КАЗ
КАЗ – каз сымалдар түркүмүндөгү өрдөктөр тукумунун сууда сүзүүчү куштар уруусу. Дене узундугу 1 мге жетет, салмагы 2–6 кг. Шыйрагы узун, ба-
сууга ыңгайланган. Негизинен өсүмдүк, айрымдары курт-кумурска ж. б. м-н азыктанат. Аскага же жерге уялап, 5–8 жумуртка тууп, эркек-ургаачысы алмак-салмак басып, балапандарын чыгарат. КМШ өлкөлөрүндө 5 уруу, 8 түрү бар. Кыргызстанда маңка каз (тоо казы) кездешет. Б а к м а каз жапайы боз каздан чыккан. Ургаачысы жылына 20–25 жөжө чыгарат. Бордоп семирткенде айрымдары 10 кгга чейин эт берет. Каздар көк чөптү жакшы оттойт. Жылына 30–40, айрым породалары 100дөй жумуртка тууйт. Жыл өткөн сайын жумуртканы көп берет (2-жылы 1-жылга караганда 15–25%ке, 3-жылы 30–40%ке ашат). Эт багытындагылар 6 айлыгында союлат. Этинде 16%тей белок, 35%тей май болуп, күчтүү келет. Каз майы – үшүккө, күйүккө дары. Жүнүнөн мамык ж. б. алынат. Каз май айынан октябрга чейин жайытта, кышында атайын жайда (жылытылбаган) багылат. Ургаал багуу үчүн атайын жарык ж-а жылуу жайда кармалат. Мында салмагы 5 кгдан ашык казга 1 м2 аянт туура келгидей болуу керек. Багуу мезгилинде тоют рациону болжол м-н (1 башка г эсебинде): дан 215, күн жара ж-а кызылча тобу 30, чыктуу ж-а көк тоют 200– 350, чөп уну 70, ачыткы 2, туз 1,5–2 г берилет. Кыргызстанда ири боз каз, холмогор казы ж. б. багылат.
Ад.: Сметнев С. И. Птицеводство. 5-е изд. М., 1970.