026-04-16T11:39:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:39, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ ТҮЙҮНҮ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>байланышты камсыз кылуучу негизги пунктта <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жайгашгырылган </del>ар кандай байланыш каражатынын комплекси. Ал бир аймактагы калкты, ишканаларды, мекеме&amp;shy;лерди, уюмдарды радио уктуруу, почта, ''телефон'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>телеграф байланыштары боюнча тейлеп, гезит&amp;shy;, журнал, пенсия таркатуу иштерин аткарат. Шаар аралык телефон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>телеграф байланыштарын жүргүзүү үчүн айрым шаарларда транзит байланыш түйүнү курулат. Аскер байланыш  түйүнү радио түйүнүнөн, телеграф <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>телефон станциясынан, кабар жый&amp;shy;ноо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>билдирүү пунктунан, байланыш самолётунан, вертолётунан ж. б. турат. Аскер  байланыш түйүнү ту&amp;shy;руктуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>убактылуу болуп бөлүнүп, убакты&amp;shy;луу байланыш түйүнү командалык, байкоо жүргүзүлүүчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тылдагы башкаруу орундарында түзүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ ТҮЙҮНҮ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>байланышты камсыз кылуучу негизги пунктта <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жайгаштырылган </ins>ар кандай байланыш каражатынын комплекси. Ал бир аймактагы калкты, ишканаларды, мекеме&amp;shy;лерди, уюмдарды радио уктуруу, почта, ''телефон'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>телеграф байланыштары боюнча тейлеп, гезит&amp;shy;, журнал, пенсия таркатуу иштерин аткарат. Шаар аралык телефон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>телеграф байланыштарын жүргүзүү үчүн айрым шаарларда транзит байланыш түйүнү курулат. Аскер байланыш  түйүнү радио түйүнүнөн, телеграф <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>телефон станциясынан, кабар жый&amp;shy;ноо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>билдирүү пунктунан, байланыш самолётунан, вертолётунан ж. б. турат. Аскер  байланыш түйүнү ту&amp;shy;руктуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>убактылуу болуп бөлүнүп, убакты&amp;shy;луу байланыш түйүнү командалык, байкоо жүргүзүлүүчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тылдагы башкаруу орундарында түзүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%93%D0%AB&diff=79801&oldid=16908 2026-04-16T11:37:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:37, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ ТАРМАГЫ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>маалыматты кабыл алуучу, таратуучу техикалык  түзүлмөлөрдүн, абонент&amp;shy;тик жаңы байланыш аба линиясынын тутуму. Колдонулган жабдыктын түрүнө жараша почта, радио байланыш, телефон, компьютер байланыш тармагы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>ошондой  эле зымдуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>зымсыз болуп бөлүнөт. Кийин&amp;shy;ки кезде оптикалык байланыш системалары пайда болгон. Бул системалар оптобулалык кабел&amp;shy;ден <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>оптоэлектрондук түзүлмөлөрдөн турат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ ТАРМАГЫ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>маалыматты кабыл алуучу, таратуучу техикалык  түзүлмөлөрдүн, абонент&amp;shy;тик жаңы байланыш аба линиясынын тутуму. Колдонулган жабдыктын түрүнө жараша почта, радио байланыш, телефон, компьютер байланыш тармагы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>ошондой  эле зымдуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>зымсыз болуп бөлүнөт. Кийин&amp;shy;ки кезде оптикалык байланыш системалары пайда болгон. Бул системалар оптобулалык кабел&amp;shy;ден <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>оптоэлектрондук түзүлмөлөрдөн турат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%A2%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=79800&oldid=15572 2026-04-16T11:32:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:32, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ СТАТИСТИКАСЫ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>''статисти&amp;shy;канын'' бир тармагы. Байланыш статистикасы статистиканын жал&amp;shy;пы теориясына таянат. Статистиканын башка тармактарындай эле ал чарбаны башкаруунун бардык талабын канааттандырат. Анын көрсөт&amp;shy;күчтөрү ушул максатка ылайыкталып түзүлүп, алар статистикалык отчёттор, күндөлүк техникалык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>бухгалтердик эсептин маалыматтары аркылуу жыйын&amp;shy;тыкталат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ СТАТИСТИКАСЫ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>''статисти&amp;shy;канын'' бир тармагы. Байланыш статистикасы статистиканын жал&amp;shy;пы теориясына таянат. Статистиканын башка тармактарындай эле ал чарбаны башкаруунун бардык талабын канааттандырат. Анын көрсөт&amp;shy;күчтөрү ушул максатка ылайыкталып түзүлүп, алар статистикалык отчёттор, күндөлүк техникалык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>бухгалтердик эсептин маалыматтары аркылуу жыйын&amp;shy;тыкталат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%A1%D0%9F%D0%A3%D0%A2%D0%9D%D0%98%D0%93%D0%98&diff=79799&oldid=15571 2026-04-16T11:30:37Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:30, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ СПУТНИГИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Жердин жасалма жандоочусу. Электр-магнит талаасынын таралышы аркылуу телефондук байланышты, теле берүүлөрдү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ар кандай маалыматтарды бүткүл дүйнөгө таратууну камсыз кылат. Электр-магнит талаасынын микротолкундар арымында (диапазонунда) аябагандай көп маалыматтарды берүүгө болот. Тилекке каршы, микротол&amp;shy;кундарды катуу нерселер сиңирип алгандыктан, толкун бергич <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>толкун кабылдагыч бири бирине түз радио байланышта болуу мүмкүнчүлүгүн байланыш спутниги түзөт. Бир нече спутниктин (үчтөн кем эмес) жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>байланышты глобалдык масштаб&amp;shy;да камсыз кылууга болот. Алгачкы  байланыш спутниги 1952-жылы сигналдарды күчөтүү үчүн күн энергиясын кол&amp;shy;донуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Америкадан Европага телекөрсөтүү&amp;shy;нү жүргүзгөн. Спутник <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жерди </del>бир айланып чыкканда жердеги станциялардын антеннасы 20 ''мин'' гана «көргөндүктөн», телеберүүнүн убак&amp;shy;тысы да ошончо болгон. 1963-жылдан баштап кубаттуу ракеталар курулгандан кийин байланыш спутниги  гео&amp;shy;стационардуу орбиталарга чыгарыла баштайт. Азыркы учурда жер үстүндө он миңдеген телефон байланыштарын камсыз кылуучу, радио <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>теле берүүлөрдү трансляциялоочу «Молния- 1, -2, -3», «Интелсат-3, -4» (АКШ) сыяктуу көп&amp;shy;төгөн байланыш спутниктери учуп жүрөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ СПУТНИГИ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Жердин жасалма жандоочусу. Электр-магнит талаасынын таралышы аркылуу телефондук байланышты, теле берүүлөрдү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ар кандай маалыматтарды бүткүл дүйнөгө таратууну камсыз кылат. Электр-магнит талаасынын микротолкундар арымында (диапазонунда) аябагандай көп маалыматтарды берүүгө болот. Тилекке каршы, микротол&amp;shy;кундарды катуу нерселер сиңирип алгандыктан, толкун бергич <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>толкун кабылдагыч бири бирине түз радио байланышта болуу мүмкүнчүлүгүн байланыш спутниги түзөт. Бир нече спутниктин (үчтөн кем эмес) жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>байланышты глобалдык масштаб&amp;shy;да камсыз кылууга болот. Алгачкы  байланыш спутниги 1952-жылы сигналдарды күчөтүү үчүн күн энергиясын кол&amp;shy;донуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Америкадан Европага телекөрсөтүү&amp;shy;нү жүргүзгөн. Спутник <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерди </ins>бир айланып чыкканда жердеги станциялардын антеннасы 20 ''мин'' гана «көргөндүктөн», телеберүүнүн убак&amp;shy;тысы да ошончо болгон. 1963-жылдан баштап кубаттуу ракеталар курулгандан кийин байланыш спутниги  гео&amp;shy;стационардуу орбиталарга чыгарыла баштайт. Азыркы учурда жер үстүндө он миңдеген телефон байланыштарын камсыз кылуучу, радио <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>теле берүүлөрдү трансляциялоочу «Молния- 1, -2, -3», «Интелсат-3, -4» (АКШ) сыяктуу көп&amp;shy;төгөн байланыш спутниктери учуп жүрөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%A0%D0%95%D0%90%D0%9A%D0%A6%D0%98%D0%AF%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%AB&diff=79798&oldid=16907 2026-04-16T11:23:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:23, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ РЕАКЦИЯЛАРЫ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>нерсенин механикалык  системанын чекитине аракет этүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>механикалык бай&amp;shy;ланышты пайда кылуучу күчтөрү. Алар байла&amp;shy;нышка аракет этүүчү күч бар учурда карама &amp;shy;каршы күч катары (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Ньютон закондору'') пайда болот. Мисалы, темир жол рельси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>вагондун кыймылын чектөөчү байланыш, ал эми рельс&amp;shy;тердин вагонго таасир этүүчү күчү байланыш реакциялары болуп эсептелет. Системага аракет кылган сырткы күчтөрдөн айырмаланып, байланыш  каналынын чоңдугу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>багыты алдын ала белгисиз болот. Алар системадагы нерселердин өз ара байланыш шарт&amp;shy;тарына, системага аракет кылган сырткы күч&amp;shy;төрдүн чоңдуктарына <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>багыттарына, системанын кыймылынын закон ченемдүүлүктөрүнө ж. б. көз каранды болот. Мисалы, тегиздиктин үс&amp;shy;түндө жаткан нерсе (1-чийме) сырткы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''Ғ'' </del>күчүнүн аракетинен ''х'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>багыты боюнча кыймылдайт. Бул системадагы байланыш реакциялары  кыймылдын багытына каршы пайда болгон сүрүлүү ''Ғ&lt;sub&gt;с'' күчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>нерсенин тактайдын бетине жасаган ''р'' басым күчү болуп эсептелет. 2-чиймеде тик тегиздиктеги жипке шарча илинген. Мында пайда болгон байланыш реакциялары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. - </del>жиптеги</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ РЕАКЦИЯЛАРЫ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>нерсенин механикалык  системанын чекитине аракет этүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">        менен </ins>механикалык бай&amp;shy;ланышты пайда кылуучу күчтөрү. Алар байла&amp;shy;нышка аракет этүүчү күч бар учурда карама &amp;shy;каршы күч катары (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара: </ins>''Ньютон закондору'') пайда болот. Мисалы, темир жол рельси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>вагондун кыймылын чектөөчү байланыш, ал эми рельс&amp;shy;тердин вагонго таасир этүүчү күчү байланыш реакциялары болуп эсептелет. Системага аракет кылган сырткы күчтөрдөн айырмаланып, байланыш  каналынын чоңдугу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>багыты алдын ала белгисиз болот. Алар системадагы нерселердин өз ара байланыш шарт&amp;shy;тарына, системага аракет кылган сырткы күч&amp;shy;төрдүн чоңдуктарына <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>багыттарына, системанын кыймылынын закон ченемдүүлүктөрүнө ж. б. көз каранды болот. Мисалы, тегиздиктин үс&amp;shy;түндө жаткан нерсе (1-чийме) сырткы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ḟ </ins>күчүнүн аракетинен ''х'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>багыты боюнча кыймылдайт. Бул системадагы байланыш реакциялары  кыймылдын багытына каршы пайда болгон сүрүлүү ''Ғ&lt;sub&gt;с'' күчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>нерсенин тактайдын бетине жасаган ''р'' басым күчү болуп эсептелет. 2-чиймеде тик тегиздиктеги жипке шарча илинген. Мында пайда болгон байланыш реакциялары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жиптеги</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЛАНЫШ РЕАКЦИЯЛАРЫ12.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЛАНЫШ РЕАКЦИЯЛАРЫ12.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;1- чийме                                        2-чийме&#039;&#039;   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;1- чийме                                        2-чийме&#039;&#039;   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>шарчаны кармап туруучу чыңалуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''Т'' - </del>күчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жок тегиздиктин шарды түртүп турган ''N'' күчү. Байланыш  реакциялары байланыштын түрүнө көз каранды бол&amp;shy;бостон, системага таасир эткен активдүү күчкө да көз каранды. Анын багыты кээде байланыштын түрү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>аныкталат. Жалпы учур үчүн динамика&amp;shy;нын маселелерин чыгарууда бошонуучулук прин&amp;shy;циби колдонулат, байшкача  айтканда эркин эмес механикалык  система эркин деп каралат. Ал үчүн кыймылдын бардык учурунда байланыштын системага койгон шарты аткарылгандай тандалып алынган чекиттерине коюлат. Бул күчтөр байланыш реакциялары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>деп аталат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>шарчаны кармап туруучу чыңалуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ṫ – </ins>күчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жок тегиздиктин шарды түртүп турган ''N'' күчү. Байланыш  реакциялары байланыштын түрүнө көз каранды бол&amp;shy;бостон, системага таасир эткен активдүү күчкө да көз каранды. Анын багыты кээде байланыштын түрү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>аныкталат. Жалпы учур үчүн динамика&amp;shy;нын маселелерин чыгарууда бошонуучулук прин&amp;shy;циби колдонулат, байшкача  айтканда эркин эмес механикалык  система эркин деп каралат. Ал үчүн кыймылдын бардык учурунда байланыштын системага койгон шарты аткарылгандай тандалып алынган чекиттерине коюлат. Бул күчтөр байланыш реакциялары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>деп аталат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%AB&diff=79797&oldid=15569 2026-04-16T11:13:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:13, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ КАНАЛЫ ''', б е р ү ү    к а н а л ы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>ар кандай кабарды бергичтен кабыл ал&amp;shy;гычка жеткирүүчү техникалык түзүлмөсү бар байланыш аба линиясы. Техникалык түзүлмөлөр (күчөткүч, код түзүүчү түзүлмө ж. б.) байланыш аба линиясы&amp;shy;нын ортоңку <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>акыркы пункттарына орнотулат. Кабар берүүчү линия катары асма <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>''кабель'' зымдары, радио, радиотеле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>толкун өткөргүчтөр пайдаланылат. Бергич  байланыш каналы кабыл алгычтар биригип, байланыш системасын түзөт. Байланыш каналынын телефон, үн сигналын берүү, телекөрсөтүү, факсимиле, фототелеграф, телеграф каналы деген түрлөрү бар. Телефон каналы үн жыштыгынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">300-3400 </del>''Гц'' диапазонунда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-100 </del>  иштеп, ар бир канал өзгөртүүчү түзүлмөлөрдүн ''(генератор'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>''модулятор)'' жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>12, 60, 300 каналдуу топторго бөлүнөт. Бир тараптуу байланыш түзүүчү каналдар симплекс, эки та&amp;shy;раптуусу дуплекс канал деп аталат. Байланыш каналы  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>электр, акустикалык, оптикалык сигналдар та&amp;shy;ратылат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ КАНАЛЫ ''', б е р ү ү    к а н а л ы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ар кандай кабарды бергичтен кабыл ал&amp;shy;гычка жеткирүүчү техникалык түзүлмөсү бар байланыш аба линиясы. Техникалык түзүлмөлөр (күчөткүч, код түзүүчү түзүлмө ж. б.) байланыш аба линиясы&amp;shy;нын ортоңку <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>акыркы пункттарына орнотулат. Кабар берүүчү линия катары асма <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>''кабель'' зымдары, радио, радиотеле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>толкун өткөргүчтөр пайдаланылат. Бергич  байланыш каналы кабыл алгычтар биригип, байланыш системасын түзөт. Байланыш каналынын телефон, үн сигналын берүү, телекөрсөтүү, факсимиле, фототелеграф, телеграф каналы деген түрлөрү бар. Телефон каналы үн жыштыгынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">300–3400 </ins>''Гц'' диапазонунда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2–100 </ins>  иштеп, ар бир канал өзгөртүүчү түзүлмөлөрдүн ''(генератор'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>''модулятор)'' жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>12, 60, 300 каналдуу топторго бөлүнөт. Бир тараптуу байланыш түзүүчү каналдар симплекс, эки та&amp;shy;раптуусу дуплекс канал деп аталат. Байланыш каналы  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>электр, акустикалык, оптикалык сигналдар та&amp;shy;ратылат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%9A%D0%90%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%98&diff=79796&oldid=15568 2026-04-16T11:07:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:07, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ КАБЕЛИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>сигналдарды электр же оптикалык түрдө өткөрүүчү зым. Ал аркылуу телеграмма <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>фототелеграмма, телефон аркылуу сүйлөшүүлөр, теле кабар, статистикалык маалымат, теле механикалык  системанын сигналдары берилет. Байланыш кабели симметриялуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>коаксиал&amp;shy;дуу конструкцияда; берилүүчү жыштык спект&amp;shy;ри боюнча - төмөнкү (10 ''кГц'' тен кичине) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жогорку (10 ''кГц'' тен чоң) жыштыктагы; колдонуу тармагына жараша - алыскы (шаар аралык) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а