КАН ЖҮРҮҮ СИСТЕМАСЫ: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КАН ЖҮРҮҮ СИСТЕМАСЫ</b> – жаныбарлар м-н | <b type='title'>КАН ЖҮРҮҮ СИСТЕМАСЫ</b> – жаныбарлар м-н адам организминде <i>кан</i> же гемолимфа айлануу­чу <i>кан тамыр</i> ж-а көңдөй системалар. Кандын үзгүлтүксүз айланышын <i>жүрөк</i> ж-а кан тамыр­лар камсыз кылат. Бул системанын жардамы м-н ткань ж-а клеткалар тамак заттарын, кыч­кылтекти алат, зат алмашуу продуктуларынан бошонот. Көпчүлүк омурткасыздардын (муунак буттуулар, моллюскалар), жөнөкөй хордалуу­лардын кан жүрүү системасы туташпаган (ачык); адам ж-а бардык омурткалуулар, кээ бир омурткасыздар­дыкы туташ (туюк) болот. Кан жүрүү системасы туташпаган (ачык) жаныбардын тамыр капталы жок, жыл­чык сымал боштуктар (чуңкур, коңул) м-н бө­лүнгөн. Мында дененин бүткүл ткандарына кан (гемолимфа) тикеден тике тийишүү м-н катта- | ||
адам организминде <i>кан</i> же гемолимфа айлануу­чу <i>кан тамыр</i> ж-а көңдөй системалар. Кандын | |||
үзгүлтүксүз айланышын <i>жүрөк</i> ж-а кан тамыр­лар камсыз кылат. Бул системанын жардамы м-н ткань ж-а клеткалар тамак заттарын, кыч­кылтекти алат, зат алмашуу продуктуларынан бошонот. Көпчүлүк омурткасыздардын (муунак буттуулар, моллюскалар), жөнөкөй хордалуу­лардын | |||
[[File:КАН ЖҮРҮҮ СИСТЕМАСЫ17.png | thumb | Кан жүрүү системасы: | [[File:КАН ЖҮРҮҮ СИСТЕМАСЫ17.png | thumb | Кан жүрүү системасы: | ||
І Балыктыкы: 1 бакалоор кан тамырлары; 2 дене кан тамырлары; 3 - жүрөк толтосу; 4- жүрөк карынчасы. | І Балыктыкы: 1 бакалоор кан тамырлары; 2 дене кан тамырлары; 3 - жүрөк толтосу; 4- жүрөк карынчасы. ІІ Жерде-сууда жашоочулардыкы: 1 өпкө кан тамырлары; 2 — оң жүрөк толтосу; 3-сол жүрөк толтосу; 4 жүрөк карынчасы; 5- дене кан тамырлары. ІII Адамдыкы: 1 - баш ж-а моюн кан та-мырлары; 2 — кол кан тамыры; 3 толто; 4 - өпкө венасы; 5 - өпкө кан тамырлары; 6 - карын кан тамырлары; 7 — көк боор кан тамыры; 8 - ичеги кан тамырлары; 9 бут кан тамырлары; 10 — бөйрөк кан тамырлары; 11 - боор кан тамырлары; 12 — төмөнкү күрөө вена тамыры; 13- жүрөктүн сол карынчасы; 14 - оң карынчасы; 15 - жүрөктүн он толтосу; 16 - сол толтосу; 17 - өпкө артериясы; 18 жогорку күрөө вена тамыры, ]] | ||
ІІ Жерде-сууда жашоочулардыкы: 1 өпкө кан тамырлары; 2 — оң жүрөк толтосу; 3-сол жүрөк толтосу; 4 жүрөк карынчасы; 5- дене кан тамырлары. | шат. Туюк кан жүрүү системасы бар жаныбарда кан тамыр м-н айланып, кан м-н ткандын ортосундагы зат алмашуу тамырдын капталы (керегеси) аркы­луу жүрөт. Адам, омурткалуу жаныбар, кээ бир омурткасыздардын Кан жүрүү системасынын башкы органы – жүрөк. Жүрөктөн кан агып чыгуучу тамырлар артерия, ага кан алып келүүчү тамырлар вена деп аталат. Кан жүрүү системасы бакалоор м-н дем алган <i>оймок ооздуулар</i> ж-а <i>балыктарда</i> (эки түрдүү дем алуучулардан башка) кан айлануунун бир тегерегинен, өпкөсү м-н дем алган бардык омурт­калуу жаныбарларда ж-а кишиде кан айлануу­нун эки тегереги (чоң ж-а кичине) болот, к. ошондой эле <i>Жүрөк, Кан айлануу</i> макалаларын. | ||
ІII Адамдыкы: 1 - баш ж-а моюн кан та-мырлары; 2 — кол кан тамыры; 3 толто; 4 - өпкө венасы; 5 - өпкө кан тамырлары; 6 - карын кан тамырлары; 7 — көк боор кан тамыры; 8 - ичеги кан тамырлары; 9 бут кан тамырлары; 10 — бөйрөк кан тамырлары; 11 - боор кан тамырлары; 12 — төмөнкү күрөө вена тамыры; 13- жүрөктүн сол карынчасы; 14 - оң карынчасы; 15 - жүрөктүн он толтосу; 16 - сол толтосу; 17 - өпкө артериясы; 18 жогорку күрөө вена тамыры, ]] | |||
шат. Туюк | |||
омурткасыздардын | |||
жүрөк. Жүрөктөн кан агып чыгуучу тамырлар артерия, ага кан алып келүүчү тамырлар вена деп аталат. | |||
[[Категория:4-том, 51-100 бб]] | [[Категория:4-том, 51-100 бб]] | ||
07:54, 30 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
КАН ЖҮРҮҮ СИСТЕМАСЫ – жаныбарлар м-н адам организминде кан же гемолимфа айлануучу кан тамыр ж-а көңдөй системалар. Кандын үзгүлтүксүз айланышын жүрөк ж-а кан тамырлар камсыз кылат. Бул системанын жардамы м-н ткань ж-а клеткалар тамак заттарын, кычкылтекти алат, зат алмашуу продуктуларынан бошонот. Көпчүлүк омурткасыздардын (муунак буттуулар, моллюскалар), жөнөкөй хордалуулардын кан жүрүү системасы туташпаган (ачык); адам ж-а бардык омурткалуулар, кээ бир омурткасыздардыкы туташ (туюк) болот. Кан жүрүү системасы туташпаган (ачык) жаныбардын тамыр капталы жок, жылчык сымал боштуктар (чуңкур, коңул) м-н бөлүнгөн. Мында дененин бүткүл ткандарына кан (гемолимфа) тикеден тике тийишүү м-н катта-
шат. Туюк кан жүрүү системасы бар жаныбарда кан тамыр м-н айланып, кан м-н ткандын ортосундагы зат алмашуу тамырдын капталы (керегеси) аркылуу жүрөт. Адам, омурткалуу жаныбар, кээ бир омурткасыздардын Кан жүрүү системасынын башкы органы – жүрөк. Жүрөктөн кан агып чыгуучу тамырлар артерия, ага кан алып келүүчү тамырлар вена деп аталат. Кан жүрүү системасы бакалоор м-н дем алган оймок ооздуулар ж-а балыктарда (эки түрдүү дем алуучулардан башка) кан айлануунун бир тегерегинен, өпкөсү м-н дем алган бардык омурткалуу жаныбарларда ж-а кишиде кан айлануунун эки тегереги (чоң ж-а кичине) болот, к. ошондой эле Жүрөк, Кан айлануу макалаларын.