КРЕКИНГ

КРЕ́КИНГ (англ. cracking – бөлүү) – нефтини ж-а анын оор фракцияларын жогорку температурарада кайрадан иштетүү процесси. Анда биринчи реак­циясында С–С байланышы үзүлүп, Н, СН₃, С₂Н₆ радикалдары ж-а алкендер алынат. Радикал­дар баштапкы углеводороддун молекуласы м-н аракеттенип, Н₂, СН₄, С₂Н₆ пайда кылуу м-н бир­ге чынжырлуу реакция андан ары уланат. Крекингде дегидрирлөө, изомерлөө, полимерлөө ж-а кон­денсация процесстери да жүрөт. Процесстер тер­миялык ж-а катализдик болуп бөлүнөт. Реак­цияда газдар, суюк углеводороддор ж-а кокс пайда болот. Гудрондон 500–600°Сде 60–70%ке чейин нефтинин жеңил продуктулары, 20%ке чейин кокс алынат. Нефтинин жеңил продук­туларын кайра иштетүүдө мотор отуну чыгат. Ал эми кокс болсо электроддорду даярдоодо кол­донулат. 600–700°Сде нефтинин оор продукту­ларынан 50%ке чейин этилен, пропилен ж-а ароматтык углеводороддор алынат. Бул заттар химиялык өнор жаййында баштапкы сырьё катары колдону­лат. Катализдик крекингде катализатордун катышуу­сунда, нефтинин кээ бир фракцияларын аба­сыз шартта 450–520°Сде, 2–3 атмосфералык басымда ысы­тып бензин, дизель, керосин, газойль фракция­лары алынат.