жергитликтүү </del>кабель болуп, асма, жер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>суу астына орнотулат. Линиянын ток өткөрүүчү бөлү&amp;shy;гүнүн диаметри 0,<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-1</del>,6 ''мм'' жез зымдан жаса&amp;shy;лып, изоляцияланган зымдары экиден (бир тиз&amp;shy;мек) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>төрттөн (эки тизмек) чыйратылат. Симметриялуу байланыш кабелиндеги түгөйлөш зымдын саны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-3600гө </del>(тажрыйбалык керме 4800гө), коак&amp;shy;сиалдуу байланыш  кайбелинде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-20га </del>жетип, түгөйлөш ар бир керме боюнча 3600гө жакын телефондук сүйлөшүүлөр жүргүзүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ КАБЕЛИ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>сигналдарды электр же оптикалык түрдө өткөрүүчү зым. Ал аркылуу телеграмма <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>фототелеграмма, телефон аркылуу сүйлөшүүлөр, теле кабар, статистикалык маалымат, теле механикалык  системанын сигналдары берилет. Байланыш кабели симметриялуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>коаксиал&amp;shy;дуу конструкцияда; берилүүчү жыштык спект&amp;shy;ри боюнча - төмөнкү (10 ''кГц'' тен кичине) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жогорку (10 ''кГц'' тен чоң) жыштыктагы; колдонуу тармагына жараша - алыскы (шаар аралык) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана жергиликтүү </ins>кабель болуп, асма, жер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>суу астына орнотулат. Линиянын ток өткөрүүчү бөлү&amp;shy;гүнүн диаметри 0,<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3–1</ins>,6 ''мм'' жез зымдан жаса&amp;shy;лып, изоляцияланган зымдары экиден (бир тиз&amp;shy;мек) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>төрттөн (эки тизмек) чыйратылат. Симметриялуу байланыш кабелиндеги түгөйлөш зымдын саны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1–3600гө </ins>(тажрыйбалык керме 4800гө), коак&amp;shy;сиалдуу байланыш  кайбелинде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2–20га </ins>жетип, түгөйлөш ар бир керме боюнча 3600гө жакын телефондук сүйлөшүүлөр жүргүзүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8_%D0%90%D0%91%D0%90_%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%98%D0%AF%D0%A1%D0%AB&diff=79795&oldid=15567 2026-04-16T11:03:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:03, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ АБА ЛИНИЯСЫ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>''арматуранын (изолятор,'' илмек ж. б.) жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>түркүк&amp;shy;төргө асылып тартылган зым. Аны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>''телефон, телеграф,'' фототелеграф кабарлары, радио&amp;shy;уктуруу программасы, теле башкаруу, теле өлчөө сигналдары берилет. Радио байланыш каналы телеграф <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>телефон каналы деп бөлүнөт. Көп каналдуу телеграфтоодо бир эле канал боюнча бир нече байланыш ишке ашырылат. Бул үчүн алыс&amp;shy;кы телефон байланыш каналы пайдаланылат да, ал канал электр чыпкалары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ичке бөлүккө бөлүнүп, алардын ар бири боюнча телеграф кабары берилет. Ал тоналдык телеграфтоо деп аталат. Бул учурда жез же биметалл зымдары пайдала&amp;shy;нылып, 2 зымдан турган зым керме боюнча жогорку жыштыктагы токтун күчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бир убакытта 15-18 телефондук сүйлөшүү жүрөт. Мында 150 ''кГц'' жыштыктагы диапазондо сигнал берилип, ар бир телефон каналы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-4 </del>''кГц'' диапазондо иштейт. Түркүктөргө бекитилүүчү арматура катары изолятор, илмек, траверс ж. б. колдону&amp;shy;лат. Изолятор фарфордон же айнектен жасалат. Байланыш аба линиясын тыгыздоодо байланыш кана&amp;shy;лынын санын көбөйтүү жолу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бир эле маал&amp;shy;да бир эле зым керме боюнча көп абонент бай&amp;shy;ланыштырылат. Радио каналын тыгыздоодо берүүчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кабыл алуучу аппараттар кезеги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>үзгүлтүксүз иштетилет. Таркатылуучу сиг&amp;shy;налдардын физикалык табияты боюнча  Байланыш аба линиясынын электр, акустикалык, оптикалык деген түрлөрү болот.  Байланыш аба линиясында башка жактан пайда болгон бөлөк ток, ошондой эле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>байланышка жолтоо болуучу башка таасирлер да болот. Байланыш түзүлмө&amp;shy;лөрүнө коркунучтуу таасир тийгизе турган бу&amp;shy;лактарга: а) чагылган, б) магнит талаасы, в) жогорку <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>төмөнкү чыңалуудагы электр линия&amp;shy;сы, г) электр тогу (агыны) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>жүрүүчү транспорт линиясы ж. б. кирет.  Байланыш аба линиясы бири бирине жолтоо болуучу токту пайда кылбашы үчүн абада ар бир кош зым өзүнчө асылып, берки эки зым белгилүү аралыкта кайчылашты&amp;shy;рылып тартылат. Кабель линиясында ар бир кош зым өзүнчө оролуп изоляцияланат. Радио программалар кабель аркылуу берилгенде, зым&amp;shy;дар электр экраны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>корголот.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ АБА ЛИНИЯСЫ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>''арматуранын (изолятор,'' илмек ж. б.) жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>түркүк&amp;shy;төргө асылып тартылган зым. Аны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>''телефон, телеграф,'' фототелеграф кабарлары, радио&amp;shy; уктуруу программасы, теле башкаруу, теле өлчөө сигналдары берилет. Радио байланыш каналы телеграф <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>телефон каналы деп бөлүнөт. Көп каналдуу телеграфтоодо бир эле канал боюнча бир нече байланыш ишке ашырылат. Бул үчүн алыс&amp;shy;кы телефон байланыш каналы пайдаланылат да, ал канал электр чыпкалары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ичке бөлүккө бөлүнүп, алардын ар бири боюнча телеграф кабары берилет. Ал тоналдык телеграфтоо деп аталат. Бул учурда жез же биметалл зымдары пайдала&amp;shy;нылып, 2 зымдан турган зым керме боюнча жогорку жыштыктагы токтун күчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бир убакытта 15-18 телефондук сүйлөшүү жүрөт. Мында 150 ''кГц'' жыштыктагы диапазондо сигнал берилип, ар бир телефон каналы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3–4 </ins>''кГц'' диапазондо иштейт. Түркүктөргө бекитилүүчү арматура катары изолятор, илмек, траверс ж. б. колдону&amp;shy;лат. Изолятор фарфордон же айнектен жасалат. Байланыш аба линиясын тыгыздоодо байланыш кана&amp;shy;лынын санын көбөйтүү жолу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бир эле маал&amp;shy;да бир эле зым керме боюнча көп абонент бай&amp;shy;ланыштырылат. Радио каналын тыгыздоодо берүүчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кабыл алуучу аппараттар кезеги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>үзгүлтүксүз иштетилет. Таркатылуучу сиг&amp;shy;налдардын физикалык табияты боюнча  Байланыш аба линиясынын электр, акустикалык, оптикалык деген түрлөрү болот.  Байланыш аба линиясында башка жактан пайда болгон бөлөк ток, ошондой эле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>байланышка жолтоо болуучу башка таасирлер да болот. Байланыш түзүлмө&amp;shy;лөрүнө коркунучтуу таасир тийгизе турган бу&amp;shy;лактарга: а) чагылган, б) магнит талаасы, в) жогорку <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>төмөнкү чыңалуудагы электр линия&amp;shy;сы, г) электр тогу (агыны) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>жүрүүчү транспорт линиясы ж. б. кирет.  Байланыш аба линиясы бири бирине жолтоо болуучу токту пайда кылбашы үчүн абада ар бир кош зым өзүнчө асылып, берки эки зым белгилүү аралыкта кайчылашты&amp;shy;рылып тартылат. Кабель линиясында ар бир кош зым өзүнчө оролуп изоляцияланат. Радио программалар кабель аркылуу берилгенде, зым&amp;shy;дар электр экраны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>корголот.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%A8&diff=79794&oldid=15565 2026-04-16T10:58:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:58, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ '''ф и л о с о ф и я д а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>мейкиндик&amp;shy;те <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>мезгилде бөлүнүп жашаган көрүнүшгөрдүн өз ара шартташы. Адамдын таанып-билүүсү нер&amp;shy;селерге тикеден-тике тиешелүү болгон туруктуу байланыштарды ачып көрсөтүүдөн башталат. Ал эми илимдин негизи анын себеп, натыйжала&amp;shy;рын талдоодон башталат, ал аркылуу мыйзам &amp;shy;ченемдүүлүктөрдү таап берүүгө мүмкүн болот. Таанып-билүүнүн тарыхында нерселердин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>көрүнүштөрдүн өз ара жалпы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Байланыш </del>принциби диа&amp;shy;лектиканын негизги жоболорунун биринен, бирок 20-кылымга чейин талкуунун негизги өзөгү өз&amp;shy; алдынча <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Байланыш </del>түшүнүгү же анын логикалык түзү&amp;shy;лүшү тууралуу эмес, дал ошол өз ара жалпы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Байланыш </del>принциби катарында болуп келген. Илим ички <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тышкы көрүнүш, зарылчылык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ко&amp;shy;кустук, негизги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>негизги эмес деген өңдүү анын тар чөйрөсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>иш жүргүзүп келген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">19- 20</del>-кылымдарда коомдук, табигый илимдердин өнүгүшү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>катар түшүнүк бир кыйла кеңейди.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАНЫШ '''ф и л о с о ф и я д а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>мейкиндик&amp;shy;те <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>мезгилде бөлүнүп жашаган көрүнүшгөрдүн өз ара шартташы. Адамдын таанып-билүүсү нер&amp;shy;селерге тикеден-тике тиешелүү болгон туруктуу байланыштарды ачып көрсөтүүдөн башталат. Ал эми илимдин негизи анын себеп, натыйжала&amp;shy;рын талдоодон башталат, ал аркылуу мыйзам &amp;shy;ченемдүүлүктөрдү таап берүүгө мүмкүн болот. Таанып-билүүнүн тарыхында нерселердин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>көрүнүштөрдүн өз ара жалпы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыш </ins>принциби диа&amp;shy;лектиканын негизги жоболорунун биринен, бирок 20-кылымга чейин талкуунун негизги өзөгү өз&amp;shy; алдынча <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыш </ins>түшүнүгү же анын логикалык түзү&amp;shy;лүшү тууралуу эмес, дал ошол өз ара жалпы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыш </ins>принциби катарында болуп келген. Илим ички <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тышкы көрүнүш, зарылчылык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ко&amp;shy;кустук, негизги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>негизги эмес деген өңдүү анын тар чөйрөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>иш жүргүзүп келген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">19–20</ins>-кылымдарда коомдук, табигый илимдердин өнүгүшү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>катар түшүнүк бир кыйла кеңейди.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Б. Солтонбеков, Ж. К. Асанов.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Б. Солтонбеков, Ж. К. Асанов.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9C%D0%A2%D0%90_%D0%9A%D3%A8%D0%9B&diff=79793&oldid=15564 2026-04-16T10:53:57Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:53, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА КӨЛ ''', б ө г ө л м ө к ө л <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>дарыя өрөөндөрүнүн, коо-колоттордун, коктулардын табигый бөгөлүшүнөн (мисалы, көчкү жүрүп, мөңгү, суу шилендиси тосуп калышынан ж. б.) же ата&amp;shy;йын тосмо (плотина) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>тосуудан пайда бол&amp;shy;гон көлдөр. Байламта көлдөргө ''суу сактагыч&amp;shy;тар'' да кирет. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА КӨЛ ''', б ө г ө л м ө к ө л <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>дарыя өрөөндөрүнүн, коо-колоттордун, коктулардын табигый бөгөлүшүнөн (мисалы, көчкү жүрүп, мөңгү, суу шилендиси тосуп калышынан ж. б.) же ата&amp;shy;йын тосмо (плотина) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>тосуудан пайда бол&amp;shy;гон көлдөр. Байламта көлдөргө ''суу сактагыч&amp;shy;тар'' да кирет. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9C%D0%A2%D0%90_(%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5)&diff=79792&oldid=34593 2026-04-16T10:47:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:47, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА  '''т и л  и л и м и н д е <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>сөздөрдү, сөз айкаштарын, татаал сүйлөмдүн курамында&amp;shy;гы бөлүктөрдү (жөнөкөй сүйлөмдөрдү) өз ара ту&amp;shy;тумдаштырып, алардын маанилик катышын жана синтаксистик байланышын билдирген кыз&amp;shy;матчы сөздөр. Байланыштыруу функциясы байламтанын негизги милдети болуп саналат. Морфологиялык түзүлүшү боюнча байламта жөнөкөй жана татаал болуп бөлүнөт. Бир сөздөн турган байламта жөнөкөй деп аталып, алар тубаса (да, жана, менен, же ж. б.) жана туунду (себеб+и, анткен+и, ошон+дук+тан ж. б.) түрдө болот. Эки же андан ашык сөздөрдүн тизмегинен турган байламта татаал болуп эсептелет (анткени менен, ошол себептен, ошону менен бирге, антсе да ж. б.). Бөлүктөрдү байланыштыруу өзгөчөлүктөрүнө карай байламта бир орун&amp;shy;дуу (себеби, ошондуктан, ошондон улам ж. б.) жана көп орундуу же кайталануучу (же...же, не...не, ары...ары ж. б.) болуп бөлүнөт. Байланыш&amp;shy;тыруунун мүнөзүнө карай байламта багынычсыз (коор&amp;shy;динативдик) жана багыныңкы (субординативдик) болот. Багынычсыз байламта бөлүктөрдүн (сөздөр, сүй&amp;shy;лөмдөр) маанилик өз алдынчалыгын, бири-бирине көз каранды эместигин көрсөтсө (жана, менен, ары, бирок ж. б.), багыныңкы байлам&amp;shy;талар бири экинчисине маанилик жактан көз  каранды болгон синтаксистик бирдиктерди ту&amp;shy;тумдаштырат (себеби, андыктан, ошондон улам ж. б.). Байламта маанисине карай төмөнкүдөй топторго бөлүнөт: 1) Байланыштыргыч (копулятивдик) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>жана, менен, ары, нары, да; 2) Ажыраткыч (дизъюнктивдик) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>же, же болбосо, болбосо, мейли; 3) Каршылагыч (адверсативдик) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>бирок, антсе да, анткени менен, а, андай болсо да; 4) Себеп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>анткени, себеби, эмне десең; 5) Натый&amp;shy;жалагыч <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>ошондуктан, андыктан, ошон үчүн; 6) шарттуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>эгер, эгерде.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА  '''т и л  и л и м и н д е <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>сөздөрдү, сөз айкаштарын, татаал сүйлөмдүн курамында&amp;shy;гы бөлүктөрдү (жөнөкөй сүйлөмдөрдү) өз ара ту&amp;shy;тумдаштырып, алардын маанилик катышын жана синтаксистик байланышын билдирген кыз&amp;shy;матчы сөздөр. Байланыштыруу функциясы байламтанын негизги милдети болуп саналат. Морфологиялык түзүлүшү боюнча байламта жөнөкөй жана татаал болуп бөлүнөт. Бир сөздөн турган байламта жөнөкөй деп аталып, алар тубаса (да, жана, менен, же ж. б.) жана туунду (себеб+и, анткен+и, ошон+дук+тан ж. б.) түрдө болот. Эки же андан ашык сөздөрдүн тизмегинен турган байламта татаал болуп эсептелет (анткени менен, ошол себептен, ошону менен бирге, антсе да ж. б.). Бөлүктөрдү байланыштыруу өзгөчөлүктөрүнө карай байламта бир орун&amp;shy;дуу (себеби, ошондуктан, ошондон улам ж. б.) жана көп орундуу же кайталануучу (же...же, не...не, ары...ары ж. б.) болуп бөлүнөт. Байланыш&amp;shy;тыруунун мүнөзүнө карай байламта багынычсыз (коор&amp;shy;динативдик) жана багыныңкы (субординативдик) болот. Багынычсыз байламта бөлүктөрдүн (сөздөр, сүй&amp;shy;лөмдөр) маанилик өз алдынчалыгын, бири-бирине көз каранды эместигин көрсөтсө (жана, менен, ары, бирок ж. б.), багыныңкы байлам&amp;shy;талар бири экинчисине маанилик жактан көз  каранды болгон синтаксистик бирдиктерди ту&amp;shy;тумдаштырат (себеби, андыктан, ошондон улам ж. б.). Байламта маанисине карай төмөнкүдөй топторго бөлүнөт: 1) Байланыштыргыч (копулятивдик) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жана, менен, ары, нары, да; 2) Ажыраткыч (дизъюнктивдик) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>же, же болбосо, болбосо, мейли; 3) Каршылагыч (адверсативдик) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>бирок, антсе да, анткени менен, а, андай болсо да; 4) Себеп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>анткени, себеби, эмне десең; 5) Натый&amp;shy;жалагыч <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ошондуктан, андыктан, ошон үчүн; 6) шарттуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>эгер, эгерде.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9C%D0%A2%D0%90_(%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0)&diff=79791&oldid=15559 2026-04-16T10:34:57Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:34, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>'''а н а т о м и я д а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>скелет сөөктөрүн бириктирүүчү  катуу, ар түрдүү формадагы тарамыш. Аны түзүүчү туташтырма ткандын мүнөзүнө жараша ийилгичтиги, чоюл&amp;shy;гучтугу, серпилгичтиги, бышыктыгы ар кандай болот. Бала чакта байламта серпилгич, ийилгич ке&amp;shy;лип, жаш өткөн сайын бул касиеттери азайып, кээде сөөккө айланышы мүмкүн. Байламта негизинен муунга жакын, муун кабында, анын тегерегин&amp;shy;де ар кандай багытта жайгашып, сөөктөрдү белгилүү абалда кармап, аларды ажырап кетүүдөн сактайт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кыймылга келтирет же кыймылын азайтат. Алардын учтары сөөктүн өзгөчө дөң&amp;shy;чөлөрүнө бекийт. Ири байламта жамбаш, тизе, чыка&amp;shy;нак муундарында, ошондой эле омуртка тутумунда жайгашат. Жамбаш байламтасы  айрыкча чоң мааниге ээ. Ал эки жамбаш сөөгүн куймулчакка бирикти&amp;shy;рип, омуртка тутуму <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>тулкунун бүт салмагын көтөрүп турат. Байламта механикалык жактан бышык бо&amp;shy;луу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бирге чоюлгуч касиетке ээ. Машыгуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>көнүгүүлөрдүн натыйжасында байламтанын чоюл&amp;shy;гучтугу бийчилерде, гимнасттарда, акробаттар&amp;shy;да эң жогору болот. Байламта  муундун туура эмес кый&amp;shy;мылынан, ага оор күч таасир эткенде чоюлуп же үзүлүп кетет. Көбүнчө кызыл ашык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кырк муундун байламтасы жабыркайт, бул учурда муун ши&amp;shy;шип, ооруйт, кыймылы азаят. Байламта жабыркаган&amp;shy;да тезинен врачка кайрылыш керек, ага чейин муунду кыймылдатпай таңып коюу зарыл. Кеч <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>туура эмес дарыланганда көпкө чейин айык&amp;shy;пай, муун туруксуз болуп, кайрадан чоюлушу мүмкүн. