КАГАЗ

КАГАЗ – өсүмдүктөрдүн химиялык ж-а механикалык жол м-н алдын ала иштетилген майда буласынан жа­салган жука материал. Кагаз жасоодо түрдүү жы­гачтан ж-а бир жылдык өсүмдүктөрдөн алын­ган целлюлоза ж-а жыгач массалары пайдала­нылат. Кагаздын түрүнө жараша өсүмдүк булала­рына анын өңүн агартуучу, жылмакай ж-а жак­шы басылуучу касиет бере турган, сыя жайылт­пас, бышыктыгын ж-а тыгыздыгын арттыруу­чу ар кандай минерал заттардан (каолин, тальк ж. б.) турган кошумчалар, өңүн өзгөртүүчү боёк­тор аралаштырылат. Кээ бир учурда Кагаз м-н кар­тон пайдаланылышы боюнча жеңил ж-а жыгач иштетүү, айнек өнөр жайынын продукциялары м-н тең тайлаша алат. Кагаз биринчи жолу 2-кылымда Кы­тайда, 6-кылымдан Япония, Корея, Индия ж. б. Азия өлкөлөрүнө, 10-кылымдан баштап Европага, Россияга тараган. Кагаз жасоо айрыкча 15–16-кылымдарда китеп басып чыгаруу пайда болгондон кийин өнүккөн. Азыр кагаздын 600дөн ашык түрү (ватман, каль­ка, көчүрүүчү кагаз ж. б.) белгилүү. Басма кагазы төмөнкү класстарга бөлүнөт: басуу ыкмасына жараша – жогорку басма, офсеттик басма, терең басма; бетине жараша – жалтырак, күңүрт, жибек сымал ж. б.; арналышы боюнча – газета, китеп, журнал, иллюстрация, этикетка кагазы ж. б.; чыккан формасына жараша барактуу ж-а рулондуу. Кагаз басылуучу продукцияга жара­ша тандалат. Көлөмдүү басылмаларды (сөздүк, маалыматтама, энциклопедия ж. б.) басууда жука, бышык ж-а тыгыз кагаз (30–45 г/м²) пайда­ланылат. Ошондой эле кагаз жазуу (почталык, конверт­тик, дептерлик кагаз), кооздук – декоративдик (бархат, тери ж. б-дын астына кетүүчү), каптоо (обойлук), чийүү, тартуу (ватман, калька ж. б.), өндүрүш техникасында (патрондук, наждак, катмарлоо, жасалгалоо), жарык сезгич (сүрөт чыгарууда), электр изоляциялоочу (конденсатор­дук, кабелдик), санитардык-гигиеналык максатта ж. б. болуп бөлүнөт. Ал эми картографиялык продукция­лар, акча, документтер, кино экраны ж. б-да өзгөчө катуу ж-а жыртылбаган синтездик кагаз кол­донулат. Кагаздын 1 м²деги массасы (4–250 г), ка­лыңдыгы (4 ммден 400 мкмге); механикалык касиеттери (үзүлүшү, сынышы, сүрүлүүсү, тыгыздыгы, орол­гучтугу ж. б.), нымдалышы, түсү, актыгы, жыл­макайлыгы, ным сиңиргичтиги, аба, суу, май өткөрбөстүгү ж-а диэлектрик касиеттери м-н мүнөздөлөт. Кагаздын бул касиеттери була мате­риалдарын ж-а аларды майдалоо жолун тан­дап алуу, кагаз жасалчу массага ар түрдүү ко­шулмаларды кошуу ж-а куюу режимин сактоо, Кагаз тилкесин ныктоо ж-а кургатуу, бетин жыл­малоо, аягында анын сапатын жакшыртуучу кошумча заттар м-н иштетүү аркылуу жетиши­лет (к. Кагаз машинасы). Кагаз өтө кеңири колдо­нулган чөйрө – полиграфия өндүрүшү.

Ад.: Примаков С. Ф., Барбаш В. А., Шутько А. П. Технология бумаги и картона. М., 1996.