АБДИРАИМШАМА, Абдираим Шаматов: нускалардын айырмасы
мNo edit summary |
мNo edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
'''АБДИРАИМ''' Шама уулу (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[Баткен облусу]], [[Лейлек району]], [[Кара-Даван айылы]]) – 1953-жыл, [[Тажик CСР]]и Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жигдели айылы] – жазгыч <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> төкмө акын. Алгачкы билимди медреседен, андан кийин 1905–1910-жылдары Кожентке жакын Нау (таж. Нов) кыштагындагы мусулман мектебинен алган. 1913-жылы Коженттеги орус-тузем мектебин бүтүргөн. Совет бийлиги келгенде мугалимдик кылып, жаңы замандын орношуна жигердүү катышат. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын эл арасына кеңири тараган [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары да арбын. | '''АБДИРАИМ''' Шама уулу (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[Баткен облусу]], [[Лейлек району]], [[Кара-Даван айылы]]) – 1953-жыл, [[Тажик CСР]]и Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жигдели айылы] – жазгыч <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> төкмө акын. Алгачкы билимди медреседен, андан кийин 1905–1910-жылдары Кожентке жакын Нау (таж. Нов) кыштагындагы мусулман мектебинен алган. 1913-жылы Коженттеги орус-тузем мектебин бүтүргөн. Совет бийлиги келгенде мугалимдик кылып, жаңы замандын орношуна жигердүү катышат. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын эл арасына кеңири тараган [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары да арбын. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Ал [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери сакталып турат. 1924-жылдан 1933-жылга чейин элге билим берүү, мамлекеттик кызматтарда иштейт. 1933-жылы жалган жалаа менен “эл душманы” деп айыпталып абакка түшүп, 12 жыл түрмөдө отуруп, 1945-жылы түрмөдөн бошонуп келет. Ак жеринен абакка түшүп, туткундуктун азабын тарткан акын: | ||
“Жаштыктан эл бийледим журт аралап, | “Жаштыктан эл бийледим журт аралап, | ||
| 13 сап: | 13 сап: | ||
Толубайдай сынчы элем, | Толубайдай сынчы элем, | ||
Токтогулдай ырчы элем” - деп, арманын ичке катып, кыйла жылдарын колдон жулдурган. | |||
Толкуган калың элимекиндикке чыккандан кийин да артынан түшкөн куугунтук токтобой, акыры ал жер которууга мажбур болуп, оболу Кыргызстанга караган, кийин коңшу Тажикстанга карап калган кыргыздын Жийдели (Жигдели) айылына көчкөн. 1953-жылы ал Тажикстандын Жийдели (Жигдели) айылында каза болуп, сөөгү ушул кыштакта жерге берилген. Каза болгондон бир топ убакыт өткөндөн кийин 1992-жылы акталган. Айрым агартуучулардын демилгеси менен өмүр жолу, чыгармалары мектептерде окутуу, Абдирайим Шама атындагы адабий сыйлыкты уюштуруу маселеси колго алынган. | |||
Б. Сурапбаева. | Б. Сурапбаева. | ||
12:34, 16 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
АБДИРАИМ Шама уулу (Шаматов) [1892-жыл, Россия империясы, Түркстан генерал-губернаторлугу, Фергана облусу, Кокон уезди, Лейлек болуштугу (азыркы Баткен облусу, Лейлек району, Кара-Даван айылы) – 1953-жыл, Тажик CСРи Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жигдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Алгачкы билимди медреседен, андан кийин 1905–1910-жылдары Кожентке жакын Нау (таж. Нов) кыштагындагы мусулман мектебинен алган. 1913-жылы Коженттеги орус-тузем мектебин бүтүргөн. Совет бийлиги келгенде мугалимдик кылып, жаңы замандын орношуна жигердүү катышат. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын эл арасына кеңири тараган санат, терме, насыят жанрындагы ырлары да арбын. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Ал Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын кол жазмалар фондунда анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери сакталып турат. 1924-жылдан 1933-жылга чейин элге билим берүү, мамлекеттик кызматтарда иштейт. 1933-жылы жалган жалаа менен “эл душманы” деп айыпталып абакка түшүп, 12 жыл түрмөдө отуруп, 1945-жылы түрмөдөн бошонуп келет. Ак жеринен абакка түшүп, туткундуктун азабын тарткан акын:
“Жаштыктан эл бийледим журт аралап,
Туйлатып тулпар миндим жалын тарап,
Кудайдын кудурети картайганда
Жатамын карангы тамда, күндү самап”, - деп жазган.Акындык таланты толугу менен ачылып, чыгармачылыгы баралына келаткан чакта бийликтин кандуу жазалоосуна туш келген Абдирайим Шама уулу:
“Тоочак менен бууданга
Толубайдай сынчы элем,
Токтогулдай ырчы элем” - деп, арманын ичке катып, кыйла жылдарын колдон жулдурган.
Толкуган калың элимекиндикке чыккандан кийин да артынан түшкөн куугунтук токтобой, акыры ал жер которууга мажбур болуп, оболу Кыргызстанга караган, кийин коңшу Тажикстанга карап калган кыргыздын Жийдели (Жигдели) айылына көчкөн. 1953-жылы ал Тажикстандын Жийдели (Жигдели) айылында каза болуп, сөөгү ушул кыштакта жерге берилген. Каза болгондон бир топ убакыт өткөндөн кийин 1992-жылы акталган. Айрым агартуучулардын демилгеси менен өмүр жолу, чыгармалары мектептерде окутуу, Абдирайим Шама атындагы адабий сыйлыкты уюштуруу маселеси колго алынган.
Б. Сурапбаева.