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>'''а н а т о м и я д а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>скелет сөөктөрүн бириктирүүчү  катуу, ар түрдүү формадагы тарамыш. Аны түзүүчү туташтырма ткандын мүнөзүнө жараша ийилгичтиги, чоюл&amp;shy;гучтугу, серпилгичтиги, бышыктыгы ар кандай болот. Бала чакта байламта серпилгич, ийилгич ке&amp;shy;лип, жаш өткөн сайын бул касиеттери азайып, кээде сөөккө айланышы мүмкүн. Байламта негизинен муунга жакын, муун кабында, анын тегерегин&amp;shy;де ар кандай багытта жайгашып, сөөктөрдү белгилүү абалда кармап, аларды ажырап кетүүдөн сактайт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кыймылга келтирет же кыймылын азайтат. Алардын учтары сөөктүн өзгөчө дөң&amp;shy;чөлөрүнө бекийт. Ири байламта жамбаш, тизе, чыка&amp;shy;нак муундарында, ошондой эле омуртка тутумунда жайгашат. Жамбаш байламтасы  айрыкча чоң мааниге ээ. Ал эки жамбаш сөөгүн куймулчакка бирикти&amp;shy;рип, омуртка тутуму <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>тулкунун бүт салмагын көтөрүп турат. Байламта механикалык жактан бышык бо&amp;shy;луу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бирге чоюлгуч касиетке ээ. Машыгуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>көнүгүүлөрдүн натыйжасында байламтанын чоюл&amp;shy;гучтугу бийчилерде, гимнасттарда, акробаттар&amp;shy;да эң жогору болот. Байламта  муундун туура эмес кый&amp;shy;мылынан, ага оор күч таасир эткенде чоюлуп же үзүлүп кетет. Көбүнчө кызыл ашык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кырк муундун байламтасы жабыркайт, бул учурда муун ши&amp;shy;шип, ооруйт, кыймылы азаят. Байламта жабыркаган&amp;shy;да тезинен врачка кайрылыш керек, ага чейин муунду кыймылдатпай таңып коюу зарыл. Кеч <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>туура эмес дарыланганда көпкө чейин айык&amp;shy;пай, муун туруксуз болуп, кайрадан чоюлушу мүмкүн. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%9C%D0%A2%D0%90&diff=79790&oldid=17617 2026-04-16T10:31:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:31, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>суу агынын жөнгө салуучу гидротехникалык курулма. Негизинен сугат тармагында кол&amp;shy;донулат. Ал жандама нуктарды бууп, негизги нуктагы сууну көбөйтүү үчүн жасалат. Тоолуу жерде салынган байламта сайдын түбүн жеп кетүүдөн сактайт. Анын таманына, капталдарына ата&amp;shy;йын таш төшөлүп, чым коюлат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАМТА''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>суу агынын жөнгө салуучу гидротехникалык курулма. Негизинен сугат тармагында кол&amp;shy;донулат. Ал жандама нуктарды бууп, негизги нуктагы сууну көбөйтүү үчүн жасалат. Тоолуу жерде салынган байламта сайдын түбүн жеп кетүүдөн сактайт. Анын таманына, капталдарына ата&amp;shy;йын таш төшөлүп, чым коюлат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%94%D0%98%D0%9B%D0%90&diff=79789&oldid=15557 2026-04-16T10:29:37Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:29, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАДИЛА '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>Индиядагы темир кендүү ири аймак. Мадхья-Прадеш штатында. Байладила тоо тизмегинде, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1200-1250 </del>''м'' бийиктикте жогорку сорттогу темирдин (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ғе 65-69</del>%) бир нече кени жайгашкан. Алардын ирилери: Байладила (жалпы запасы 1352 млн ''т),'' Жали-Ражхара (290 млн ''т''), Ровгхат (237 млн ''т''). 1958-жылы геологиялык чалгындоо жүргүзүлүп, 1968-жылдан жер бети&amp;shy;нен ачык казылып алынат. Кендер антиклинал&amp;shy;дык зона <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>татаалданган синклиналдык структураларга топтолгон. Байладила кенинде 150 ''м'' те&amp;shy;реңдикке чейин 14 кенташ кабаты ачылган. Алардын узундугу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">900-1500 </del>''м,'' калыңдыгы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">30-60 </del>''м'' (чанда 150 ''м''). [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЛАДИЛА '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Индиядагы темир кендүү ири аймак. Мадхья-Прадеш штатында. Байладила тоо тизмегинде, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1200–1250 </ins>''м'' бийиктикте жогорку сорттогу темирдин (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Fе 65–69</ins>%) бир нече кени жайгашкан. Алардын ирилери: Байладила (жалпы запасы 1352 млн ''т),'' Жали-Ражхара (290 млн ''т''), Ровгхат (237 млн ''т''). 1958-жылы геологиялык чалгындоо жүргүзүлүп, 1968-жылдан жер бети&amp;shy;нен ачык казылып алынат. Кендер антиклинал&amp;shy;дык зона <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>татаалданган синклиналдык структураларга топтолгон. Байладила кенинде 150 ''м'' те&amp;shy;реңдикке чейин 14 кенташ кабаты ачылган. Алардын узундугу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">900–1500 </ins>''м,'' калыңдыгы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">30–60 </ins>''м'' (чанда 150 ''м''). [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%A3%D0%A8_%D0%A1%D0%AB%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%94%D0%90%D0%A0&diff=79788&oldid=34807 2026-04-16T10:24:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:24, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКУШ СЫМАЛДАР '''(Саргіmіlgі <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">formез</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>фи&amp;shy;логенези үкү сымалдарга жакын куштар түр&amp;shy;күмү. Тумшугу кыска, оозунун кыйыгы чоң.  Күүгүмдө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>түнкүсүн активдүү.  Алардан 5 ту&amp;shy;куму,  93 түрү,  анын  ичинде гуахаро, алп чоң байкуштар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кадимки байкуштар (козодойлор) белгилүү. Жу&amp;shy;мурткасын ургаачысы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>эркеги басат. Ка&amp;shy;димки байкуштун канаты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>куйругу кыска, жүнү жумшак, түсү коргонуу кызматын атка&amp;shy;рат. Учканда үн чыгарбайт. Көзү чоң. Бутакты бойлой конушат.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКУШ СЫМАЛДАР '''(Саргіmіlgі <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">formеs</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>фи&amp;shy;логенези үкү сымалдарга жакын куштар түр&amp;shy;күмү. Тумшугу кыска, оозунун кыйыгы чоң.  Күүгүмдө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>түнкүсүн активдүү.  Алардан 5 ту&amp;shy;куму,  93 түрү,  анын  ичинде гуахаро, алп чоң байкуштар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кадимки байкуштар (козодойлор) белгилүү. Жу&amp;shy;мурткасын ургаачысы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>эркеги басат. Ка&amp;shy;димки байкуштун канаты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>куйругу кыска, жүнү жумшак, түсү коргонуу кызматын атка&amp;shy;рат. Учканда үн чыгарбайт. Көзү чоң. Бутакты бойлой конушат.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙКУШСЫМАЛДАР11.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙКУШСЫМАЛДАР11.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Анын 18 уруусу, 70 түрү кеңири та&amp;shy;ралган. Мээлүүн кеңдикте жаша&amp;shy;гандары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>келгин куштар. КМШ өлкөлөрүндө 3 түрү кездешет. Кадимки байкуш чыгышта таралган, дене узундугу 28 ''см'' ге чейин жетет. Токой четинде, кыйылган токойдо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>токойсуз ээн жерлерде жашайт. Жумурткасын жердеги чуңкурга тууйт. Бала&amp;shy;пандары калың тыбыт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>капталган. Май ко&amp;shy;ңузу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>азыктанат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Анын 18 уруусу, 70 түрү кеңири та&amp;shy;ралган. Мээлүүн кеңдикте жаша&amp;shy;гандары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>келгин куштар. КМШ өлкөлөрүндө 3 түрү кездешет. Кадимки байкуш чыгышта таралган, дене узундугу 28 ''см'' ге чейин жетет. Токой четинде, кыйылган токойдо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>токойсуз ээн жерлерде жашайт. Жумурткасын жердеги чуңкурга тууйт. Бала&amp;shy;пандары калың тыбыт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>капталган. Май ко&amp;shy;ңузу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>азыктанат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%A7%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A0_%D0%9A%D0%95%D2%A2%D0%95%D0%A8%D0%98&diff=79787&oldid=15555 2026-04-16T10:20:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:20, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКООЧУЛАР КЕҢЕШИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>''акционердик коом&amp;shy;дун'' башкармасын контролдоочу орган. Байкоочулар кеңеши жеке адамдардан гана туруп, мүчөлөрүнүн ар бирине өзгөчө жоопкерчилик жүктөлөт. Коом&amp;shy;дун башкармасынын мүчөлөрү кеңешке кирүүгө тыюу салынат. Байкоочулар кеңешинин мүчөлөрү ''акционерлер&amp;shy;дин'' жалпы чогулушунда шайланат. Байкоочулар кеңеши баш&amp;shy;карманын мүчөлөрүн дайындоого же бошотуу&amp;shy;га, товар баалуулуктарын түгөлдөөгө, акционер&amp;shy;лердин жалпы чогулушун өткөрүүгө укуктуу. Коомдун ''уставы'' Байкоочулар кеңешинин макулдугу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>баш&amp;shy;карма тарабынан ишке ашырылуучу операция түрлөрүн кароосу мүмкүн.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКООЧУЛАР КЕҢЕШИ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>''акционердик коом&amp;shy;дун'' башкармасын контролдоочу орган. Байкоочулар кеңеши жеке адамдардан гана туруп, мүчөлөрүнүн ар бирине өзгөчө жоопкерчилик жүктөлөт. Коом&amp;shy;дун башкармасынын мүчөлөрү кеңешке кирүүгө тыюу салынат. Байкоочулар кеңешинин мүчөлөрү ''акционерлер&amp;shy;дин'' жалпы чогулушунда шайланат. Байкоочулар кеңеши баш&amp;shy;карманын мүчөлөрүн дайындоого же бошотуу&amp;shy;га, товар баалуулуктарын түгөлдөөгө, акционер&amp;shy;лердин жалпы чогулушун өткөрүүгө укуктуу. Коомдун ''уставы'' Байкоочулар кеңешинин макулдугу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>баш&amp;shy;карма тарабынан ишке ашырылуучу операция түрлөрүн кароосу мүмкүн.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%9E%D0%9E&diff=79786&oldid=15554 2026-04-16T10:16:47Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:16, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКОО '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>атайлап, максат көздөп, кубулуш&amp;shy;тардагы мазмун маанини издөө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>изилдөө, сырткы дүйнөнү кабыл алуу. 1) Жаратылышта болуп жаткан өзгөрүштөрдүн жүрүшүн түшүнүүгө мүмкүндүк бере турган кабыл алуу процесси; 2) илимий-изилдөөгө баштапкы материалды берүүчү сырткы дүйнөнү атайылап <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>максат көздөп карап үйрөнүү. Ал жөнөкөй <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>татаал, түздөн-түз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>эксперимент <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>улашып, айрым бир кара&amp;shy;жаттар аркылуу болушу мүмкүн. Бирок экспери&amp;shy;менттен айырмаланып, Байкоо процессинде субъект объектиге өктөм таасир этпейт. Мунун өзү айрым учурда (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">психол.</del>, социалдык ж. б.) анын<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br&gt;</del>кемчилиги эмес, артыкчылыгы катары баала&amp;shy;нат. Байкоодо адамдын сезим-туюм органдарынын табигый мүмкүнчүлүгү чабалдык кылган учур&amp;shy;ларда аспаптар, приборлор пайдаланылат.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКОО '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>атайлап, максат көздөп, кубулуш&amp;shy;тардагы мазмун маанини издөө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>изилдөө, сырткы дүйнөнү кабыл алуу. 1) Жаратылышта болуп жаткан өзгөрүштөрдүн жүрүшүн түшүнүүгө мүмкүндүк бере турган кабыл алуу процесси; 2) илимий-изилдөөгө баштапкы материалды берүүчү сырткы дүйнөнү атайылап <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>максат көздөп карап үйрөнүү. Ал жөнөкөй <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>татаал, түздөн-түз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>эксперимент <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>улашып, айрым бир кара&amp;shy;жаттар аркылуу болушу мүмкүн. Бирок экспери&amp;shy;менттен айырмаланып, Байкоо процессинде субъект объектиге өктөм таасир этпейт. Мунун өзү айрым учурда (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">психологиялык</ins>, социалдык ж. б.) анын кемчилиги эмес, артыкчылыгы катары баала&amp;shy;нат. Байкоодо адамдын сезим-туюм органдарынын табигый мүмкүнчүлүгү чабалдык кылган учур&amp;shy;ларда аспаптар, приборлор пайдаланылат.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. К. Асанов.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. К. Асанов.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A3%D0%A0&diff=79784&oldid=15553 2026-04-16T10:05:33Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:05, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">БАЙКОНУР </del>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>космостук кемелерди, орбиталык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>автоматтык планета аралык станциялар&amp;shy;ды учуруучу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>даярдоочу дүйнөдөгү ири кос&amp;shy;модромдордун бири. Аянты 6717 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Казак&amp;shy;стандын Кызыл-Ордо облусундагы Байкоңур шаарынын жанында жайгашкан. 1955-жылы курулуп, 1991-жылы Казакстандын менчигине өткөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ижара келишими боюнча 20 жылга РФке берилген (2004-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>ижаранын мөөнөтү 2050-жылга чейин узартылган). Байкоңурдун курамында жеңил, орто <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>оор класстагы ракета алып жүрүүчүлөрдү («Циклон-М», «Молния», «Восток», «Союз» ж. б.) даярдоочу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>учуруучу 9 старттык, 43 техникалык комплекс, 3 май куючу станция <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кычкыл&amp;shy;тек-азот заводу бар. Космодромдун инфраструкту&amp;shy;расы 2 аэродром, байланыш, электрдик, суу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жылуулук жабдууларын, ошондой эле авто <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>темир жол түйүндөрүн камтыйт. Байкоңурдагы алгач&amp;shy;кы учуруу сыноолору 1957-жылы май-сентябрь айларында өткөрүлгөн. Ошол эле жылдын 4-ок&amp;shy;тябрында 1-Жердин жасалма спутниги орбитага чыгарылган, 1961-жылы 12-апрелде «Восток» космостук кемеси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Ю. А. ''Гагарин'' учкан. Байкоңурдан көптөгөн советтик космостук кемелер («Восток», «Восход» ж.б.) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>орбиталык станциялар («Салют» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>«Мир») ж. б. көптөгөн Жердин жасалма спутниктери учурулган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">БАЙКОҢУР </ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>космостук кемелерди, орбиталык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>автоматтык планета аралык станциялар&amp;shy;ды учуруучу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>даярдоочу дүйнөдөгү ири кос&amp;shy;модромдордун бири. Аянты 6717 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Казак&amp;shy;стандын Кызыл-Ордо облусундагы Байкоңур шаарынын жанында жайгашкан. 1955-жылы курулуп, 1991-жылы Казакстандын менчигине өткөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ижара келишими боюнча 20 жылга РФке берилген (2004-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>ижаранын мөөнөтү 2050-жылга чейин узартылган). Байкоңурдун курамында жеңил, орто <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>оор класстагы ракета алып жүрүүчүлөрдү («Циклон-М», «Молния», «Восток», «Союз» ж. б.) даярдоочу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>учуруучу 9 старттык, 43 техникалык комплекс, 3 май куючу станция <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кычкыл&amp;shy;тек-азот заводу бар. Космодромдун инфраструкту&amp;shy;расы 2 аэродром, байланыш, электрдик, суу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жылуулук жабдууларын, ошондой эле авто <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>темир жол түйүндөрүн камтыйт. Байкоңурдагы алгач&amp;shy;кы учуруу сыноолору 1957-жылы май-сентябрь айларында өткөрүлгөн. Ошол эле жылдын 4-ок&amp;shy;тябрында 1-Жердин жасалма спутниги орбитага чыгарылган, 1961-жылы 12-апрелде «Восток» космостук кемеси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Ю. А. ''Гагарин'' учкан. Байкоңурдан көптөгөн советтик космостук кемелер («Восток», «Восход» ж. б.) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>орбиталык станциялар («Салют» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>«Мир») ж. б. көптөгөн Жердин жасалма спутниктери учурулган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%95&diff=79782&oldid=15627 2026-04-16T09:59:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:59, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКЕ '''(бай жана аке сөзүнүн биригишинен) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1) өзүнөн улуу эркек бир тууганы, ошондой эле ата&amp;shy;лаш туугандардын өзүнөн улуу агалары; 2) жа&amp;shy;шы улуу эркек адамдарга урмат менен кичүүлөрү кайрылуучу сөз. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКЕ '''(бай жана аке сөзүнүн биригишинен) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1) өзүнөн улуу эркек бир тууганы, ошондой эле ата&amp;shy;лаш туугандардын өзүнөн улуу агалары; 2) жа&amp;shy;шы улуу эркек адамдарга урмат менен кичүүлөрү кайрылуучу сөз. