КАТАЛИЗАТОРЛОР

КАТАЛИЗАТОРЛОР – реакция учурунда сарп­талбаган, бирок анын ылдамдыгын өзгөртүүчү заттар. Катализаторлор химиялык аракеттенүүгө катышат, бирок баштапкы салмагын ж-а курамын калыбына келтире алат. Гомогендик реакцияларда процесс реакциялануучу көлөмдө жүрсө, гетерогендик реакцияларда катализаторлордун сырткы бетинде жүрөт. Катализаторлордун процесске тийгизген таасирин арттыруу үчүн аралаштыруу же ысытуу керек. Катализаторлордун бе­тинин аянтын көбөйтүш үчүн майдаланган, те­шиктүү такталарды, торчолорду колдонуу ың­гайлуу. Катализаторлордун активдүүлүгү – анын негизги мү­нөздөмөсү. Ал массанын, көлөмдүн концентраты же үстүңкү бетинин бирдиги м-н аныкталат. 1 м² катализаторлордун үстүңкү бетине туура келген активдүүлүк өздүк катализатордук активдүүлүк деп аталат. Катализаторлор реакцияга тандама таасир этет. Мисалы, ар түр­дүү катализаторлорду пайдалануу м-н этил спиртинен түрдүү заттарды алууга болот. Катализаторлордун түрү көп. Кисло­та-негиздик реакцияларга: сууда эрүүчү кислота­лар, негиздер, катуу оксиддер, алюмосиликат­тар, галогендер, комплекстүү бирикмелер ж. б. кирет. Ал эми окистенүү-калыбына келүү реак­цияларында металлдар (М, Ni, Fе, Со ж. б.) ж-а алардын бирикмелери, оксиддер, сульфид­дер ж. б. колдонулат.