КОКС

Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору дан
08:30, 17 Март (Жалган куран) 2026 карата Temirkan (талкуу | салымы) тарабынан жасалган версия
(айырма) ← Мурунку нускасы | Соңку нускасы (айырма) | Жаңыраак нускасы → (айырма)
Навигацияга өтүү Издөөгө өтүү

КОКС – отундарды абасыз чөйрөдө жогорку температурада ысытуудан (кокстоо­дон) алынган катуу зат. Кокстун көпчүлүгү таш көмүрдөн алынат. Таш көмүр коксу – майдалан­ган көмүрдү кокс мешинде ысытуудан (900–1050°С) алынган майда тешиктүү катуу отун. Ку­рамы боюнча графитке жакын. Жылуулук бөлүп чыгаруу жөндөмдүүлүгү орточо алганда 7950 ккал/кг. Негизинен (80%) металл өндүрүүдө отун ж-а металлдарды калыбына келтиргич катары кол­донулат. Жогорку температураны пайда кылуу м-н ылдам күйүшү, калыбына келтиргич сапаты анын көңдөйчөлөрүнүн көптүгүнө (45–55%), май­даланган бөлүкчөлөрүнүн кесектигине жараша болот. Көңдөйчөлөрү канчалык көп, кесегирээк бөлүкчөлөрдөн турса, анын беттешүү аянты ошончолук жогору болуп, ылдам күйөт ж-а ка­лыбына келтирет. Ал домна мештеринде ме­таллдардын оксиддерин металлдарга айланды­рууда ж-а чоюн алууда колдонулат (к. Кокс­тоо).