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%90%D0%9B_%D0%91%D2%AE%D0%9A%D0%A2%D3%A8%D0%9B%D2%AE%D2%AE%D0%A1%D2%AE&diff=79781&oldid=15550 2026-04-16T09:56:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:56, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЛ БҮКТӨЛҮҮСҮ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>тоотек катмарлары&amp;shy;нын рифейден кембрийдин башталышына че&amp;shy;йинки мезгилде бүктөлүүгө дуушарланган тоолуу аймак. 1932-жылы орус геологу Н. С. Шатский алгач бөлгөн; кийин Байкал бүктөлүүсүнүн башкы фазасы (учуру) венддин башталышынан кембрийге че&amp;shy;йинки (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">350-650 </del>млн) мезгил катары такталган. Байкалиддер Орус платформасын түндүгүндө Тиманга чейин жээктеп, Сибирь платформасында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Турухан зонасын, Енисей токол тоосун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Чыгыш Саянды, Байкал тоолуу облусун кур&amp;shy;чап өнүгөт. Алар Индстанда, Араб жарым аралында, Жакынкы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Ортоңку Чыгышта, Батыш Европада, альп структураларынын пайдубалдары көтөрүлгөн жерлерде, герциниддердин ичинде&amp;shy;ги ортоңку массивдер катары таралат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЛ БҮКТӨЛҮҮСҮ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>тоотек катмарлары&amp;shy;нын рифейден кембрийдин башталышына че&amp;shy;йинки мезгилде бүктөлүүгө дуушарланган тоолуу аймак. 1932-жылы орус геологу Н. С. Шатский алгач бөлгөн; кийин Байкал бүктөлүүсүнүн башкы фазасы (учуру) венддин башталышынан кембрийге че&amp;shy;йинки (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">350–650 </ins>млн) мезгил катары такталган. Байкалиддер Орус платформасын түндүгүндө Тиманга чейин жээктеп, Сибирь платформасында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Турухан зонасын, Енисей токол тоосун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Чыгыш Саянды, Байкал тоолуу облусун кур&amp;shy;чап өнүгөт. Алар Индстанда, Араб жарым аралында, Жакынкы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Ортоңку Чыгышта, Батыш Европада, альп структураларынын пайдубалдары көтөрүлгөн жерлерде, герциниддердин ичинде&amp;shy;ги ортоңку массивдер катары таралат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%90%D0%9B&diff=79780&oldid=15549 2026-04-16T09:50:22Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:50, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЛ ''', Б а й к ө л <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Чыгыш Сибирдин түштүгүндөгү тузсуз көл; дүйнөдөгү эң терең көл. Бурят Республикасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Иркут облусунда. Аянты 31,7 миң ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Узундугу 636 ''км'', орточо жазылы&amp;shy;гы 48 ''км''. Тереңдиги 1640 м.. Көлөмү 23,6 миң ''км''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (тузсуз суулардын дүйнөлүк за&amp;shy;пасынын &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;ине жакыны) түзөт. Иркут ГЭСи&amp;shy;нин тосмосунун (плотинасынын) курулушунан</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЛ''', Б а й к ө л <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Чыгыш Сибирдин түштүгүндөгү тузсуз көл; дүйнөдөгү эң терең көл. Бурят Республикасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Иркут облусунда. Аянты 31,7 миң ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Узундугу 636 ''км'', орточо жазылы&amp;shy;гы 48 ''км''. Тереңдиги 1640 м.. Көлөмү 23,6 миң ''км''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (тузсуз суулардын дүйнөлүк за&amp;shy;пасынын &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;/&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;ине жакыны) түзөт. Иркут ГЭСи&amp;shy;нин тосмосунун (плотинасынын) курулушунан</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙКАЛ10.png | thumb | Байкал көлүн тегеренген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темиржол</del>.]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙКАЛ10.png | thumb | Байкал көлүн тегеренген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темир жол</ins>.]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>көлдүн деңгээли бир аз жогорулаган. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 456,3 ''м''. Ири булуңдары - Баргуза, Чи&amp;shy;биркуй, Провал; колтуктары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Аяя <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Фро&amp;shy;лиха, жарым аралы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Ыйык Тумшук. 27 аралы бар (алардын бешөө мезгил-мезгили <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>суу астында калат), эң ириси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Ольхон (аянты 730 ''км'' &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;дей). Тектоникалык кыймылдан пайда болгон; азыркы кезде да жер титирөөлөр тез-тез болуп турат, жээктеринин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>түбүнүн айрым жерле&amp;shy;ринин төмөндөп кетиши байкалат. Көлгө 336 дарыя куят; эң ирилери: Селенга, Баргуза, Жогорку Ангара <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Турка. Көлдөн Ангара дарыясы агып чыгат. Январдан майга чейин тоңот. Байкалдын аймагына жергиликтүү шамалдардын татаал системасы мүнөздүү: Ольхон аралынын аймагында түндүк-батыш&amp;shy;тан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>сарма, түндүк-чыгыштан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>баргуза, түштүк-батыштан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>култук шамалдары согуп турат. Шамалдан пайда болуп, ары-бери сүрүлгөн тол&amp;shy;кундар 5 ''м'' ге чейин көтөрүлөт. Суунун температурасы (үстүнкү катмарында) августта <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9-12°С</del>, жээгинде кээде 20°Сге чейин. Көлдүн суусу абдан тунук&amp;shy;тугу (40 ''м'' ге чейин; Ангаранын башын кошпо&amp;shy;гондо) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айырмаланат. Бул жерде өсүмдүктөр&amp;shy;дүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жаныбарлардын 1800дөй түрү бар, анын көпчүлүгү эндемиктер (байкал нерпасы, букачар, тирүү туучу голомянка балыгы ж. б.). Тоолуу кооз жээктери ийне жалбырактуу токой <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>каптал&amp;shy;ган. Балык (омуль, хариус) кармалат. Кеме жүрөт. Жээгинен Слюдянка, Байкальск, Севе&amp;shy;ро-Байкальск, Бабушкин ш., Байкал, Танхой, Выдрино, Усть-Баргуза, Нижнеангарск, Ху&amp;shy;жир ж. б. порттор <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>калктуу пункттар орун алган. Листвянка шаарчасында Россия ИАнын Сибирь бөлүмүнүн лимнология институту, Чоң Коты шаарчасында Иркут институтунун гидробиология станциясы иштейт. Байкалдын түндүк-чыгыш бөлүгү Баргуза коругуна кирет. Көлдүн ай&amp;shy;ланасы туризм, эс алуу үчүн мааниси зор. Антро&amp;shy;погендик таасирден Байкалдын экологиялык абалы кыйла начарлаган; табигый комплексти калыбына келтирүү боюнча иликтөө иштери жүргүзүлүп жа&amp;shy;тат. Байкал ''Бүткүл Дүйнөлүк мурас'' тизмесине кир&amp;shy;гизилген.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>көлдүн деңгээли бир аз жогорулаган. Деңиз деңгээлинен бийиктиги 456,3 ''м''. Ири булуңдары - Баргуза, Чи&amp;shy;биркуй, Провал; колтуктары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Аяя <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Фро&amp;shy;лиха, жарым аралы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Ыйык Тумшук. 27 аралы бар (алардын бешөө мезгил-мезгили <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>суу астында калат), эң ириси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Ольхон (аянты 730 ''км'' &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;дей). Тектоникалык кыймылдан пайда болгон; азыркы кезде да жер титирөөлөр тез-тез болуп турат, жээктеринин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>түбүнүн айрым жерле&amp;shy;ринин төмөндөп кетиши байкалат. Көлгө 336 дарыя куят; эң ирилери: Селенга, Баргуза, Жогорку Ангара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Турка. Көлдөн Ангара дарыясы агып чыгат. Январдан майга чейин тоңот. Байкалдын аймагына жергиликтүү шамалдардын татаал системасы мүнөздүү: Ольхон аралынын аймагында түндүк-батыш&amp;shy;тан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>сарма, түндүк-чыгыштан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>баргуза, түштүк-батыштан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>култук шамалдары согуп турат. Шамалдан пайда болуп, ары-бери сүрүлгөн тол&amp;shy;кундар 5 ''м'' ге чейин көтөрүлөт. Суунун температурасы (үстүнкү катмарында) августта <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9–12°С</ins>, жээгинде кээде 20°Сге чейин. Көлдүн суусу абдан тунук&amp;shy;тугу (40 ''м'' ге чейин; Ангаранын башын кошпо&amp;shy;гондо) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айырмаланат. Бул жерде өсүмдүктөр&amp;shy;дүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жаныбарлардын 1800дөй түрү бар, анын көпчүлүгү эндемиктер (байкал нерпасы, букачар, тирүү туучу голомянка балыгы ж. б.). Тоолуу кооз жээктери ийне жалбырактуу токой <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>каптал&amp;shy;ган. Балык (омуль, хариус) кармалат. Кеме жүрөт. Жээгинен Слюдянка, Байкальск, Севе&amp;shy;ро-Байкальск, Бабушкин ш., Байкал, Танхой, Выдрино, Усть-Баргуза, Нижнеангарск, Ху&amp;shy;жир ж. б. порттор <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>калктуу пункттар орун алган. Листвянка шаарчасында Россия ИАнын Сибирь бөлүмүнүн лимнология институту, Чоң Коты шаарчасында Иркут институтунун гидробиология станциясы иштейт. Байкалдын түндүк-чыгыш бөлүгү Баргуза коругуна кирет. Көлдүн ай&amp;shy;ланасы туризм, эс алуу үчүн мааниси зор. Антро&amp;shy;погендик таасирден Байкалдын экологиялык абалы кыйла начарлаган; табигый комплексти калыбына келтирүү боюнча иликтөө иштери жүргүзүлүп жа&amp;shy;тат. Байкал ''Бүткүл Дүйнөлүк мурас'' тизмесине кир&amp;shy;гизилген.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Берг Л. С.'' Байкал, его природа и значение в народном хозяйстве. М., 1978; ''Россолимо Л. Л.'' Байкал. М., 1966; ''Давыдова М. И., Раковская <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ә</del>. М., Тушинский Г. К.'' Физическая география СССР. Т. 2. Азиатская часть СССР. Современные проблемы физической географии. М., 1990; ''Грачёв М. А.'' О современном состоянии экологической системы озера Байкал. Новосиб., 2002.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад''.: Берг Л. С.'' Байкал, его природа и значение в народном хозяйстве. М., 1978; ''Россолимо Л. Л.'' Байкал. М., 1966; ''Давыдова М. И., Раковская <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Э</ins>. М., Тушинский Г. К.'' Физическая география СССР. Т. 2. Азиатская часть СССР. Современные проблемы физической географии. М., 1990; ''Грачёв М. А.'' О<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>современном состоянии экологической системы озера Байкал. Новосиб., 2002.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ө. Бараталиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ө. Бараталиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%90%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92&diff=79778&oldid=15548 2026-04-16T09:22:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:22, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЗАКОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Молдобай</del>''' [1887, Чүй облусу, Кемин району, Жаңы-Алыш (мурдагы Сарбагыш) айылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- 1943</del>] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>мугалим. Токмок шаарындагы татар мектебин бүтүрүп (1903), 1916-жылы Үркүндө Кытай</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЗАКОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Молдобай </ins>[1887, Чүй облусу, Кемин району, Жаңы-Алыш (мурдагы Сарбагыш) айылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">–1943</ins>] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>мугалим. Токмок шаарындагы татар мектебин бүтүрүп (1903), 1916-жылы Үркүндө Кытай</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙКАЗАКОВ9.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙКАЗАКОВ9.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жерине эл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бирге качып барган. Кытайдан өз айы&amp;shy;лына кайтып келип, муга&amp;shy;лимдик ишин уланткан (1917). 1921-жылы Каракол шаарындагы мугалимдик курсту бүтүрүп, Жаңы-Алыш орто мек&amp;shy;тебинде 1934-жылга чейин му&amp;shy;галим болуп эмгектенген. 1934-жылдан Чоң-Кемин өрөөнүндөгү Карл Маркс атындагы орто мектепте мугалим, мектептин директору болуп 1943-жылга чейин иштеген. Эл агартуу тармагындагы ийгиликтери үчүн 1939-жылы Ленин ордени <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>биринчилерден болуп сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жерине эл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бирге качып барган. Кытайдан өз айы&amp;shy;лына кайтып келип, муга&amp;shy;лимдик ишин уланткан (1917). 1921-жылы Каракол шаарындагы мугалимдик курсту бүтүрүп, Жаңы-Алыш орто мек&amp;shy;тебинде 1934-жылга чейин му&amp;shy;галим болуп эмгектенген. 1934-жылдан Чоң-Кемин өрөөнүндөгү Карл Маркс атындагы орто мектепте мугалим, мектептин директору болуп 1943-жылга чейин иштеген. Эл агартуу тармагындагы ийгиликтери үчүн 1939-жылы Ленин ордени <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>биринчилерден болуп сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%9A%D0%90%D0%97%D0%90%D0%9A_%D0%9A%D0%90%D0%91%D0%AB%D0%A0%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%AB&diff=79777&oldid=15626 2026-04-16T09:18:17Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:18, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЗАК КАБЫРСТАНЫ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>VII–IX кылымдарга таандык археологиялык эстелик. Нарын районундагы Байказак айылынын түндүгүндө, Нарын дарыясынын сол өйүзүндөгү секиде жайгашкан. Бул жерде таштан курулган байыркы көрүстөндөр, маркумга арналып тургузулган коргончо-айкелдер орно&amp;shy;тулган. Байказак кабырстаны археологиялык эстелиги 1990-жылы К. Та&amp;shy;балдиев тарабынан изилденген.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙКАЗАК КАБЫРСТАНЫ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>VII–IX кылымдарга таандык археологиялык эстелик. Нарын районундагы Байказак айылынын түндүгүндө, Нарын дарыясынын сол өйүзүндөгү секиде жайгашкан. Бул жерде таштан курулган байыркы көрүстөндөр, маркумга арналып тургузулган коргончо-айкелдер орно&amp;shy;тулган. Байказак кабырстаны археологиялык эстелиги 1990-жылы К. Та&amp;shy;балдиев тарабынан изилденген.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D2%AE%D1%81%D3%A9%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=79776&oldid=34805 2026-04-16T09:11:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:11, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАКОВ''' Үсөнбек (1930-жылы туулган, Жалал-Абад облусу, Токтогул району, Арал кыштагы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>хирург, медицина илимдеринин  доктору (1988), профессор(1989).  И.К. Ахунбаев атындагы  КММИни бүтүргөн (1955). Ошол эле институтта ассистент, доцент, кафедра башчы. 1992-жылдан КММАнын жалпы хирургия кафедрасынын профессору. Илимий  иштери хирургиялык  эндокринология, кардиология, хирургиялык гастроэнтерологияга арналган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>Эмг.: Хирургическое лечение заболеваний щитовидной железы в Киргизстане. Ф., 1988. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАКОВ''' Үсөнбек (1930-жылы туулган, Жалал-Абад облусу, Токтогул району, Арал кыштагы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>хирург, медицина илимдеринин  доктору (1988), профессор(1989).  И.К. Ахунбаев атындагы  КММИни бүтүргөн (1955). Ошол эле институтта ассистент, доцент, кафедра башчы. 1992-жылдан КММАнын жалпы хирургия кафедрасынын профессору. Илимий  иштери хирургиялык  эндокринология, кардиология, хирургиялык гастроэнтерологияга арналган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                  </ins>Эмг.: Хирургическое лечение заболеваний щитовидной железы в Киргизстане. Ф., 1988. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D3%A9%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9&diff=79775&oldid=29671 2026-04-16T09:00:29Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:00, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Байзаков Т.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Байзаков Т.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАКОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түмөнбай</del>''' (23. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>. 1923, Жалал-Абад облусу, Сузак району, Бөкөй айылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- 1992</del>, Бишкек) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>акын, котормочу. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Жалал-Абад педагогикалык окуу жайына өтүп, 1941-жылы Грозный шаарындагы аскер окуу жайына жиберилген. КМУнун филология факультетин бүткөн (1954). Ошол жылдан Кыргызстан КП БКнын алдындагы республикалык партиялык мектепте окутуучу, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1955-60</del>-жылдарда Кыргызстан жазуучулар со&amp;shy;юзунда адабий кеңешчи, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1960-64</del>-жылдарда СССР жазуучулар союзунда кыргыз адабияты боюнча адабий кеңешчи, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1964-79</del>-жылдарда Кыргызстан мамлекеттик басма комитетинде иштеген. «Паризат» аттуу биринчи поэтикалык жыйнагы 1958-жылы жарык көргөн. Кийин «Биз жакта» (1969), «Кар бетине жаздым кат» (1970), «Мезгил чыйыры» (1972), «Самай берем» (1973), «Оттуу курак» (1975), «Ак таңдар» (1982), «Өмүр берекеси» (1986), «Ышкы багы» (1993) ж. б. ыр, поэмалар жыйнактары, Муса Жалилдин, М. Рыль&amp;shy;скийдин, X. Алимжандын, Миртемирдин, Зуль&amp;shy;фиянын ж. б. ыр, поэмаларын которуп, басмадан чыгарган (1956, 1962, 1966, 1968). «Паризат» поэмасында Октябрь революциясына чейинки кыргыз кыздарынын оор тагдыры, теңсиздик, махабат трагедиясы чагылдырылган. Акын «Денемде жатат коргошун», «Согуш эмне?», «Он сегиз жаш», «Нөшөрдө», «Жол карайт эне» аттуу ырларын согуш темасына арнаган. «Гүл&amp;shy;дөйүнчү көктөмдөй», «Сага сундум гүлүмдү», «Күтөр бекен багында?», «Эмне болду?», «Жүрөк гүлүн табабыз» сыяктуу лирикаларында Чыгыш поэзиясынын таасири байкалат. Акын «Байлыгым бар», «Жаз келди», «Жаштык түшсө жады&amp;shy;ма», «Билерик», «Он беш кайрык» ж. б. сонет&amp;shy;терди жазган. Байзаковдун поэзиясына ойдун кыска, так, метафоралуу берилиши мүнөздүү. Көпчүлүк ыр&amp;shy;лары кош саптан туруп, «бейт» формасында жа&amp;shy;зылган. Анын ондогон ырларына обон чыгарылган. 