КРИСТАЛЛ ОПТИКАСЫ

КРИСТА́ЛЛ ОПТИКАСЫ – оптиканын жана кри­сталл физикасынын чектеш тармагы; ал жарык­тын кристаллдагы таралуу законун изилдейт. К. о. кристаллдагы жарык нурунун кош сыны­шын, жарыктын уюлдануусун (полярлануусу), уюлдануу тегиздигинин айланышын, таралуу багытына жараша анын түсүнүн өзгөрүшүн (плео­хроизм) ж. б. кубулуштарды үйрөтөт. Жарык­тын кристаллда жутулуусун жана кристаллдын жарыкты нурдантуусун кристалл спектроско­пиясы, электр жана магнит талаас ы­нын кристаллдын оптикалык касие­т ине т ий ги зген таасирин, электр оптикасы жана маг­нит оптикасы изилдейт. К рис­талл торчос унун

параметри (–10Е) көзгө көрүнгөн жарык нуру­нун толкун узундугунан (4000–7000Е) алда канча кичине болгондуктан, кристалл бир тектүү, би­рок анизотроптуу чөйрө катары каралат. Жа­рык кристаллда бардык тарапка бирдей ылдам­дык менен тараса, анда мындай чөйрө изотроптуу чөйрө деп аталат. Кристаллдын оптикалык ани­зотропия касиети бөлүкчөлөрдүн өз ара аракет этүү күчтөрүнүн талаасынын анизотропиясына байланыштуу. Бул талаанын мүнөзү кристалл­дын симметриясына көз каранды. Кубдук крис­таллдан башка кристаллдар анизотропиялык касиетке ээ. Жаратылышта кезигүүчү турмалин кристаллын жарык нурунун жолуна тоскондо жарык нуру уюлданат. Жарык нуру бир октуу кристаллдан өткөндө уюлданып, өз ара тик эки нурга ажырайт. Кристаллдын башкы тегизди­гине тик болгон нур кадимки нур, ал эми тегиз­дик б-ча термелген электр термелүүсү кадимки эмес нур деп аталат. Кандай гана шарт болбо­сун кадимки нур бардык багыт б-ча бирдей ыл­дамдыкта таралат да, сынуу көрсөткүчү турук­туу болот. Ал эми кадимки эмес нурларда, тес­керисинче, сынуу көрсөткүчү (n) жарыктын та­ралуу багытына жараша өзгөрөт (n const). К. о-нын ыкмалары уюлдашкан жарыкты алууда жана талдоодо, оптикалык затворду, модулятор­ду ж. б. жасоодо колдонулат.

Ад.: Шубников А. В. Основы оптической кристалло­графии. М., 195 8; Константинова А. Ф., Гречушников Б. Н., Бонуть Б. В., Валашков Е. Г. Оптическиесвойствакристаллов.Минск,1995.