КАЧЫБЕК Шераалы уулу: нускалардын айырмасы
No edit summary |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КАЧЫБЕК</b> '''Шераалы уулу''' (болжол менен 1800-жылдар – 1861, август айы) – 19-кылымдын башында ысык­көлдүк кыргыздардын атынан [[Россия]]га барган элчилердин (кара: [[Жакыпбек]] Ниязбек уулу) бири. 18-кылымдын баш ченинен [[Орто Азия]] аймагы [[Европа]]дан [[Кытай]]–[[Индия]]га кете турган өтө маанилүү стратегиялык жолдордун бирине айланган. Негизи мурун Омск–Кулжа (Омск–Семипалатинск–Көкбекти–Чугучак [Чөйчөк]–Кулжа) жолу 2711 чакырым болсо, 2376 чакырымды түзгөн Петропавловск-Копал (азыркы Талды-Коргон) жолунун экономикалык жактан бир топ пайдалуу болгондуктан, кийинчерээк орус өкмөтү Түштүк-чыгыш Казакстан жана Кыргызстандын түндүгү аркылуу Кытай-Индияга жетүү жолун караштыра башташкан. Натыйжада кыргыздар тууралуу кененирээк маалымат чогултууга киришишип, 1813-жылдын август айынан | <b type='title'>КАЧЫБЕК</b> '''Шераалы уулу''' (болжол менен 1800-жылдар – 1861, август айы) – 19-кылымдын башында ысык­көлдүк кыргыздардын атынан [[Россия]]га барган элчилердин (кара: [[Жакыпбек]] Ниязбек уулу) бири. 18-кылымдын баш ченинен [[Орто Азия]] аймагы [[Европа]]дан [[Кытай]]–[[Индия]]га кете турган өтө маанилүү стратегиялык жолдордун бирине айланган. Негизи мурун Омск–Кулжа (Омск–Семипалатинск–Көкбекти–Чугучак [Чөйчөк]–Кулжа) жолу 2711 чакырым болсо, 2376 чакырымды түзгөн Петропавловск-Копал (азыркы Талды-Коргон) жолунун экономикалык жактан бир топ пайдалуу болгондуктан, кийинчерээк орус өкмөтү Түштүк-чыгыш Казакстан жана Кыргызстандын түндүгү аркылуу Кытай-Индияга жетүү жолун караштыра башташкан. Натыйжада кыргыздар тууралуу кененирээк маалымат чогултууга киришишип, Сибирь линиясынын аскеринин башчысы генерал-лейтенант Г. И. Глазенаптын атайын буйругу менен 1813-жылдын август айынан соода кербени чогултула баштаган. Анын ичинде губерниялык катчы жана котормочу А. Л. [[Бубенов]], ошондой эле сибирлик чоң көпөс П. Пиленковдун жардамчысы Ф. Сейфуллин болгон. Кербен 1813-жылы 7-сентябрда Семей (Семипалатинск) чыгып, октябрь айынын аяк ченинде Шапак, Шераалы, Эшим ж. б. бийлер башында турган бугу урууларынын айлына келишкен. Алар орус кербенин сый-урмат менен тосуп алышкандан кийин А. Бубенов аларга Сибирь генерал-губернаторунун бугу уруусуна кайрылган катын тапшырган. Катта орус соодагерлерине жардам көрсөтүү, кайтарып, коштоп жүрүү сыяктуу өтүнүчтөр айтылган. Бубенов кайтарында бийлер орус бийлигине ак ниет менен кызмат кыла турганын билдирүү үчүн Шералы менен Ниязбек өз өкүлдөрүн Бубенов менен бирге жөнөтүшкөн. Алардын бири Шераалы уулу Качыбек болгон. 1814-жылы 5-январда элчилик Семипалатинскке кайтып келген. Генерал-губернатор бугу уруусунун өкүлдөрүн Тобол чебинде кабыл алган. Качыбек менен Жакыпбек алардын жерлери аркылуу өткөн орус кербендерин коштоп жүрүүгө даяр экенин билдиришип, аны менен бирге өз элинин атынан императордун өзүнө ант берүү үчүн [[Санкт-Петербург]]га жөнөтүүнү суранышкан. Бирок алардын өтүнүчү кабыл алынган эмес. | ||
09:01, 13 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