1985-жылы «Наедине с мечтой» аттуу орус ти&amp;shy;линде жарык көргөн поэтикалык жыйнагы үчүн СССР жазуучулар союзунун А. Фадеев атындагы адабий сыйлыгы ыйгарылган. I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени жана медалдар менен сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАКОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түмөнбай </ins>(23. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">09</ins>. 1923, Жалал-Абад облусу, Сузак району, Бөкөй айылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">–1992</ins>, Бишкек) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>акын, котормочу. Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу. Жалал-Абад педагогикалык окуу жайына өтүп, 1941-жылы Грозный шаарындагы аскер окуу жайына жиберилген. КМУнун филология факультетин бүткөн (1954). Ошол жылдан Кыргызстан КП БКнын алдындагы республикалык партиялык мектепте окутуучу, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1955–60</ins>-жылдарда Кыргызстан жазуучулар со&amp;shy;юзунда адабий кеңешчи, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1960–1964</ins>-жылдарда СССР жазуучулар союзунда кыргыз адабияты боюнча адабий кеңешчи, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1964–1979</ins>-жылдарда Кыргызстан мамлекеттик басма комитетинде иштеген. «Паризат» аттуу биринчи поэтикалык жыйнагы 1958-жылы жарык көргөн. Кийин «Биз жакта» (1969), «Кар бетине жаздым кат» (1970), «Мезгил чыйыры» (1972), «Самай берем» (1973), «Оттуу курак» (1975), «Ак таңдар» (1982), «Өмүр берекеси» (1986), «Ышкы багы» (1993) ж. б. ыр, поэмалар жыйнактары, Муса Жалилдин, М. Рыль&amp;shy;скийдин, X. Алимжандын, Миртемирдин, Зуль&amp;shy;фиянын ж. б. ыр, поэмаларын которуп, басмадан чыгарган (1956, 1962, 1966, 1968). «Паризат» поэмасында Октябрь революциясына чейинки кыргыз кыздарынын оор тагдыры, теңсиздик, махабат трагедиясы чагылдырылган. Акын «Денемде жатат коргошун», «Согуш эмне?», «Он сегиз жаш», «Нөшөрдө», «Жол карайт эне» аттуу ырларын согуш темасына арнаган. «Гүл&amp;shy;дөйүнчү көктөмдөй», «Сага сундум гүлүмдү», «Күтөр бекен багында?», «Эмне болду?», «Жүрөк гүлүн табабыз» сыяктуу лирикаларында Чыгыш поэзиясынын таасири байкалат. Акын «Байлыгым бар», «Жаз келди», «Жаштык түшсө жады&amp;shy;ма», «Билерик», «Он беш кайрык» ж. б. сонет&amp;shy;терди жазган. Байзаковдун поэзиясына ойдун кыска, так, метафоралуу берилиши мүнөздүү. Көпчүлүк ыр&amp;shy;лары кош саптан туруп, «бейт» формасында жа&amp;shy;зылган. Анын ондогон ырларына обон чыгарылган. 1985-жылы «Наедине с мечтой» аттуу орус ти&amp;shy;линде жарык көргөн поэтикалык жыйнагы үчүн СССР жазуучулар союзунун А. Фадеев атындагы адабий сыйлыгы ыйгарылган. I даражадагы Ата Мекендик согуш ордени жана медалдар менен сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%97%D0%90%D0%9A_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%83&diff=79774&oldid=15541 2026-04-16T08:47:59Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:47, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАК  Жаркынбай уулу<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>, Б а й з а к б а ат ы р, Б а й з а к а ж ы (1833, Жумгал өрөөнү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- 7</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>. 1914, Жумгал өрөөнү, Көгой деген жер) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>чекир саяк уруусунун кулжыгач уругунан чыккан манап. Ал кыргыз жергесинин чегарасын тактоого <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>белгилөөгө чоң салым кошкон. Молдодон окуп, кат таанып, өз мезгилиндеги сабаттуу адамдардан болгон. Байзак кербендер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Үрүмчү, Үчтурпан, Кашкар, Кулжага барып, кыргыздын чектери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>толук таанышып чыккан. Кийин эки жолу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ташкен</del>, Кокон, Са&amp;shy;маркан, Бухарага чейин барып, шаар калкы&amp;shy;нын турмуш-тиричилигин өздөштүрүп, таалим алган. Кыргыз-кытай чегарасын ажыратууда Байзакты орус экспедициясы кыргыз өкүлү катары катыштырып, анын чегараны тактоо ишинде «өзгөчө кызматы үчүн» 1883-жылы Россия импера&amp;shy;торлугу Станислав тасмасындагы күмүш медаль <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сыйлаган. Мындан тышкары, Жалал-Абад, Нарын уезддеринин, казак, тажиктер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>да чек ажыратууга катышкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1871-79</del>-жылдарда Пишпек уез&amp;shy;диндеги Кулжыгач болуштугунун айылдарынын биринде бий, кийин ''болушка'' талапкерликке (кандидат) шайланган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1879-85</del>-жылдарда эки ирет шайлоодон өтүп, 6 жыл болуш, 1885-жылдан өмүрүнүн акырына чейин элүү башчы болгон. 1879-жылы 30-январда «кызматта айырмаланып, өзгөчө берилгендиги үчүн» Россия императорлу&amp;shy;гунун Станислав тасмасындагы кичи алтын медалы менен сыйланган. Ал ''Шабдан'' баатыр&amp;shy;дын жакын досу болгон. Эл арасында оозеки айтылып жүргөн баяндарда Байзак Шабдандын өмүрүнө кол салуу уюшулгандыгынан кабардар болору <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>чечкиндүү чараларды колдонуп, аны өлүмдөн алып калгандыгы, ошондой эле Шабдан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бирге Ош-Алай тарапка барышып, ''Курманжан даткага'' атайы жолугушуп, анын күйөөсү ''Алым&amp;shy;бек датканын'' арбагына багыштап куран оку&amp;shy;туп келишкендиги тууралуу да айтылат. Боом капчыгайын аралап өткөн жолду салууда кыргыздар тарабынан Байзактын да кол кабыш кыл&amp;shy;гандыгы тууралуу (Шабдан негизги аткаруу&amp;shy;чу-подрядчик болгон) архивдик документтерде баяндалат. 2003-жылы октябрь айында 170 жыл&amp;shy;дыгы республикалык деңгээлде белгиленип, анын алка&amp;shy;гында илимий конференция өткөрүлгөн. 1994-жылы мур&amp;shy;дагы Кайырма айылына анын ысмы берилген. Кийин бул жерде күмбөзү тургузулган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАК<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins> Жаркынбай уулу, Б а й з а к б а ат ы р, Б а й з а к а ж ы (1833, Жумгал өрөөнү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– 07</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">09</ins>. 1914, Жумгал өрөөнү, Көгой деген жер) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>чекир саяк уруусунун кулжыгач уругунан чыккан манап. Ал кыргыз жергесинин чегарасын тактоого <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>белгилөөгө чоң салым кошкон. Молдодон окуп, кат таанып, өз мезгилиндеги сабаттуу адамдардан болгон. Байзак кербендер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Үрүмчү, Үчтурпан, Кашкар, Кулжага барып, кыргыздын чектери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>толук таанышып чыккан. Кийин эки жолу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ташкент</ins>, Кокон, Са&amp;shy;маркан, Бухарага чейин барып, шаар калкы&amp;shy;нын турмуш-тиричилигин өздөштүрүп, таалим алган. Кыргыз-кытай чегарасын ажыратууда Байзакты орус экспедициясы кыргыз өкүлү катары катыштырып, анын чегараны тактоо ишинде «өзгөчө кызматы үчүн» 1883-жылы Россия импера&amp;shy;торлугу Станислав тасмасындагы күмүш медаль <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сыйлаган. Мындан тышкары, Жалал-Абад, Нарын уезддеринин, казак, тажиктер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>да чек ажыратууга катышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1871–1879</ins>-жылдарда Пишпек уез&amp;shy;диндеги Кулжыгач болуштугунун айылдарынын биринде бий, кийин ''болушка'' талапкерликке (кандидат) шайланган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1879–85</ins>-жылдарда эки ирет шайлоодон өтүп, 6 жыл болуш, 1885-жылдан өмүрүнүн акырына чейин элүү башчы болгон. 1879-жылы 30-январда «кызматта айырмаланып, өзгөчө берилгендиги үчүн» Россия императорлу&amp;shy;гунун Станислав тасмасындагы кичи алтын медалы менен сыйланган. Ал ''Шабдан'' баатыр&amp;shy;дын жакын досу болгон. Эл арасында оозеки айтылып жүргөн баяндарда Байзак Шабдандын өмүрүнө кол салуу уюшулгандыгынан кабардар болору <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>чечкиндүү чараларды колдонуп, аны өлүмдөн алып калгандыгы, ошондой эле Шабдан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бирге Ош-Алай тарапка барышып, ''Курманжан даткага'' атайы жолугушуп, анын күйөөсү ''Алым&amp;shy;бек датканын'' арбагына багыштап куран оку&amp;shy;туп келишкендиги тууралуу да айтылат. Боом капчыгайын аралап өткөн жолду салууда кыргыздар тарабынан Байзактын да кол кабыш кыл&amp;shy;гандыгы тууралуу (Шабдан негизги аткаруу&amp;shy;чу-подрядчик болгон) архивдик документтерде баяндалат. 2003-жылы октябрь айында 170 жыл&amp;shy;дыгы республикалык деңгээлде белгиленип, анын алка&amp;shy;гында илимий конференция өткөрүлгөн. 1994-жылы мур&amp;shy;дагы Кайырма айылына анын ысмы берилген. Кийин бул жерде күмбөзү тургузулган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Д. Сапаралиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Д. Сапаралиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%97%D0%90%D0%9A_(%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%B3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%8B_%D0%BA%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BA)&diff=79773&oldid=15539 2026-04-16T08:42:04Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:42, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАК '''(1994-жылга чейин К а й ы р м а) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Нарын облусунун Жумгал районундагы кыштак. Байзак айыл өкмөтүнүн борбору. Орто-Кууганды суусу&amp;shy;нун (Жумгал суусунун оң куймасы) сол жээгин&amp;shy;де, деңиз деңгээлинен 1820 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Чаек кыштагынан 10 ''км'' түндүк- чыгышта. Балыкчы темир жол бекетинен 175 ''км''. 1930-жылы отурукташкан. Калкы 6205 (2022); неги&amp;shy;зинен дыйканчылыкта, мал чарбасында эмгек&amp;shy;тенет. Орто мектеп, үйбүлөлүк врачтар тобу, клуб, китепкана, мончо, дүкөн бар. Кыштакка жакын Төрткүл шаар чалдыбары жайгашкан. Кыштактын аты чекир саяк уруусунун белгилүү манабы ''Байзактын'' ысмында. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЗАК '''(1994-жылга чейин К а й ы р м а) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Нарын облусунун Жумгал районундагы кыштак. Байзак айыл өкмөтүнүн борбору. Орто-Кууганды суусу&amp;shy;нун (Жумгал суусунун оң куймасы) сол жээгин&amp;shy;де, деңиз деңгээлинен 1820 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Чаек кыштагынан 10 ''км'' түндүк-чыгышта. Балыкчы темир жол бекетинен 175 ''км''. 1930-жылы отурукташкан. Калкы 6205 (2022); неги&amp;shy;зинен дыйканчылыкта, мал чарбасында эмгек&amp;shy;тенет. Орто мектеп, үйбүлөлүк врачтар тобу, клуб, китепкана, мончо, дүкөн бар. Кыштакка жакын Төрткүл шаар чалдыбары жайгашкан. Кыштактын аты чекир саяк уруусунун белгилүү манабы ''Байзактын'' ысмында. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%96%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BC_%D0%AB%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BA_%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%83&diff=79772&oldid=29670 2026-04-16T08:39:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:39, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЖИЕВ Ташым Ыскак уулу<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>(1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>17. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>. 1952, Караганды) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>адабиятчы, кыргыз тили жана ад&amp;shy;абияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котор&amp;shy;мочу, сынчы.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЖИЕВ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>Ташым Ыскак уулу (1909, Ысык-Көл облусу, Ак-Суу району, Тепке айылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>17. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">02</ins>. 1952, Караганды) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>адабиятчы, кыргыз тили жана ад&amp;shy;абияты боюнча алгачкы окуу китептеринин автору, жазуучу, драматург, котор&amp;shy;мочу, сынчы.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЖИЕВ8.png | thumb | none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрун&amp;shy;зедеги педтехникумду бүт&amp;shy;көн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы проза&amp;shy;лык чыгармаларды жазуу&amp;shy;дан башталган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1930-36</del>-жылдарда эл агартуу комиссариаты&amp;shy;нын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-А&amp;shy;баддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгону&amp;shy;шуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Тур&amp;shy;муш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытма&amp;shy;лары жана повесттери ошол учурдагы кыргыз жер&amp;shy;гесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орно&amp;shy;шун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили жана адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1940-42</del>-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» сек&amp;shy;торун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Кара&amp;shy;лаев, Шапак жана Акмат Рысмендеевдердин ай&amp;shy;туусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө мака&amp;shy;лаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Ме&amp;shy;кендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдик&amp;shy;терине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили жана адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1944-49</del>-жылдарда «Манас» жана фольклор секторун жетектеген. 1947-жыл&amp;shy;га пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баа&amp;shy;тырдык лирикалык поэма катары баалаган жана белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' менен бирдикте <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-4</del>-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класс&amp;shy;тар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китепте&amp;shy;рин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү менен 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка та&amp;shy;тыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара бай&amp;shy;ланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6-8</del>-кылымдарда эле болгондугу, фоль&amp;shy;клорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тары&amp;shy;хы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын оку&amp;shy;лушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, эл&amp;shy;дин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арна&amp;shy;лып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руста&amp;shy;велинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпос&amp;shy;тор жана башкалар боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз &amp;shy;караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтыл&amp;shy;ган. Китеп илимий-теориялык  жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыс&amp;shy;кулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюн&amp;shy;хаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЖИЕВ8.png | thumb | none]]Кара-Колдогу орус-тузем мектебин, Фрун&amp;shy;зедеги педтехникумду бүт&amp;shy;көн (1927). Байжиевдин адабий ишмердиги 1927-жылы проза&amp;shy;лык чыгармаларды жазуу&amp;shy;дан башталган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1930–36</ins>-жылдарда эл агартуу комиссариаты&amp;shy;нын инспектору катары Алай өрөөнүндө башталгыч мектептерди ачып, Жалал-А&amp;shy;баддагы педтехникумда окуу бөлүмүнүн башчысы болуп иштеген. Анын чыгармачылыгынын ойгону&amp;shy;шуна жана калыптанышына педтехникумдагы «Кызыл учкун» деген адабий ийримдин таасири чоң болгон. «Сен кимсиң?», «Досум», «Кытмыр өлдү», «Күрөө», «Төр-Сууда», «Суу боюнда», «Тур&amp;shy;муш чөлү» аттуу кыска аңгемелери, жанытма&amp;shy;лары жана повесттери ошол учурдагы кыргыз жер&amp;shy;гесиндеги тап күрөшүн, жаңы замандын орно&amp;shy;шун, азаттыкка чыккан кыз-келиндердин, илим-билимге умтулган жаштардын турмушун сүрөттөөгө арналган. Кыргыз пединститутунун орус тили жана адабияты факультетин бүтүргөндөн кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1940–1942</ins>-жылдары СССР ИАнын Кыргыз филиалында «Манас» сек&amp;shy;торун башкарып, эпостун үч томдугун басмага даярдаган. Залкар манасчылар Саякбай Кара&amp;shy;лаев, Шапак жана Акмат Рысмендеевдердин ай&amp;shy;туусунда эпосту кагазга түшүргөн. Илимий-изилдөө мака&amp;shy;лаларын жарыялап, республиканын Өкмөтүнө 1942-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдык юбилейин өткөрүүнү сунуштаган. 1944-жылы Улуу Ата Ме&amp;shy;кендик согушка кетип, Украина фронтунда жарадар болгон. 1944-жылы госпиталдан жазган «Жигиттер» аттуу пьесасы театрда даярдала баштаган. Пьеса кыргыз азаматтарынын эрдик&amp;shy;терине арналганына карабастан, саясий күнөө коюлуп, репертуардан алынган. Бул окуядан кийин Байжиев көркөм чыгарма жазуудан баш тартып, бүт эмгегин кыргыз тили жана адабияты боюнча окуу китептерин түзүүгө, ''«Манас» эпосун, Калыгул, Арстанбек, Молдо Кылыч, Тоголок Молдо, Токтогул, Барпынын'' чыгармачылыгын иликтеп элге жеткирүүгө арнаган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1944–1949</ins>-жылдарда «Манас» жана фольклор секторун жетектеген. 1947-жыл&amp;shy;га пландаштырылган «Манас» эпосунун 1100 жылдыгына үчилтиктин 21 томун даярдап, «Чоң казаттын» орусча котормосу өзүнчө китеп болуп чыккан. «Семетейди» изилдеп, аны баа&amp;shy;тырдык лирикалык поэма катары баалаган жана белгилүү казак окумуштуусу М. ''Ауэзовдун'' жетекчилигинде «Манас» эпосу боюнча диссертация жазууну колго алган. Бирок ВКП(б) БКнын «Звезда» жана «Ленинград» журналдары жөнүндөгү токтому кабыл алынгандан кийин (1946, 14- август) бул иштери өтөөсүнө чыкпай, Байжиевге эл душманы деген жалган саясий айып тагылып, репрессияланган. Ал З. ''Бектенов'' менен бирдикте <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3–4</ins>-класстар үчүн «Кыргыз тили» (1933), 5-класс&amp;shy;тар үчүн «Биздин адабият» (1940) окуу китепте&amp;shy;рин түзгөн, ал эми «Кыргыз адабияты» (фольклор) окуу китеби (1947) жарык көрөрү менен 1949-жылы пайдалануудан алып салынган. 