КОКОС АРАЛДАРЫ

КОКО́С АРАЛДАРЫ , К и л и н г – Инди океа­нынын чыгыш бөлүгүндө, Суматра аралынан түш­түктө жайгашкан аралдар тобу. Австралиянын тышкы аймагы. Аянты 14,2 км². Кокос аралдары 26 арал­дан турат. Бул аралдардын үчөөндө гана эл бар. Калкы 629 (2009); негизинен малайзиялыктар (Хом аралында), ошондой эле европалыктар да жашайт. Калкынын 80%ке жакыны мусулман-сүннөттөр, калгандары христиандар ж-а башка диндердин өкүлдөрү да кездешет. Эл аралык аэропорту бар (Уэст-Айленд аралында; негизинен Австралия ж-а Түштүк-Чыгыш Азия м-н байланышат). Административдик бор­бору – Уэст-Айленд (калкы 200гө чукул, 2008; аталышы ушундай аралда жайгашкан). Бантам посёлкасынын калкы 400гө жакын (Хом аралында). Расмий тили – англис тили. Акча бирдиги – австралия доллары. Климаты тропиктик пас­саттык, нымдуу. Орточо температурасы 23–30°С; жаан-­чачыны 2000 мм (негизинен январдан сентябр­га чейин жаайт). Кокос пальмасы, бадал өсөт. Түндүк атоллу чектеш жаткан акваториялары м-н Пулу-Килинг улуттук паркынын аймагына туура келет. Аралдарды 1609-жылы капитан У. Кил­линг ачкан. 1825-жылы 6-декабрда капитан Ж. Клю­нис Росс башкарган экспедиция аралга келген. Ал 1827-жылы Түштүк атоллдун аралдарынын бирин­де посёлка негиздеп, суматралыктар м-н ява­лыктарды алып келип отурукташтырган. Алар дыйканчылык м-н алектенишкен. Росс 1831-жылы эки атоллго тең ээлик кылып, аралды үй-бүлөнүн менчиги деп жарыялаган. Аралга 1836-жылы ап­релде атактуу табият таануучу Чарльз Дарвин келген. 1857-жылы Улуу Британия тарабынан ан­некцияланып, 1878-жылы Цейлондун британиялык губернаторунун бийлигине баш ийдирилген. 1886-ж. Британия колониясы Стрейтс-Сетлментс­тин курамына киргизилип, мөөнөтсүз пайдала­нууга Клюнис-Росстун үй-бүлөсүнө кайтарыл­ган. 1955-жылы Австралияга берилген, бирок Клю­нис-Росстун тукумдары ээлик кылып келген. Австралия өкмөтү 1978–86-жылдарда гана Клюнис-Росстордон сатып алган. 1984-жылы 4-апрелде арал­дын жашоочулары Австралиянын курамына киргенге макулдугун берип, добуш беришкен. Аралдын экономикасынын негизин кокос өстүрүү ж-а туризм түзөт. Балык кармалат. Кал­кы негизинен портто эмгектенет. Автомобиль жолунун узундугу 22 км (анын 10 кми асфальттал­ган). Түштүк атоллдун борбордук лагунасында деңиз кемелери туруучу якорлуу жай салынган. Сырт­ка копра, кокос жаңгагы чыгарылат. Сырттан азык-түлүк ж. б. керектүү товарларды алат.

Ад.: Кокосовые Острова // Всё о странах мира, атлас-справочник. М., 2006; Кокосовые (Килинг) Острова// Большая Российская Энциклопедия. Т. 14. М., 2009.

Р. Карачалова.