КОЖОМКУЛ Каба уулу
КОЖОМКУЛ Каба уулу (1888, Суусамыр өрөөнү – 1955, ошол эле жер) – кыргыз элинин алп балбаны; Кыргызстанда Совет бийлигин орнотууга ж-а чыңдоого активдүү катышкан.
1925–30-жылдарда Суусамыр кедейлер комитетинин төрагасы, Кара-Балта райондук жер бөлүмүнүн башчысы, 1930–42-жылдарда Жумгал районундагы Баш- Кууганды, Кайырма, Көкөмерен (Суусамыр) айыл кеңештеринин төрагасы, 8-март колхозунда ферма башчысы болуп иштеген. 1942–49-жылдарда Сокулук районундагы «Победа» колхозунун кой фермасын башкарган. 47 жашында салмагы 164 кг, боюнун узундугу 1 м 97 см (башка маалымат боюнча салмагы 203 кг, бою 2 м 36 см) болуп, 52-өлчөмдөгү өтүк кийген. Колунун манжаларынын узундугу 26 смге чейин, баш бармагынын жоондугу – 6 см, далысы – 76 см болгон. Ал балбандыгын ата-энесинен мурас катары алган. Атасы Кошуке уулу Каба (1827–1906) кара күчкө эгедер, эл оозуна алынган адам болгон. Энеси Алмадай эр сайышка түшүп жүргөн. Кожомкулдун күчтүүлүгү бала чагында эле байкалган; 15 жашында күрөшкө түшүп, 45 жаштагы дасыккан балбанды жыккан. Казак балбаны Балбан Чолокту (Балуан Шолакты) жыккандан кийин, атагы казак элине да кеңири тараган. Анын балбандыгы жөнүндө эл оозунда көп аңыз айтылат. Күчкө толуп турган убагында салмагы 400 кг чамалуу өгүздү жаракадан сууруп алган. 22 жашында Суусамыр өрөөнүнүн Арамза төрүндө салмагы 635 кг ташты 100 мдей аралыкка көтөрүп барып, жерге күч м-н уруп киргизген («Кожомкулдун ташы»). Чүйдөн Суусамырга баратканда баспай калган атын көтөрүп, Төө-Ашуудан ашкан. Сом темирди ийип, ат таканы бир колу м-н кысып сындырган. Эмгек Кызыл Туу ордени м-н сыйланган. 1962-жылы Кожомкулдун урматына Кыргызстан күрөш федерациясы эркин күрөш боюнча байге белгилеген. Бул байге үчүн мелдеш Бишкекте жыл сайын өтүп келет. 1968-жылдан республиканын ачык биринчилиги өткөрүлүп, 1975-жылы Бүткүл союздук мелдештин статусун алган. Ысмы Суусамырдагы айылга (музейи да ачылып), Бишкектеги спорт сарайына (1993) берилип, айкели орнотулган. «Каба уулу Кожомкул» аттуу даректүү фильм тартылган (1990).
Ад.: Байман Ф. Е., Никулин В. П. Кожомкул – легендарный баатыр кыргызов. Б., 1996; Эсенгулов Ш. Кожомкул, Б., 2003; Койчуманова Ч. У., Сапарбекова А. А. Кожомкул тарыхый инсан. Б., 2007.
С. Төралиев.