1993-жылы кайрадан басылып, мамлекеттик конкурста сыйлыкка та&amp;shy;тыктуу болгон. Китептин «Адабият жана фольклор» деген бөлүмүндө эки тармактын өз ара бай&amp;shy;ланышы, бөтөнчөлүктөрү чечмеленип, кыргыз элинин жазмасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6–8</ins>-кылымдарда эле болгондугу, фоль&amp;shy;клорубуздун башаты, чыгыш теги, адабият тары&amp;shy;хы, адабият теориясы, адабий сын, фольклористика тууралуу маалымат, кеңири түшүндүрмөлөр берилген. «Байыркы кыргыздар» деген бөлүмүндө кыргыздардын байыртадан бүгүнкүгө чейинки тарыхы, социалдык-экономикалык түзүлүшү, маданияты, орхон-енисей жазуулары, алардын оку&amp;shy;лушу, стили тарыхый фактылардын негизинде жазылган. Ал эми «Октябрга чейинки фольклор» деген бөлүмдө фольклордук чыгармалардын Октябрь революциясына чейин Валиханов, Радлов, Алмаши тарабынан жазылып алынышы, алардын көз караштары тууралуу айтылып, эл&amp;shy;дин оозеки чыгармачылыгы классификацияланган. Акыркы бөлүмү боордош элдер адабиятына арна&amp;shy;лып, орус элинин «Илья Муромец», Ш. Руста&amp;shy;велинин «Жолборс терисин жамынган баатыр», ошондой эле Г. Низами, А. Навоинин чыгармалары камтылган. Эмгекте фольклордук ар кыл жанрлар, «Манас» үчилтиги баштаган кенже эпос&amp;shy;тор жана башкалар боюнча алгач жыйынтыктуу илимий көз &amp;shy;караштар, кеңири маалымат, тыянактар айтыл&amp;shy;ган. Китеп илимий-теориялык  жактан кыргыз адабияты менен фольклористикасындагы көптөгөн маселелерди так, кеңири чечмелеп бергендиги менен бүгүнкү күндө да баалуу. «Жигиттер» деген пьесасынын көркөмдүк деңгээли жогору, жазуу стили өзгөчө, маани-маңызы терең болгондуктан, режиссер И. Рыс&amp;shy;кулов сахнага алып чыккан (1989). Байжиев көркөм котормонун калыптанышына да өз салымын кошкон. Немис жазуучусу Э. Распенин «Мюн&amp;shy;хаузендин башынан өткөргөндөрү» (1936), орус жазуучусу А. Фурмановдун «Чапаев» (1939) жана башка чыгармаларды чебер которгон. Байжиев 1955-жылы реабилитацияланган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Бектенов 3., Байжиев Т.&#039;&#039; Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Бектенов 3., Байжиев Т.&#039;&#039; Кыргыз адабияты. Б., 1993; Ташым Байжиев. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;А. Обозканов.&#039;&#039; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;А. Обозканов.&#039;&#039; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%96%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%9C%D0%B0%D1%80&diff=79771&oldid=15967 2026-04-16T08:26:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:26, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЖИЕВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Мар</del>''' (23. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>. 1935-жылы туулган, Жалал-Абад облусу, Жалал-Абад <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> — </del>29. 10. 2021. Бишкек шаары) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>жазуучу, драматург, кинодраматург, котормочу, Кыргыз ССРинин ис&amp;shy;кусствого эмгек сиңирген ишмери (1981), Кыргыз эл жазуучусу (1993).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЖИЕВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Мар </ins>(23. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">03</ins>. 1935-жылы туулган, Жалал-Абад облусу, Жалал-Абад <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары – </ins>29. 10. 2021. Бишкек шаары) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жазуучу, драматург, кинодраматург, котормочу, Кыргыз ССРинин ис&amp;shy;кусствого эмгек сиңирген ишмери (1981), Кыргыз эл жазуучусу (1993).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Мар б.jpg|thumb|370x370px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Мар б.jpg|thumb|370x370px]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЖИЕВ 17.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЖИЕВ 17.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Чыйыр.jpg|center|thumb|297x297px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Чыйыр.jpg|center|thumb|297x297px]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кыргыз мамлекеттик университетинин фило&amp;shy;логия факультетинин орус тили жана адабияты бөлүмүн (1960), Москвадагы киносценарист&amp;shy;тердин жогорку курсун (1964) бүтүргөн. Кыргыз ССР маданият министрлигинин ре&amp;shy;пертуардык коллегиясынын башкы редактору, 1971 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">—1975</del>-жылдарда «Литературная газета&amp;shy;нын» өз кабарчысы, «Прав&amp;shy;да», «Комсомольская правда» гезиттеринин ата&amp;shy;йын кабарчысы болуп иштеген. Чыгармачылык иши студенттик жылдарында эле башталып, чыгармалары 1956-жылдан жарык көргөн. Байжиев <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>кыргыз жана орус тилдеринде жазган билингивист жазуучу. «Кара курт» аттуу биринчи сатиралык аңгемелер жыйнагы 1961-жылы жарыкка чыккан. «Балдар бойго жеткенде» (1965), «Төрт адам» (1967), «Ар бир үйдө майрам» (1973), «Мезгил барактары» (1987), «Алтынчы күнү кечинде» (1987), «Кожожаш» эпосунун мотиви боюнча жа&amp;shy;зылган «Байыркы жомок» (1975), «Узак сапар&amp;shy;дагы поезд» (1991) аттуу пьесалардын жана «Мар Байжиев сахнада» (2006) аттуу китептин автору. «Чыйыр» (1966), «Башканын бактысы» (1969), «Менин алтын балыгым» (1976) жана башка пьесалары жана «Кайрылып келүү» (1964), «Өгөй бакыт» аттуу аңгемелер жана повесттер жыйнагы орус, украин, өзбек тилинде чыккан. Анын «Эрөөл» (1966) пьесасы кыргыз драматургия&amp;shy;сына өзгөчө жаңылык киргизген чыгарма бол&amp;shy;гон. Ал идеялык багыты учурдун духуна үндөшө жалпы адамзаттык гуманисттик прогрессивдүү тенденцияга көтөрүлүп, көркөм ойлоонун жа&amp;shy;ңыча формасы менен профессионалдык сабаттуу&amp;shy;лукта жазылган. Пьеса мурунку СССРдин дээр&amp;shy;лик бардык театрларында, Болгария, Венгрия, Германия Демократиялык Республикасы, Моңголия, Польша, Румыния, Чехословакия, Австрия, Швеция, Финляндия, Коста Рика жана башка 200дөн ашык театр сахналарында коюл&amp;shy;ган. «Башканын бактысы» («Чужое счастье», 1978) аттуу киносценарийи боюнча «Өзбекфильм» тарабынан кинофильм тартылып, ал Ашхабад&amp;shy;да өткөн эл аралык фестивалда (1979) атайын  сыйлыкка татыктуу болгон. Анын калеминен жаралган сценарийлердин негизинде «Ак илбирс&amp;shy;тин тукуму» (1985, режиссёру Т. Океев), «Алтын күз» (1980), «Нокдаун», «Нөшөр» (1980), «Жаңы жыл алдындагы түн», «Акыркы рейс» (1982) сыяк&amp;shy;туу көркөм фильмдер тартылган. Байжиев III даража&amp;shy;дагы Манас ордени менен сыйланган (2004).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кыргыз мамлекеттик университетинин фило&amp;shy;логия факультетинин орус тили жана адабияты бөлүмүн (1960), Москвадагы киносценарист&amp;shy;тердин жогорку курсун (1964) бүтүргөн. Кыргыз ССР маданият министрлигинин ре&amp;shy;пертуардык коллегиясынын башкы редактору, 1971 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">–1975</ins>-жылдарда «Литературная газета&amp;shy;нын» өз кабарчысы, «Прав&amp;shy;да», «Комсомольская правда» гезиттеринин ата&amp;shy;йын кабарчысы болуп иштеген. Чыгармачылык иши студенттик жылдарында эле башталып, чыгармалары 1956-жылдан жарык көргөн. Байжиев <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>кыргыз жана орус тилдеринде жазган билингивист жазуучу. «Кара курт» аттуу биринчи сатиралык аңгемелер жыйнагы 1961-жылы жарыкка чыккан. «Балдар бойго жеткенде» (1965), «Төрт адам» (1967), «Ар бир үйдө майрам» (1973), «Мезгил барактары» (1987), «Алтынчы күнү кечинде» (1987), «Кожожаш» эпосунун мотиви боюнча жа&amp;shy;зылган «Байыркы жомок» (1975), «Узак сапар&amp;shy;дагы поезд» (1991) аттуу пьесалардын жана «Мар Байжиев сахнада» (2006) аттуу китептин автору. «Чыйыр» (1966), «Башканын бактысы» (1969), «Менин алтын балыгым» (1976) жана башка пьесалары жана «Кайрылып келүү» (1964), «Өгөй бакыт» аттуу аңгемелер жана повесттер жыйнагы орус, украин, өзбек тилинде чыккан. Анын «Эрөөл» (1966) пьесасы кыргыз драматургия&amp;shy;сына өзгөчө жаңылык киргизген чыгарма бол&amp;shy;гон. Ал идеялык багыты учурдун духуна үндөшө жалпы адамзаттык гуманисттик прогрессивдүү тенденцияга көтөрүлүп, көркөм ойлоонун жа&amp;shy;ңыча формасы менен профессионалдык сабаттуу&amp;shy;лукта жазылган. Пьеса мурунку СССРдин дээр&amp;shy;лик бардык театрларында, Болгария, Венгрия, Германия Демократиялык Республикасы, Моңголия, Польша, Румыния, Чехословакия, Австрия, Швеция, Финляндия, Коста Рика жана башка 200дөн ашык театр сахналарында коюл&amp;shy;ган. «Башканын бактысы» («Чужое счастье», 1978) аттуу киносценарийи боюнча «Өзбекфильм» тарабынан кинофильм тартылып, ал Ашхабад&amp;shy;да өткөн эл аралык фестивалда (1979) атайын  сыйлыкка татыктуу болгон. Анын калеминен жаралган сценарийлердин негизинде «Ак илбирс&amp;shy;тин тукуму» (1985, режиссёру Т. Океев), «Алтын күз» (1980), «Нокдаун», «Нөшөр» (1980), «Жаңы жыл алдындагы түн», «Акыркы рейс» (1982) сыяк&amp;shy;туу көркөм фильмдер тартылган. Байжиев III даража&amp;shy;дагы Манас ордени менен сыйланган (2004).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%A3%D0%9B%D0%A3_%D0%A2%D0%9E%D0%9E%D0%A1%D0%A3&diff=79770&oldid=15529 2026-04-16T08:10:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:10, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДУЛУ ТООСУ '''Ички Теңир-Тоодо. Капкаташ тоосуна уланып, Кумбел ашуусунан батышты карай Карүңкүр (Оттук суусу) капчыгайына чейин созулуп жатат. Кара-Кужур, Солтон-Сары өрөөндөрүн Оттук, Он-Арча өрөөндөрүнөн бөлүп турат. Узундугу 56 ''км,'' туурасы 11 ''км,'' Оттук кыштагы тушта 30 ''км'' ге чейин. Орточо бийиктиги 3790 ''м'', эң бийик жери 4167 ''м'' (Он-Арча чокусу). Ортоңку бөлүгүн Солтон-Сары өрөөнү кесип өтөт. Батыш жагы жапыз, аскалуу. Түндүк капталы кыска, тик, түштүгү (Оттук өрөөнүнө караган бети) узун, жантайыңкы. Этеги адырлуу. Өрөөн, кокту-ко&amp;shy;лоттуу. Бийигирээк чыгыш бөлүгүндө тоонун тескей тарабы тескерисинче жантайыңкы, күн&amp;shy;гөйү тик. Жондорунда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>капталдарында те&amp;shy;гиз, тайпак жерлер бар. Байыркы муз каптоо&amp;shy;лордун издери байкалат. Негизинен девон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>карбондун чаар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кызгылт кумдук, конгломерат, сланец, мергель, алевролит, акиташ тек&amp;shy;теринен түзүлгөн. Аларды жогорку карбондун гранит-диорит, гранит-сиенит интрузиялары жиреп чыккан. Тоонун тектоникалык ички структурасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>анын кыры <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>жарыш багытта жай&amp;shy;гашкан Байдулу синклиналы. Ал түндүгүнөн Акташ, түштүгүнөн Түштүк Соң-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Көл-Көкташ </del>тектоникалык терең жаракалары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>чектелген. Түндүк кап&amp;shy;талдарына түркүн чөп-доңуз сырттуу субальп (2800-3100 ''м'' бийиктикте), альп шалбаасы (3200 ''м'' ден жогору), күнгөй беттерине бетегелүү талаа, түркүн чөп-бетегелүү шалбаалуу талаа (2500-3200 ''м''), бетеге-доңуз сырттуу субальп (3200-3500 ''м''), альп шалбаалуу талаа (3500 ''м'' ден жогору), 3800 ''м'' ден өйдө бийик кырларга ни&amp;shy;валдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Тоонун күнгөй тарабындагы терең кууш өрөөндөрдү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Он-Арчага караган беттеринде суйдаң карагай токойлору, бадалдуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">черлер </del>бар. Жайлоо, күнгөй бетиндеги ыктоо жерлери кыштоо катары пайдаланылат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДУЛУ ТООСУ '''Ички Теңир-Тоодо. Капкаташ тоосуна уланып, Кумбел ашуусунан батышты карай Карүңкүр (Оттук суусу) капчыгайына чейин созулуп жатат. Кара-Кужур, Солтон-Сары өрөөндөрүн Оттук, Он-Арча өрөөндөрүнөн бөлүп турат. Узундугу 56 ''км,'' туурасы 11 ''км,'' Оттук кыштагы тушта 30 ''км'' ге чейин. Орточо бийиктиги 3790 ''м'', эң бийик жери 4167 ''м'' (Он-Арча чокусу). Ортоңку бөлүгүн Солтон-Сары өрөөнү кесип өтөт. Батыш жагы жапыз, аскалуу. Түндүк капталы кыска, тик, түштүгү (Оттук өрөөнүнө караган бети) узун, жантайыңкы. Этеги адырлуу. Өрөөн, кокту-ко&amp;shy;лоттуу. Бийигирээк чыгыш бөлүгүндө тоонун тескей тарабы тескерисинче жантайыңкы, күн&amp;shy;гөйү тик. Жондорунда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>капталдарында те&amp;shy;гиз, тайпак жерлер бар. Байыркы муз каптоо&amp;shy;лордун издери байкалат. Негизинен девон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>карбондун чаар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кызгылт кумдук, конгломерат, сланец, мергель, алевролит, акиташ тек&amp;shy;теринен түзүлгөн. Аларды жогорку карбондун гранит-диорит, гранит-сиенит интрузиялары жиреп чыккан. Тоонун тектоникалык ички структурасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>анын кыры <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>жарыш багытта жай&amp;shy;гашкан Байдулу синклиналы. Ал түндүгүнөн Акташ, түштүгүнөн Түштүк Соң-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Көл–Көкташ </ins>тектоникалык терең жаракалары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>чектелген. Түндүк кап&amp;shy;талдарына түркүн чөп-доңуз сырттуу субальп (2800-3100 ''м'' бийиктикте), альп шалбаасы (3200 ''м'' ден жогору), күнгөй беттерине бетегелүү талаа, түркүн чөп-бетегелүү шалбаалуу талаа (2500-3200 ''м''), бетеге-доңуз сырттуу субальп (3200-3500 ''м''), альп шалбаалуу талаа (3500 ''м'' ден жогору), 3800 ''м'' ден өйдө бийик кырларга ни&amp;shy;валдык ландшафт алкактары мүнөздүү. Тоонун күнгөй тарабындагы терең кууш өрөөндөрдү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Он-Арчага караган беттеринде суйдаң карагай токойлору, бадалдуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерлер </ins>бар. Жайлоо, күнгөй бетиндеги ыктоо жерлери кыштоо катары пайдаланылат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%A3%D0%9B%D0%A3_%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%A0_%D0%9A%D0%95%D0%9D%D0%98&diff=79769&oldid=15528 2026-04-16T07:55:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:55, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДУЛУ ТЕМИР КЕНИ '''Нарын районунда, Нарын шаарынан 65 ''км'' түндүк тарапта, Байдулу тоосу&amp;shy;нун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен 3600-3900 ''м'' бийиктикте. 1931-жылы табылып, 1950-жылы геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагында палеозойдун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чөкмөтектери ж-а </del>татаал түзүлүштөгү габбро, перидотит дайкалары жатат. Кенташ (руда) тулкусу тектоникалык жаракалар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>тилмеленген дайкалар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>акиташ теги&amp;shy;нин кошулган жериндеги карбонат-серпентин&amp;shy;дүү брекчияда топтолгон. Кен тилкесинин узундугу 12 ''км'' ге чейин. Негизги минералдары: магнетит <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>гематит, аз санда пирит, халькопирит, борнит кездешет. Темирдин кондициялык өлчөмү 30,48-53,48%. Запасы 210,7 млн ''т.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДУЛУ ТЕМИР КЕНИ '''Нарын районунда, Нарын шаарынан 65 ''км'' түндүк тарапта, Байдулу тоосу&amp;shy;нун түштүк капталында, деңиз деңгээлинен 3600-3900 ''м'' бийиктикте. 1931-жылы табылып, 1950-жылы геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлгөн. Кен аймагында палеозойдун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чөкмө тектери жана </ins>татаал түзүлүштөгү габбро, перидотит дайкалары жатат. Кенташ (руда) тулкусу тектоникалык жаракалар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>тилмеленген дайкалар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>акиташ теги&amp;shy;нин кошулган жериндеги карбонат-серпентин&amp;shy;дүү брекчияда топтолгон. Кен тилкесинин узундугу 12 ''км'' ге чейин. Негизги минералдары: магнетит <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>гематит, аз санда пирит, халькопирит, борнит кездешет. Темирдин кондициялык өлчөмү 30,48-53,48%. Запасы 210,7 млн ''т.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%90&diff=79768&oldid=31993 2026-04-16T07:45:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:45, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДАРКА '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>суу спорту <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>туризминде кол&amp;shy;донулуучу ичке, жеңил кайык. Анын калагы кырына бекибейт, үстү люктуу палуба <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>жа&amp;shy;былган, эки айчыктуу калак <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айдалып,  бут <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>  башкарылуучу руль <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бурулат. Байдарка спорт&amp;shy;тук, туристтик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>парустуу  болуп бөлүнөт. С п о р т т у к  байдарка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>палубасы жабык, 1, 2, 4 орундуу оюкчалары (кокпити) бар, эки айчыктуу калак <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айдалуучу кайык. Спорттук байдарка жука фанерадан жасалып, салмагы  30 ''кг'' га жетет, тол&amp;shy;кунсуз тынч сууда жарышуу үчүн колдонулат. Т у р и с т т и к  байдарканын тулку бүтүндүй же бүктөлмө түрүндө болуп, жыгач, темир <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>пластмассадан жасалып, суу өткөрбөөчү материал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>капталат. Туристтик байдарка спорттукка караганда салмактуу ( 27-50 ''кг''), эндүү, сыйымдуу, жүк көтөрүмдүү. Байдарка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>каноэде сүзүү боюнча  Эл аралык союзу түзүлгөн (1924). Спорттун бул түрү 1936- жылдан Олимпиада оюндарынын программасына киргизилген, 1938-жылдан ар бир 4 жылда, ал эми 1971-жылдан дүйнөлүк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Европанын чемпионаты жылыга өткөрүлөт. П а р у с т у у байдарка калак <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айдалуучу түрүнөн парусу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тез сүзүшү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айырмаланат. Байдарканын парустуу  түрү боюнча да спорттук мелдеш өткөрүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДАРКА '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>суу спорту <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>туризминде кол&amp;shy;донулуучу ичке, жеңил кайык. Анын калагы кырына бекибейт, үстү люктуу палуба <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>жа&amp;shy;былган, эки айчыктуу калак <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айдалып,  бут <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>  башкарылуучу руль <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бурулат. Байдарка спорт&amp;shy;тук, туристтик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>парустуу  болуп бөлүнөт. С п о р т т у к  байдарка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>палубасы жабык, 1, 2, 4 орундуу оюкчалары (кокпити) бар, эки айчыктуу калак <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айдалуучу кайык. Спорттук байдарка жука фанерадан жасалып, салмагы  30 ''кг'' га жетет, тол&amp;shy;кунсуз тынч сууда жарышуу үчүн колдонулат. Т у р и с т т и к  байдарканын тулку бүтүндүй же бүктөлмө түрүндө болуп, жыгач, темир <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>пластмассадан жасалып, суу өткөрбөөчү материал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>капталат. Туристтик байдарка спорттукка караганда салмактуу ( 27-50 ''кг''), эндүү, сыйымдуу, жүк көтөрүмдүү. Байдарка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>каноэде сүзүү боюнча  Эл аралык союзу түзүлгөн (1924). Спорттун бул түрү 1936- жылдан Олимпиада оюндарынын программасына киргизилген, 1938-жылдан ар бир 4 жылда, ал эми 1971-жылдан дүйнөлүк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Европанын чемпионаты жылыга өткөрүлөт. П а р у с т у у байдарка калак <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айдалуучу түрүнөн парусу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тез сүзүшү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айырмаланат. Байдарканын парустуу  түрү боюнча да спорттук мелдеш өткөрүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%9C%D0%A2%D0%90%D0%9B_%D0%A5%D0%90%D0%9B%D0%A6%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D_%D0%9A%D0%95%D0%9D%D0%98&diff=79767&oldid=15526 2026-04-16T07:40:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:40, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДАМТАЛ ХАЛЦЕДОН КЕНИ '''Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунда, Көгирим (Арал) кыштагынан 25 ''км'' аралыкта. 