КЕПЛЕР ЗАКОНДОРУ

КЕ́ПЛЕР ЗАКОНДОРУ – планеталардын кый­мылынын үч закону. Аларды И. Кеплер ачкан. Б и р и н ч и з а к о н – бардык планета эллипс б-ча кыймылдайт, анын бир фокусунда Күн жайгашкан. Э к и н ч и з а к о н – ар бир планета Күндүн борбору аркылуу өтүүчү тегиз­дикте кыймылдайт, бирок планетанын радиус­вектору сызган орбита секторунун аянты уба- кытка пропорциялаш өзгөрөт. Демек, планета Күнгө канчалык жакын болсо, ылдамдыгы ошончо чоң. Перигелийде планетанын сызык­туу ылдамдыгы өтө чоң, афелийде өтө кичине, б. а. планетанын эллипс б-ча кыймылынын ылдамдыгы сан жагынан өзгөрөт (к. сүрөт).
Ү ч ү н ч ү з а к о н – планеталардын Күндү

айлануу убакытта­рынын квадраттары алардын Күнгө че­йинки орт. аралык­тарынын кубдарын­дай катышат ж-а төмөнкүчө жазылат: 2 3 1 2 2 2 _– 2 _–3 1 1 _, мында Т , Т – планеталардын айла-

нуу мезгили; а₁, а₂ – орбиталарынын чоң жа­рым октору. К. з. планеталардын Күнгө чейинки орт. аралыгын жылдыздык мезгил (синодика­лык мезгил) м-н байланыштырат ж-а планета­лардын Күнгө карата салыштырмалуу аралы­гын түзүү мүмкүнчүлүгүн берет, б. а. бардык пла­неталар чоң жарым огун Жер орбитасынын чоң жарым огунун бирдиги м-н туюнтууга жардам берет. К. з. Ньютондун тартылуу закондорунун негизинде түшүндүрүлөт.