КРИСТАЛЛДАР: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КРИСТАЛЛДАР</b> (гр. krestallos – муз) – атомдо­ру же молекулалары иреттүү, мезгилдүү крис­талл торчону түзгөн, табигый формасы туура көп грандыкка ээ катуу заттар. Тең салмактуу шартта өстүрүлгөн | <b type='title'>КРИСТАЛЛДАР</b> (гр. krestallos – муз) – атомдо­ру же молекулалары иреттүү, мезгилдүү крис­талл торчону түзгөн, табигый формасы туура көп грандыкка ээ катуу заттар. Тең салмактуу шартта өстүрүлгөн кристаллдардын атомдук түзүлүшү сим­метриялуу болгондуктан, анын тышкы форма­сы да симметриялуу, ошондой эле башка заттардан негизги айырмасы – <i>ани-</i> | ||
негизги айырмасы – <i>ани-</i> | |||
[[File:КРИСТАЛЛДАР19.png | thumb | none]] | [[File:КРИСТАЛЛДАР19.png | thumb | none]] | ||
<i>зотропия</i> касиетине ээ. Кристалл торчонун фор­масы | <i>зотропия</i> касиетине ээ. Кристалл торчонун фор­масы боюнча кристаллдардын симмет­риясын жана сингония түрүн аныктоого болот. Кристалл – катуу нерселердин тең салмактуу абалы. Белгилүү температурада жана басымда кристалл аба­лындагы ар бир затка белгилүү атомдук струк­тура туура келет. Криисталлдын структурасы сырткы | ||
тең | |||
[[File:КРИСТАЛЛДАР20.png | thumb | Турмалин табигый кристаллдары.]]шарт өзгөргөндө | [[File:КРИСТАЛЛДАР20.png | thumb | Турмалин табигый кристаллдары.]]шарт өзгөргөндө | ||
өзгөрүшү мүмкүн. Көпчүлүк табигый жана | өзгөрүшү мүмкүн. Көпчүлүк табигый жана техникалык катуу ма­териалдар <i>поли­кристалл</i> болуп эсептелет, алар баш аламан жай­гашкан көптөгөн майда кристалл данчаларынан (кристаллиттерден) турат. Мисалы, тоотек, техникалык ме­таллдар, металл куймалары. Ал эми түзүлүшү тийиштүү формадагы кристалл торчосундагы ай­рым заттын кристалы <i>монокристалл</i> деп аталат. Тех­никада жана илимий иштерде колдонулуучу түрдүү криисталлдар заводдордо жана лабораторияларда заттын суюк же көл­күлдөк эритиндисинен өстүрүлүп алынат <i>(к. Кристаллдашуу).</i> Кристаллдар табиятта салмагы жүздөгөн <i>кг</i>дан (мисалы, кварц, флюроит) эң майда өлчөмдө (миалы, алмаз) кезигет. Кристалл табигый татаал зат – белоктон, атүгүл вирустан да өстүрүлүүдө. Кристалл ра­диотехникада, жарым өткөргүчтүү квант элек­троникасында колдонулат. | ||
(кристаллиттерден) турат. | |||
( | |||
белоктон, атүгүл вирустан да өстүрүлүүдө. | |||
[[Категория:4-том, 547-596 бб]] | [[Категория:4-том, 547-596 бб]] | ||
07:46, 6 Февраль (Бирдин айы) 2026 -га соңку нускасы
КРИСТАЛЛДАР (гр. krestallos – муз) – атомдору же молекулалары иреттүү, мезгилдүү кристалл торчону түзгөн, табигый формасы туура көп грандыкка ээ катуу заттар. Тең салмактуу шартта өстүрүлгөн кристаллдардын атомдук түзүлүшү симметриялуу болгондуктан, анын тышкы формасы да симметриялуу, ошондой эле башка заттардан негизги айырмасы – ани-
зотропия касиетине ээ. Кристалл торчонун формасы боюнча кристаллдардын симметриясын жана сингония түрүн аныктоого болот. Кристалл – катуу нерселердин тең салмактуу абалы. Белгилүү температурада жана басымда кристалл абалындагы ар бир затка белгилүү атомдук структура туура келет. Криисталлдын структурасы сырткы
шарт өзгөргөндө
өзгөрүшү мүмкүн. Көпчүлүк табигый жана техникалык катуу материалдар поликристалл болуп эсептелет, алар баш аламан жайгашкан көптөгөн майда кристалл данчаларынан (кристаллиттерден) турат. Мисалы, тоотек, техникалык металлдар, металл куймалары. Ал эми түзүлүшү тийиштүү формадагы кристалл торчосундагы айрым заттын кристалы монокристалл деп аталат. Техникада жана илимий иштерде колдонулуучу түрдүү криисталлдар заводдордо жана лабораторияларда заттын суюк же көлкүлдөк эритиндисинен өстүрүлүп алынат (к. Кристаллдашуу). Кристаллдар табиятта салмагы жүздөгөн кгдан (мисалы, кварц, флюроит) эң майда өлчөмдө (миалы, алмаз) кезигет. Кристалл табигый татаал зат – белоктон, атүгүл вирустан да өстүрүлүүдө. Кристалл радиотехникада, жарым өткөргүчтүү квант электроникасында колдонулат.