1977-жылы ачылып, изилденген. Кен аймагында доломит <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>крем&amp;shy;нийлүү сланец жатат. Алардын кошулган же&amp;shy;ринде тектоникалык жарака кетет. Анда халцедон-те&amp;shy;мирлүү брекчия тилкеси кездешет. Мында кварц сыныктары күрөң, сары-күрөң <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кызыл түс&amp;shy;төрдөгү аморфтуу халцедон-темирлүү масса <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>камдашып калган. Тилкенин узундугу 150 ''м'' ге созу&amp;shy;лат. Запасы 1000 ''т''дай. Таштан майда кооз буюмдарды жасоого болот. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДАМТАЛ ХАЛЦЕДОН КЕНИ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>'''Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунда, Көгирим (Арал) кыштагынан 25 ''км'' аралыкта. 1977-жылы ачылып, изилденген. Кен аймагында доломит <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>крем&amp;shy;нийлүү сланец жатат. Алардын кошулган же&amp;shy;ринде тектоникалык жарака кетет. Анда халцедон-те&amp;shy;мирлүү брекчия тилкеси кездешет. Мында кварц сыныктары күрөң, сары-күрөң <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кызыл түс&amp;shy;төрдөгү аморфтуу халцедон-темирлүү масса <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>камдашып калган. Тилкенин узундугу 150 ''м'' ге созу&amp;shy;лат. Запасы 1000 ''т''дай. Таштан майда кооз буюмдарды жасоого болот. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%9C%D0%A2%D0%90%D0%9B_%D0%97%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%97%D0%9D%D0%98%D0%93%D0%98&diff=79765&oldid=15525 2026-04-16T07:33:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:33, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДАМТАЛ ЗАКАЗНИГИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы ботаникалык  корук аймак. Боом капчыгайында, Чүй дарыясынын боюнан (Көк-Мой&amp;shy;нок кыштагынан Байдамтал суусуна чейин) орун алган. Аянты 20 ''га.'' Сейрек учуроочу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>реликт чөп өсүмдүктөрү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>шобер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>сибирь боз коңорчогун коргоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>көбөйтүү максатында уюшулган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙДАМТАЛ ЗАКАЗНИГИ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Ысык-Көл облусунун Тоң районундагы ботаникалык  корук аймак. Боом капчыгайында, Чүй дарыясынын боюнан (Көк-Мой&amp;shy;нок кыштагынан Байдамтал суусуна чейин) орун алган. Аянты 20 ''га.'' Сейрек учуроочу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>реликт чөп өсүмдүктөрү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>шобер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>сибирь боз коңорчогун коргоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>көбөйтүү максатында уюшулган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%93%D0%95&diff=79764&oldid=15524 2026-04-16T07:32:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:32, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙГЕ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>мелдеште жеңгендиги үчүн берилүүчү сыйлык. Ат чабыш, жорго салыш, эр салыш, оодарыш, балбан күрөш, жөө жарыш, ордо, бука тартыш, бута атыш, жамбы атыш, кыз куумай, тыйын эңмей, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көкбөрү</del>, сундуй көтөрүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>эл&amp;shy;дик оюндарда жеңгендерге <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Байге </del>берилген. Байгеге мал, мүлк, пул, кийим, кооздук буюм ж. б. сый&amp;shy;лыктар коюлган. Мисалы, Шабдандын ашындагы чоң ат чабыштын 1-байгеси 5000 сом болгон. Азыркы учурда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Байгеге </del>автомашина ж. б. буюм&amp;shy;дар, ошондой эле акчалай сыйлыктар берилүүдө. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙГЕ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>мелдеште жеңгендиги үчүн берилүүчү сыйлык. Ат чабыш, жорго салыш, эр салыш, оодарыш, балбан күрөш, жөө жарыш, ордо, бука тартыш, бута атыш, жамбы атыш, кыз куумай, тыйын эңмей, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көк бөрү</ins>, сундуй көтөрүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>эл&amp;shy;дик оюндарда жеңгендерге <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байге </ins>берилген. Байгеге мал, мүлк, пул, кийим, кооздук буюм ж. б. сый&amp;shy;лыктар коюлган. Мисалы, Шабдандын ашындагы чоң ат чабыштын 1-байгеси 5000 сом болгон. Азыркы учурда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байгеге </ins>автомашина ж. б. буюм&amp;shy;дар, ошондой эле акчалай сыйлыктар берилүүдө. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%93%D0%90%D0%91%D0%AB%D0%9B&diff=79763&oldid=15522 2026-04-16T07:28:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:28, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙГАБЫЛ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>акын. Ушул күнгө чейин даре&amp;shy;ги белгисиз болуп, эл кыялынын туундусу катарында бааланып келген. Ошол себептүү «Чата кыз менен Байгабылдын айтышынын» бир түрү элдик адат-салт айтышынын үлгүсү катары жыйнакка кирген. Кийинки табылган маалы&amp;shy;мат боюнча анын Талас өрөөнүнөн чыккан реалдуу акын экендиги, уруусу кытай, кийин солтолор&amp;shy;го качып келип, Осоке бийге ырчы болуп жүр&amp;shy;гөндүгү аныкталган. 1858-жылы таластык Сартбай акын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айтышып жеңилет. Экөө беттешкен учурда Сартбай 19 жашта (ал 1839-жылы туулган), Байгабыл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">40-45 </del>жаш куракта болот. Демек, Байгабыл болжол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н 1818-20</del>-жылдарда төрөлгөн. Бирок турагы, качан өлгөндүгү, атасынын аты белгисиз. Айрым маалыматтарга караганда табышмактуу айтыштын устаты болуп, бир ашта Көкшалкы байдын Чата кызын жеңип кетет. Айтыш көлөмдүү, анда каршысынын табышмагын жан&amp;shy;дырууда Байгабылдын акындык дараметинин күчтүүлүгү байкалат. Айтыштын варианттары эл арасына кеңири тараган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙГАБЫЛ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>акын. Ушул күнгө чейин даре&amp;shy;ги белгисиз болуп, эл кыялынын туундусу катарында бааланып келген. Ошол себептүү «Чата кыз менен Байгабылдын айтышынын» бир түрү элдик адат-салт айтышынын үлгүсү катары жыйнакка кирген. Кийинки табылган маалы&amp;shy;мат боюнча анын Талас өрөөнүнөн чыккан реалдуу акын экендиги, уруусу кытай, кийин солтолор&amp;shy;го качып келип, Осоке бийге ырчы болуп жүр&amp;shy;гөндүгү аныкталган. 1858-жылы таластык Сартбай акын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айтышып жеңилет. Экөө беттешкен учурда Сартбай 19 жашта (ал 1839-жылы туулган), Байгабыл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">40–45 </ins>жаш куракта болот. Демек, Байгабыл болжол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен 1818–1820</ins>-жылдарда төрөлгөн. Бирок турагы, качан өлгөндүгү, атасынын аты белгисиз. Айрым маалыматтарга караганда табышмактуу айтыштын устаты болуп, бир ашта Көкшалкы байдын Чата кызын жеңип кетет. Айтыш көлөмдүү, анда каршысынын табышмагын жан&amp;shy;дырууда Байгабылдын акындык дараметинин күчтүүлүгү байкалат. Айтыштын варианттары эл арасына кеңири тараган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%91%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A2%D0%9E%D0%92&diff=79762&oldid=15521 2026-04-16T07:22:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:22, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБУЛАТОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бегалы</del>''' [1906, Каракол уезди, Чиркей айылы (азыркы Ысык-Көл облусу, Жар&amp;shy;кынбаев айылы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1981] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>тарых илимдеринин доктору (1968). ВКП(б) БКга караштуу Кызыл профессура институтун (1937), Кыргыз мамлекеттик педагогика ин&amp;shy;ститутун (1947) бүтүргөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1928-34</del>-жылдарда ВКП(б) Кыргыз обкомунун пропагандисти, ВКП(б) Кызыл-Кыя райкомунун бөлүм башчысы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>биринчи сек&amp;shy;ретары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1937-42</del>-жылдарда Фрунзедеги КомВУЗдун (ком&amp;shy;мунисттик жогорку окуу жайы) директору. Кыргыз ССР радио комитетинин төрагасы, Ош муга&amp;shy;лимдер институтунун директорунун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орунбасары</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1942-47</del>-жылдарда Советтик Армиянын катарында кызмат өтөп, Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1947-52</del>-жылдарда Кыргызстан КП(б) БКнын лектору, Жа&amp;shy;лал-Абад мугалимдер институтунун директору, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1952- 59</del>-жылдарда Кыргызстан КП БКга караштуу партия тарыхы институтунун директору, 1959-жылдан ошол эле институттун улук илимий кызматкери болуп иштеген. 200дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монография&amp;shy;нын автору. Эмгектери негизинен Кыргызстан Ком&amp;shy;мунисттик партиясынын тарыхын, Кыргызстандын тарыхын изилдөөгө арналган. Кызыл Жылдыз, эки «Ардак Белгиси» ордендери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>медалдар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сыйланган. Эмг.: Социально-экономический строй Киргизии до Великой Октябрьской социалистической революции. Ф., 1958; От кочевья к социализму. Ф., 1969. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБУЛАТОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бегалы </ins>[1906, Каракол уезди, Чиркей айылы (азыркы Ысык-Көл облусу, Жар&amp;shy;кынбаев айылы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1981] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>тарых илимдеринин доктору (1968). ВКП(б) БКга караштуу Кызыл профессура институтун (1937), Кыргыз мамлекеттик педагогика ин&amp;shy;ститутун (1947) бүтүргөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1928–1934</ins>-жылдарда ВКП(б) Кыргыз обкомунун пропагандисти, ВКП(б) Кызыл-Кыя райкомунун бөлүм башчысы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>биринчи сек&amp;shy;ретары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1937–1942</ins>-жылдарда Фрунзедеги КомВУЗдун (ком&amp;shy;мунисттик жогорку окуу жайы) директору. Кыргыз ССР радио комитетинин төрагасы, Ош муга&amp;shy;лимдер институтунун директорунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орун басары</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1942–1947</ins>-жылдарда Советтик Армиянын катарында кызмат өтөп, Улуу Ата Мекендик согушка катышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1947–1952</ins>-жылдарда Кыргызстан КП(б) БКнын лектору, Жа&amp;shy;лал-Абад мугалимдер институтунун директору, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1952–1959</ins>-жылдарда Кыргызстан КП БКга караштуу партия тарыхы институтунун директору, 1959-жылдан ошол эле институттун улук илимий кызматкери болуп иштеген. 200дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монография&amp;shy;нын автору. Эмгектери негизинен Кыргызстан Ком&amp;shy;мунисттик партиясынын тарыхын, Кыргызстандын тарыхын изилдөөгө арналган. Кызыл Жылдыз, эки «Ардак Белгиси» ордендери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>медалдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сыйланган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                  </ins>Эмг.: Социально-экономический строй Киргизии до Великой Октябрьской социалистической революции. Ф., 1958; От кочевья к социализму. Ф., 1969. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%91%D0%98%D0%A7%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%9D_%D0%A1%D0%9E%D0%9E%D0%A0%D0%A3%D0%A1%D0%A3&diff=79761&oldid=15927 2026-04-16T07:16:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:16, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕНИН СООРУСУ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Кыргыз Ала-Тоосу&amp;shy;нун түндүк-чыгыш четиндеги тоо. Чыгыштан батышка 18 ''км''ге созулат, туурасы 3-5 ''км.'' Орточо бийиктиги 1700-2000 ''м,'' эң бийик жери 2254 ''м.'' Түзүлүшү боюнча горст-антиклиналь. Түштүк капталы тик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чолок, түндүгү жантайыңкы. Үстү жон сымал келип, байыркы денудациялык рельефтен турат. Түндүк  бетин жана жонун шал&amp;shy;баалуу талаа, чыгыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>түштүк капталдарын кур&amp;shy;гак талаа ландшафттары ээлейт. Түндүгүндө Бөрүбай, түштүгүндө Желаргы өрөөндөрү жай&amp;shy;гашкан. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕНИН СООРУСУ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Кыргыз Ала-Тоосу&amp;shy;нун түндүк-чыгыш четиндеги тоо. Чыгыштан батышка 18 ''км''ге созулат, туурасы 3-5 ''км.'' Орточо бийиктиги 1700-2000 ''м,'' эң бийик жери 2254 ''м.'' Түзүлүшү боюнча горст-антиклиналь. Түштүк капталы тик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чолок, түндүгү жантайыңкы. Үстү жон сымал келип, байыркы денудациялык рельефтен турат. Түндүк  бетин жана жонун шал&amp;shy;баалуу талаа, чыгыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>түштүк капталдарын кур&amp;shy;гак талаа ландшафттары ээлейт. Түндүгүндө Бөрүбай, түштүгүндө Желаргы өрөөндөрү жай&amp;shy;гашкан. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%91%D0%98%D0%A7%D0%95-%D0%A2%D0%9E%D0%9E&diff=79760&oldid=18758 2026-04-16T07:14:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:14, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕ-ТОО '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>Ички Теңир-Тоодогу тоо; ''Кара-Тоонун'' уландысы. Орто Нарын жана Ат-Башы өрөөндөрүн бөлүп турат. Узундугу 140 ''км,'' туурасы 13 ''км.'' Орточо бийиктиги 3890 ''м,'' эң бийик жери 4337 ''м.'' Палеозойдун акиташ, сланец жана гранит тектеринен турат. Түзүлүшү боюнча горст-антиклиналь. Чыгыш тарабы кууш, коктулуу. Тоо&amp;shy;ну кесип өткөн антецедент капчыгайлары (Кара-Бүк, Ак-Тал, Учкун, Терек) бар. Кыры тайпак, мөңгү жок. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн.</del>-чыгыш капталдарынын айрым жерлеринде токой (карагай, бадал), колотторун&amp;shy;да субальп өсүмдүктөрү (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3100-3300 </del>''м''), түштүк күнөстүү беттеринде бетеге, шыбак, доңуз сырты өсөт. Малга жайлуу. Байбиче-Тоо аркылуу Баетов кыштагынан Орто-Сыртка автомобиль жолу өтөт.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕ-ТОО '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Ички Теңир-Тоодогу тоо; ''Кара-Тоонун'' уландысы. Орто Нарын жана Ат-Башы өрөөндөрүн бөлүп турат. Узундугу 140 ''км,'' туурасы 13 ''км.'' Орточо бийиктиги 3890 ''м,'' эң бийик жери 4337 ''м.'' Палеозойдун акиташ, сланец жана гранит тектеринен турат. Түзүлүшү боюнча горст-антиклиналь. Чыгыш тарабы кууш, коктулуу. Тоо&amp;shy;ну кесип өткөн антецедент капчыгайлары (Кара-Бүк, Ак-Тал, Учкун, Терек) бар. Кыры тайпак, мөңгү жок. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк</ins>-чыгыш капталдарынын айрым жерлеринде токой (карагай, бадал), колотторун&amp;shy;да субальп өсүмдүктөрү (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3100–3300 </ins>''м''), түштүк күнөстүү беттеринде бетеге, шыбак, доңуз сырты өсөт. Малга жайлуу. Байбиче-Тоо аркылуу Баетов кыштагынан Орто-Сыртка автомобиль жолу өтөт.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙБИЧЕТОО6.png | thumb | none]] [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙБИЧЕТОО6.png | thumb | none]] [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%91%D0%98%D0%A7%D0%95_(%D0%96%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%93%D0%AB)_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A2%E2%80%94%D0%A1%D0%98%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%A2_%D0%9A%D0%95%D0%9D%D0%98&diff=79759&oldid=15515 2026-04-16T07:12:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:12, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕ (ЖЕЛАРГЫ) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ГРАНИТ—СИЕНИТ </del>КЕНИ '''Чүй облусунун Кемин районунда, Кемин шаар&amp;shy;часынан 10 ''км'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш.</del>-чыгыш тарапта Байбиче&amp;shy;нин Соорусу тоосунда. 