КЕҢ-КОЛ КӨРҮСТӨНҮ
КЕҢКОЛ КӨРҮСТӨНҮ – 2–5-к-га таандык археол. эстелик. Талас өрөөнүндө Кеңкол суусунун сол өйүзүндөгү тектирде, Манас чокусунун түн.-чыгыш ж-а чыгыш жагында жайгашкан. 100гө жакын таш дөбө ж-а топурак дөбө коргондордон турат. Соңку коло доорундагы кор-
гондор да бар. Таш-Дөбө коргондун диаметри 6– 15 м, бийикт. 0,3–1,2 м. Ал эми топурак дөбөнүн диаметри 8–12 м, бийикт. 0,5–1 м. Дөбөнүн алдында дромос (өткөөл) ж-а жарма мүрзө жайгашкан. Өткөөл тик бурчтук формасында, уз. 2–8 м, туурасы 0,7–1,2 м. бийикт. 0,8–1,2 м; таш такталар м-н жабылып коюлган. Дромос жарма мүрзөгө перпендикуляр жатат. Мүрзөлөр сүйрү келип, уз. 2–3 м, туурасы 1–2 м, бийикт. 0,8–1,2 м. Маркумдардын сөөгү чалкасынан жаткырылып, башы түн.-чыгышты карай каратылып, алдына тактай төшөлүп, кээде арча табыттарга коюлган. Көпчүлүгүнүн башы деформацияланган. Алар бирден, экиден, кээде тобу м-н көмүлгөн. Көрлөрдөгү буюм-тайымдар байыркы убакта эле уурдалганына карабастан, анда карапа идиштер, жыгач чөйчөк, оймо-чиймеленип жасалган таманы жайпак жыгач идиштер (кумара, табак ж. б.), айрым убакта согулган себет, буттары бар жыгач үстөл, көп сандаган кооздук буюмдар (сөйкө, чолпу, шуру, билерик, шакек, күмүш күзгү, каш боёчу таякча ж. б.), үй-тиричилик буюмдары (темир бычак, бүлөө, ийик ж. б.), курал-жарак (жаа, учу темир жебе, канжар ж. б.), жүндөн, жибектен жасалган кийимдердин калдыктары, такасы жок булгаары өтүк ж. б. табылган. 1938–39-ж. А. Н. Бернштам изилдеген. Ал 12 дөбө-коргонду казган, анын 11и жарма мүрзө болгон. 1956– 57, 60-ж. Кыргыз ССР ИАнын Талас археол. отряды (жетекчиси: Ы. Кожомбердиев) дагы 26 жарма мүрзөнү казган. 2001–02-ж. археолог Б. Аманбаева казып, сөөк буюмдарды ж. б. тапкан.
Ад.: Бернштам А. И. Кенкольский могильник. Л.,
1940; Кенкольский могильник. Большая Российская энциклопедия. Т. 13. М., 2009.