КАЧЫБЕК Шераалы уулу (болжол менен 1800-жылдар – 1861, август айы) – 19-кылымдын башында ысыккөлдүк кыргыздардын атынан Россияга барган элчилердин (кара: Жакыпбек Ниязбек уулу) бири. 18-кылымдын баш ченинен Орто Азия аймагы Европадан Кытай–Индияга кете турган өтө маанилүү стратегиялык жолдордун бирине айланган. Негизи мурун Омск–Кулжа (Омск–Семипалатинск–Көкбекти–Чугучак [Чөйчөк]–Кулжа) жолу 2711 чакырым болсо, 2376 чакырымды түзгөн Петропавловск-Копал (азыркы Талды-Коргон) жолунун экономикалык жактан бир топ пайдалуу болгондуктан, кийинчерээк орус өкмөтү Түштүк-чыгыш Казакстан жана Кыргызстандын түндүгү аркылуу Кытай-Индияга жетүү жолун караштыра башташкан. Натыйжада кыргыздар тууралуу кененирээк маалымат чогултууга киришишип, Сибирь линиясынын аскеринин башчысы генерал-лейтенант Г. И. Глазенаптын атайын буйругу менен 1813-жылдын август айынан соода кербени чогултула баштаган. Анын ичинде губерниялык катчы жана котормочу А. Л. Бубенов, ошондой эле сибирлик чоң көпөс П. Пиленковдун жардамчысы Ф. Сейфуллин болгон. Кербен 1813-жылы 7-сентябрда Семей (Семипалатинск) чыгып, октябрь айынын аяк ченинде Шапак, Шераалы, Эшим ж. б. бийлер башында турган бугу урууларынын айлына келишкен. Алар орус кербенин сый-урмат менен тосуп алышкандан кийин А. Бубенов аларга Сибирь генерал-губернаторунун бугу уруусуна кайрылган катын тапшырган. Катта орус соодагерлерине жардам көрсөтүү, кайтарып, коштоп жүрүү сыяктуу өтүнүчтөр айтылган. Бубенов кайтарында бийлер орус бийлигине ак ниет менен кызмат кыла турганын билдирүү үчүн Шералы менен Ниязбек өз өкүлдөрүн Бубенов менен бирге жөнөтүшкөн. Алардын бири Шераалы уулу Качыбек болгон. 1814-жылы 5-январда элчилик Семипалатинскке кайтып келген. Генерал-губернатор бугу уруусунун өкүлдөрүн Тобол чебинде кабыл алган. Качыбек менен Жакыпбек алардын жерлери аркылуу өткөн орус кербендерин коштоп жүрүүгө даяр экенин билдиришип, аны менен бирге өз элинин атынан императордун өзүнө ант берүү үчүн Санкт-Петербургга жөнөтүүнү суранышкан. Бирок алардын өтүнүчү кабыл алынган эмес.
Кайтарында Качыбек орус бийлиги менен кызматташууга даяр экенин билдирип, капитан чини жана Анна тасмасындагы алтын
медаль менен сыйланган. 1854-жылы сентябрда Боромбай Меңмурат уулунун атынан кайрадан Омск шаарына барып,
бугу уруусу Россиянын курамына өтүүгө даяр экенин билдирген. 1855-жылы 17-январда Россия империясынын курамына киргенин ырастап, бугу кыргыздарынын атынан ант берген. 1859-жылы январь айында Батыш Сибирь генерал-губернатору Г. Х. Гасфорт аны 1-даражадагы чепкен, алтын медаль жана «1853–1856-жылдардагы согуштардын эстелигине» деген алтын медаль менен сыйлап, орус аскеринин майор чинин берген жана аны бугу уруусунун ага-манабы кылып дайындаган.
Ад.: Коншин Н. Каракиргизская депутация 1824 года //Памятная книжка Семипалатинской области на 1900 г. Семипалатинск, 1900; Хасанов А. Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; Өмүрбеков Т. Улуу инсандардын Кыргызстандын тарыхындагы ролу жана орду (XIX кылымдын ортосу – XX кылымдын башы). Б., 2005.