1961-жылы геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен пермь мезгилинде жиреп чыккан гранит-сиенит интрузиясынан турат. Ал ири массивди түзүп, Чүй суусун бойлой жайгашкан. Арасында порфирит дайкалары, көптөгөн кварц-турмалин&amp;shy;дүү тарамча тулкулары бар. Гранит-сиенит орто кристаллдуу, катуу, тыгыз, кысууга чыдам&amp;shy;дуулугу 2183-2711 ''кгс/см''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Көлөмдүк массасы 2,6-3,05 ''г/см''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; блоктуулугу 50%. Жүк көтө&amp;shy;рүмдүүлүгү жогору болгондуктан, майдала&amp;shy;нып темир жолдорго төшөлөт. Баланстык запасы А+В категориясы боюнча 5577 миң ''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, С&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;3991 миң ''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.&lt;br&gt; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕ (ЖЕЛАРГЫ) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ГРАНИТ–СИЕНИТ </ins>КЕНИ '''Чүй облусунун Кемин районунда, Кемин шаар&amp;shy;часынан 10 ''км'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк</ins>-чыгыш тарапта Байбиче&amp;shy;нин Соорусу тоосунда. 1961-жылы геологиялык чалгындоо жумуштары жүргүзүлүп, запасы эсептелген. Кен пермь мезгилинде жиреп чыккан гранит-сиенит интрузиясынан турат. Ал ири массивди түзүп, Чүй суусун бойлой жайгашкан. Арасында порфирит дайкалары, көптөгөн кварц-турмалин&amp;shy;дүү тарамча тулкулары бар. Гранит-сиенит орто кристаллдуу, катуу, тыгыз, кысууга чыдам&amp;shy;дуулугу 2183-2711 ''кгс/см''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Көлөмдүк массасы 2,6-3,05 ''г/см''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;; блоктуулугу 50%. Жүк көтө&amp;shy;рүмдүүлүгү жогору болгондуктан, майдала&amp;shy;нып темир жолдорго төшөлөт. Баланстык запасы А+В категориясы боюнча 5577 миң ''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, С&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;3991 миң ''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.&lt;br&gt; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%91%D0%98%D0%A7%D0%95&diff=79758&oldid=28205 2026-04-16T07:09:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:09, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1) кыргыздын мурдагы, көп аял алуу салтында күндөш аялдардын улуусу. Ал адатта күйөөсүнөн кийин үй-бүлөнү, анын тур&amp;shy;муш-тиричилигин башкарган. Үй-бүлө, тууган&amp;shy; урук ичинде байбиче урмат-сыйга ээ болгон. 2) Азыр&amp;shy;кы кезде, жалпысынан улгайган аялга карата урматтап кайрылуу. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБИЧЕ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1) кыргыздын мурдагы, көп аял алуу салтында күндөш аялдардын улуусу. Ал адатта күйөөсүнөн кийин үй-бүлөнү, анын тур&amp;shy;муш-тиричилигин башкарган. Үй-бүлө, тууган&amp;shy; урук ичинде байбиче урмат-сыйга ээ болгон. 2) Азыр&amp;shy;кы кезде, жалпысынан улгайган аялга карата урматтап кайрылуу. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%91%D0%90%D0%A7%D0%90&diff=79757&oldid=23162 2026-04-16T07:08:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:08, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБАЧА '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>байдын уулу, мырза. Совет бийлигинин орношу менен тап катары жоюлган ''бай&amp;shy;лардын'' тобу менен бирге эле байбача да запкы көрүп, алар менен кошо айдалган, түрмөгө түшкөн. Ай&amp;shy;рымдары кийин Совет бийлигине кызмат өтөшкөн. Бара-бара байбача аталышы колдонуудан чыгып калган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙБАЧА '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>байдын уулу, мырза. Совет бийлигинин орношу менен тап катары жоюлган ''бай&amp;shy;лардын'' тобу менен бирге эле байбача да запкы көрүп, алар менен кошо айдалган, түрмөгө түшкөн. Ай&amp;shy;рымдары кийин Совет бийлигине кызмат өтөшкөн. Бара-бара байбача аталышы колдонуудан чыгып калган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99&diff=79756&oldid=15580 2026-04-16T07:06:53Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:06, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>кыргыз коомунда малдуу, мүлктүү, жери, кыштоосу, жайлоосу бар социалдык топ. Ошондой эле Орто Азия, Казакстан аймактарында, Кавказдын айрым жерлеринде да көп сандаган мал, байлык күткөндөр жана ири жер ээлери Бай аталып, Октябрь Революциясынан кийин алар коомдук социалдык катмар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>«эзүүчү» тап катары Совет бийлиги тарабынан «түп-тамырынан» жоюлган. Байыркы кыргыздын рун жазууларында, бүгүн&amp;shy;кү күнгө чейин сакталып жеткен түрк тилдүү кол жазмаларда Бай деген аталыш кеңири кезде&amp;shy;шип, мал-мүлкү бар адамдарга карата айтылган. Ири Байлар түмөндөгөн төрт түлүк малды, жа&amp;shy;йыттарды же зор аймактагы айдоо аянттарды менчиктеген. Мисалы, Кочкор өрөөнүндөгү Шамен Сейит уулунун 2000 жылкысы, 3000 кою, 200 төөсү, 300 ую; Солтон-Сары менен Кара-Кужурду ээлеген Калча байдын 10 000 кою, 1000 жылкысы, 200дөй топозу болгон. Калчанын малын 21 койчу, 15 жылкычы баккан. Дыйканчылык өнүккөн аймактардагы Байлар ири жер ээлери бо&amp;shy;лушкан. Куршабдык Ташмамат бай 250, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алабу</del>&amp;shy;калык Калмабай 270 танап (1 танап <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1/6 ''га'' жакын) жер ээлешкен. Бай кыргыз коомунда ба&amp;shy;раандуу орун ээлеген. Алар коомдук мамиледе жана чарба башкарууда уюштургуч, жаратуучу катары маанилүү роль ойногон. Б. Солтоноев&amp;shy;дин жазганына караганда кыргыз байлары төрткө бөлүнгөн: 1) «чоң Бай». Калк арасында күткөн аброюна карата, сөөлөттүү жүрүм-турумуна жа&amp;shy;раша аларга «мырза Бай», «март Бай», «уюткулуу Бай» деген ызааттоо эпитети колдонулган. Уюткулуу Бай, демек, байлык атадан балага калып, анын көлөмү кемибегендерге карата айтылган. Бай адамдын таза кийинип, мырзалык жүрүм-туру&amp;shy;му менен эл башкарып, колунда бар байлыгына чиренбестен букараларына, коңшу-колоңдоруна кайрылып жардам кылып турушу анын март&amp;shy;тыгын билдирген. Адатта чоң Байдын саясий&amp;shy;-коомдук статусу манаптарга жакын болуп, алар бийлик ишине олуттуу таасир көрсөтө алышкан; 2) «сараң Бай» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>сараңдыгынан улам калк арасында аларды «чык татырбас Чыйбыл Бай» деп да аташкан; 3) «сасык Бай же кокуй Бай» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>алар мал туягын санап, үйүнөн ырымга да кан чыгарбастан, өлгөн жандыктын этин жешкен. Жакшы кийинип, кенен ичип-жегенди жаман көргөн; 4) «жеке мерез Бай», «макоо Бай» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>алар жанына коңшу жолотпостон, жайы-кышы жал&amp;shy;гыз конгон. Буюм сураса урушуп, берген эмес. «Жаман атка жал бүтсө, жанына торсук бай&amp;shy;латпайт, жаман эрге мал бүтсө, жанына коңшу кондурбайт» деген макал ошондон калса керек. Совет идеологиясы бай адамдар жана байлык тууралуу атайылап терс көз караш таратып, Совет бийлиги алгачкы жылдардан эле Байга чек&amp;shy;төө саясатын жүргүзгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1927-28</del>-жылдарда Кыргызстан&amp;shy;да жүргүзүлгөн жер-суу реформасынын учурунда 494 байдын жеке менчик чарбасы жоюлуп, 3447 оокаттуу чарба кысымга алынган жана алар&amp;shy;дын 17277 ''га'' жери коомдоштурулган. 1929-жылы Кыргыз АССР БАКтын ири Байлар менен манап&amp;shy;тарды республиканын чегинен сырткары жер которуш&amp;shy;туруу жөнүндөгү чечимине ылайык, оокаттуу чарба ээлеринин көпчүлүгү үй-бүлөсү менен башка жак&amp;shy;тарга (Украина) айдалган. Ал эми жеке чарба&amp;shy;ларды коллективдештирүүнүн негизинде «Байлар&amp;shy;дын калдыгы» тап катары биротоло жок кы&amp;shy;лынган. Идеологиялык жобого ылайык, аларга каршы күрөш социалисттик революциянын мыйзамы катары түшүн&amp;shy;дүрүлгөн. Илимий эмгектерде, адабий чыгармаларда кыргыз Байлары асыресе <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ачкөз</del>, каардуу жана ке&amp;shy;дей-кембагалдын канын соргон мите сыяктуу сүрөттөлгөн. Совет бийлигинин саясаты ошол мезгилдеги кыргыз маданиятынын, кыргыз руху&amp;shy;нун нукура интеллектуалдык өкүлдөрүн «Бай» деген шылтоо менен эзүүчү тап катары жок кылып жибергендиги маалым. КР эгемендикке ээ болгону өлкөдө жеке менчикке негизделген коомдук өзгөрүүлөрдүн шартында жеке ишка&amp;shy;налар, окуу жайлар, мектептер, дарылоо меке&amp;shy;мелери ж. б. ачылып, адамдарга өз алдынча байлык топтоого мүмкүндүктөр берилди. Учурда өлкөдө иши менен таанылган жеке ири ишкана ээлери, бай ишкерлердин катары күн санап өсүүдө.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>кыргыз коомунда малдуу, мүлктүү, жери, кыштоосу, жайлоосу бар социалдык топ. Ошондой эле Орто Азия, Казакстан аймактарында, Кавказдын айрым жерлеринде да көп сандаган мал, байлык күткөндөр жана ири жер ээлери Бай аталып, Октябрь Революциясынан кийин алар коомдук социалдык катмар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>«эзүүчү» тап катары Совет бийлиги тарабынан «түп-тамырынан» жоюлган. Байыркы кыргыздын рун жазууларында, бүгүн&amp;shy;кү күнгө чейин сакталып жеткен түрк тилдүү кол жазмаларда Бай деген аталыш кеңири кезде&amp;shy;шип, мал-мүлкү бар адамдарга карата айтылган. Ири Байлар түмөндөгөн төрт түлүк малды, жа&amp;shy;йыттарды же <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">          </ins>зор аймактагы айдоо аянттарды менчиктеген. Мисалы, Кочкор өрөөнүндөгү Шамен Сейит уулунун 2000 жылкысы, 3000 кою, 200 төөсү, 300 ую; Солтон-Сары менен Кара-Кужурду ээлеген Калча байдын 10 000 кою, 1000 жылкысы, 200дөй топозу болгон. Калчанын малын 21 койчу, 15 жылкычы баккан. Дыйканчылык өнүккөн аймактардагы Байлар ири жер ээлери бо&amp;shy;лушкан. Куршабдык Ташмамат бай 250, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ала-Бу</ins>&amp;shy;калык Калмабай 270 танап (1 танап <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1/6 ''га'' жакын) жер ээлешкен. Бай кыргыз коомунда ба&amp;shy;раандуу орун ээлеген. Алар коомдук мамиледе жана чарба башкарууда уюштургуч, жаратуучу катары маанилүү роль ойногон. Б. Солтоноев&amp;shy;дин жазганына караганда кыргыз байлары төрткө бөлүнгөн: 1) «чоң Бай». Калк арасында күткөн аброюна карата, сөөлөттүү жүрүм-турумуна жа&amp;shy;раша аларга «мырза Бай», «март Бай», «уюткулуу Бай» деген ызааттоо эпитети колдонулган. Уюткулуу Бай, демек, байлык атадан балага калып, анын көлөмү кемибегендерге карата айтылган. Бай адамдын таза кийинип, мырзалык жүрүм-туру&amp;shy;му менен эл башкарып, колунда бар байлыгына чиренбестен букараларына, коңшу-колоңдоруна кайрылып жардам кылып турушу анын март&amp;shy;тыгын билдирген. Адатта чоң Байдын саясий&amp;shy;-коомдук статусу манаптарга жакын болуп, алар бийлик ишине олуттуу таасир көрсөтө алышкан; 2) «сараң Бай» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>сараңдыгынан улам калк арасында аларды «чык татырбас Чыйбыл Бай» деп да аташкан; 3) «сасык Бай же кокуй Бай» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>алар мал туягын санап, үйүнөн ырымга да кан чыгарбастан, өлгөн жандыктын этин жешкен. Жакшы кийинип, кенен ичип-жегенди жаман көргөн; 4) «жеке мерез Бай», «макоо Бай» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>алар жанына коңшу жолотпостон, жайы-кышы жал&amp;shy;гыз конгон. Буюм сураса урушуп, берген эмес. «Жаман атка жал бүтсө, жанына торсук бай&amp;shy;латпайт, жаман эрге мал бүтсө, жанына коңшу кондурбайт» деген макал ошондон калса керек. Совет идеологиясы бай адамдар жана байлык тууралуу атайылап терс көз караш таратып, Совет бийлиги алгачкы жылдардан эле Байга чек&amp;shy;төө саясатын жүргүзгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1927–1928</ins>-жылдарда Кыргызстан&amp;shy;да жүргүзүлгөн жер-суу реформасынын учурунда 494 байдын жеке менчик чарбасы жоюлуп, 3447 оокаттуу чарба кысымга алынган жана алар&amp;shy;дын 17277 ''га'' жери коомдоштурулган. 1929-жылы Кыргыз АССР БАКтын ири Байлар менен манап&amp;shy;тарды республиканын чегинен сырткары жер которуш&amp;shy;туруу жөнүндөгү чечимине ылайык, оокаттуу чарба ээлеринин көпчүлүгү үй-бүлөсү менен башка жак&amp;shy;тарга (Украина) айдалган. Ал эми жеке чарба&amp;shy;ларды коллективдештирүүнүн негизинде «Байлар&amp;shy;дын калдыгы» тап катары биротоло жок кы&amp;shy;лынган. Идеологиялык жобого ылайык, аларга каршы күрөш социалисттик революциянын мыйзамы катары түшүн&amp;shy;дүрүлгөн. Илимий эмгектерде, адабий чыгармаларда кыргыз Байлары асыресе <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ач көз</ins>, каардуу жана ке&amp;shy;дей-кембагалдын канын соргон мите сыяктуу сүрөттөлгөн. Совет бийлигинин саясаты ошол мезгилдеги кыргыз маданиятынын, кыргыз руху&amp;shy;нун нукура интеллектуалдык өкүлдөрүн «Бай» деген шылтоо менен эзүүчү тап катары жок кылып жибергендиги маалым. КР эгемендикке ээ болгону өлкөдө жеке менчикке негизделген коомдук өзгөрүүлөрдүн шартында жеке ишка&amp;shy;налар, окуу жайлар, мектептер, дарылоо меке&amp;shy;мелери ж. б. ачылып, адамдарга өз алдынча байлык топтоого мүмкүндүктөр берилди. Учурда өлкөдө иши менен таанылган жеке ири ишкана ээлери, бай ишкерлердин катары күн санап өсүүдө.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;М. Кожобеков.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;М. Кожобеков.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%9A%D0%98&diff=79755&oldid=15510 2026-04-16T05:53:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:53, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАИРИКИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>Кирибати мамлекетинин борбор шаары (1979). Баирики аралында, Тарава атол&amp;shy;лунун (''Гилберт аралдар'' тобуна кирет) түштүк бөлүгүндө жайгашкан. Калкы 44,4 миң (2005). Британия протекторатынын административдик борбору катары 1895-жылы Гилберт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Эллис аралдарында негиз&amp;shy;делген. 1979-жылдан көз каранды эмес мамле&amp;shy;кеттин борбору. Университет (Түштүк-Тынч океан университети&amp;shy;нин филиалы, 1973), улуттук китепкана (1979), шаардан 8 ''км'' түндүк-батышта ири деңиз порту <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кеме ремонттоочу жайлар (Бетио аралында) бар. Кокос жаңгагынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>балык соода борбору. Япон согуш базасынын калдыктары (согуш техникасы, мемориал багы, синтоизм храмы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>көрүстөндөр) сакталган. Баирикиден 16 ''км'' чыгышта өлкөнүн маданий борбору (анын ичинде акуланын тиши <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>кооздолгон кылычтар, кокос жаң&amp;shy;гагынан жасалган буюмдар сатылат) жайгаш&amp;shy;кан. Шаардан 20 ''км'' чыгышта эл  аралык аэропорт бар. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАИРИКИ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Кирибати мамлекетинин борбор шаары (1979). Баирики аралында, Тарава атол&amp;shy;лунун (''Гилберт аралдар'' тобуна кирет) түштүк бөлүгүндө жайгашкан. Калкы 44,4 миң (2005). Британия протекторатынын административдик борбору катары 1895-жылы Гилберт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Эллис аралдарында негиз&amp;shy;делген. 1979-жылдан көз каранды эмес мамле&amp;shy;кеттин борбору. Университет (Түштүк-Тынч океан университети&amp;shy;нин филиалы, 1973), улуттук китепкана (1979), шаардан 8 ''км'' түндүк-батышта ири деңиз порту <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кеме ремонттоочу жайлар (Бетио аралында) бар. Кокос жаңгагынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>балык соода борбору. Япон согуш базасынын калдыктары (согуш техникасы, мемориал багы, синтоизм храмы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>көрүстөндөр) сакталган. Баирикиден 16 ''км'' чыгышта өлкөнүн маданий борбору (анын ичинде акуланын тиши <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кооздолгон кылычтар, кокос жаң&amp;shy;гагынан жасалган буюмдар сатылат) жайгаш&amp;shy;кан. Шаардан 20 ''км'' чыгышта эл  аралык аэропорт бар. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%97%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=79754&oldid=28204 2026-04-16T05:47:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:47, 16 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЗИЛИКА '''(грекче <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ьазіііке - </del>падыша үйү) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>ичи колонна же катар түркүктөр менен узун бөлүктөргө (нефтерге) бөлүнгөн тик бурчтуу пландагы имарат. Бул нефтер чоң аралыкты тосконго ыңгай&amp;shy;луу болгон; ортоңку неф (эреже катары каптал&amp;shy;дагылардан бийик жана кеңири) каптал бөлүк&amp;shy;төрдөгү терезелер аркылуу жарык кылынган жана ''апсида'' менен бүткөн. Базиликага кире бериш жерде туурасынан кеткен эшик асты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>нартекс жай&amp;shy;гашкан. Эң алгачкы базилика Деллос аралында биздин заманга чейин 210-жылы курулган. Рим шаарында базилика сот жана соода залы болуп кызмат кылган. Христиан дини&amp;shy;нин бекемделиши менен базилика храмдардын негизги типтеринин бири болуп калган, ал эми борбору неф, апсида <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>чыгыш жактагы алтарь менен бүткөн. Эң ири алгачкы христиандык базиликалар бай мозаика менен кооздолгон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>IV–VI кылымдарда Рим, Равенна, Константинополь, Сирия жана башкаларда курулган.     </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЗИЛИКА '''(грекче <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ьазіlікḗ – </ins>падыша үйү) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ичи колонна же катар түркүктөр менен узун бөлүктөргө (нефтерге) бөлүнгөн тик бурчтуу пландагы имарат. Бул нефтер чоң аралыкты тосконго ыңгай&amp;shy;луу болгон; ортоңку неф (эреже катары каптал&amp;shy;дагылардан бийик жана кеңири) каптал бөлүк&amp;shy;төрдөгү терезелер аркылуу жарык кылынган жана ''апсида'' менен бүткөн. Базиликага кире бериш жерде туурасынан кеткен эшик асты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>нартекс жай&amp;shy;гашкан. Эң алгачкы базилика Деллос аралында биздин заманга чейин 210-жылы курулган. Рим шаарында базилика сот жана соода залы болуп кызмат кылган. Христиан дини&amp;shy;нин бекемделиши менен базилика храмдардын негизги типтеринин бири болуп калган, ал эми борбору неф, апсида <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>чыгыш жактагы алтарь менен бүткөн. Эң ири алгачкы христиандык базиликалар бай мозаика менен кооздолгон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>IV–VI кылымдарда Рим, Равенна, Константинополь, Сирия жана башкаларда курулган.     </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Базилика.jpg|left|thumb|220x220px|Базилика]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Базилика.jpg|left|thumb|220x220px|Базилика]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Париж.jpg|center|thumb|281x281px|Париждеги Ыйык Клотильданын базиликасы]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Париж.jpg|center|thumb|281x281px|Париждеги Ыйык Клотильданын базиликасы]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira