КОРПУСКУЛА-ТОЛКУН ЭКИЛТИКТҮҮЛҮГҮ (ДУАЛИЗМИ): нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КОРПУ́СКУЛА-ТОЛКУН ЭКИЛТИКТҮҮЛҮГҮ (ДУАЛИЗМИ)</b> – <i>кванттык теориянын</i> бир эле | <b type='title'>КОРПУ́СКУЛА-ТОЛКУН ЭКИЛТИКТҮҮЛҮГҮ (ДУАЛИЗМИ)</b> – <i>кванттык теориянын</i> бир эле | ||
мезгилде корпускулалык (бөлүкчөлүк) ж-а тол­кундук касиетке ээ экендиги ж-дөгү түшүнүгү. Классикалык физика түшүнүгү | мезгилде корпускулалык (бөлүкчөлүк) ж-а тол­кундук касиетке ээ экендиги ж-дөгү түшүнүгү. Классикалык физика түшүнүгү боюнча бөлүкчөнүн кыймылы ж-а толкундун таралышы принцип­түү ар башка физикалык процесстер болуп эсептелет. Бирок жарыктын аракети астында металлдан электрондордун бөлүнүп чыгышы <i>(фотоэф­фект),</i> электрондордон жарыктын чачырашы <i>(комптон эффекти)</i> ж-а ушул сыяктуу бир ка­тар тажрыйбалар жарыктын классикалык тео­риясына ылайык толкундук табиятка ээ жа­рык бөлүкчөлөрүнүн агымына (фотонго) окшош экендигин далилдеди. Фотон жарыктын жыш­тыгы ж-а толкун узундуктары м-н байланыш­кан энергияга 0 ж-а импульска <i>p</i> ээ: 0=ri v, <i>р= h</i>/A. | ||
Экинчи жагынан кристаллга келип түшкөн элек­трондордун агымы толкун түшүнүктөрүнүн не­гизинде гана түшүндүрүлүүчү дифракциялык сүрөттөлүштү берет. Бул сүрөттөлүш эркин кый­мылдагы электронду толкун узундугу ж-а жыш­тыгы lv=<i>h/р</i>, v=E/ <i>h</i> катыштары м-н байланыш­кан де Бройль толкуну катары кароо м-н тү­шүндүрүлөт, мында p – электрондун импульсу, | Экинчи жагынан кристаллга келип түшкөн элек­трондордун агымы толкун түшүнүктөрүнүн не­гизинде гана түшүндүрүлүүчү дифракциялык сүрөттөлүштү берет. Бул сүрөттөлүш эркин кый­мылдагы электронду толкун узундугу ж-а жыш­тыгы lv=<i>h/р</i>, v=E/ <i>h</i> катыштары м-н байланыш­кан де Бройль толкуну катары кароо м-н тү­шүндүрүлөт, мында p – электрондун импульсу, | ||
E – электрон энергиясы. Кийинчерээк бул кубу­луш бардык микробөлүкчөлөр үчүн мүнөздүү экендиги аныкталды. Анын табигый талкуула­нышы <i>кванттык механикада</i> түшүндүрүлөт. | E – электрон энергиясы. Кийинчерээк бул кубу­луш бардык микробөлүкчөлөр үчүн мүнөздүү экендиги аныкталды. Анын табигый талкуула­нышы <i>кванттык механикада</i> түшүндүрүлөт. | ||
[[Категория:4-том,_453-496_бб]] | [[Категория:4-том,_453-496_бб]] | ||
10:27, 28 Май (Бугу) 2026 -га соңку нускасы
КОРПУ́СКУЛА-ТОЛКУН ЭКИЛТИКТҮҮЛҮГҮ (ДУАЛИЗМИ) – кванттык теориянын бир эле мезгилде корпускулалык (бөлүкчөлүк) ж-а толкундук касиетке ээ экендиги ж-дөгү түшүнүгү. Классикалык физика түшүнүгү боюнча бөлүкчөнүн кыймылы ж-а толкундун таралышы принциптүү ар башка физикалык процесстер болуп эсептелет. Бирок жарыктын аракети астында металлдан электрондордун бөлүнүп чыгышы (фотоэффект), электрондордон жарыктын чачырашы (комптон эффекти) ж-а ушул сыяктуу бир катар тажрыйбалар жарыктын классикалык теориясына ылайык толкундук табиятка ээ жарык бөлүкчөлөрүнүн агымына (фотонго) окшош экендигин далилдеди. Фотон жарыктын жыштыгы ж-а толкун узундуктары м-н байланышкан энергияга 0 ж-а импульска p ээ: 0=ri v, р= h/A.
Экинчи жагынан кристаллга келип түшкөн электрондордун агымы толкун түшүнүктөрүнүн негизинде гана түшүндүрүлүүчү дифракциялык сүрөттөлүштү берет. Бул сүрөттөлүш эркин кыймылдагы электронду толкун узундугу ж-а жыштыгы lv=h/р, v=E/ h катыштары м-н байланышкан де Бройль толкуну катары кароо м-н түшүндүрүлөт, мында p – электрондун импульсу, E – электрон энергиясы. Кийинчерээк бул кубулуш бардык микробөлүкчөлөр үчүн мүнөздүү экендиги аныкталды. Анын табигый талкууланышы кванттык механикада түшүндүрүлөт.