КВАНТТЫК САНДАР

КВАНТТЫК САНДАР – айрым элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а кванттык системалардын (атом ядросу, атом, молекула ж. б.) абалын мүнөздөөчү физ. чоңдуктардын мүмкүн болгон дискреттүү (үзгүлтүксүз) маанилерин аныктоочу бүтүн же бөлчөктүү сандар. К. с. физикага би­ринчи жолу атом спектрлерин изилдөөдө таж­рыйбада алынган закон ченемин түшүндүрүүдө киргизилген. Бирок К. с-дын мааниси ж-а ага жараша микробөлүкчөлөрдү мүнөздөөчү бир ка­тар физ. чоңдуктардын дискреттүү болушу кванттык механика тарабынан ачылган. Атом электрондорунун абалы анын төрт эркин дара­жасына туура келүүчү төрт К. с. аркылуу анык­талат. Суутектин ж-а суутек сымал атомдордун абалы n, l, m_i, m_s К. с. м-н мүнөздөлөт. Н е г и з­г и (башкы) К. с. n=1, 2, 3, ... электрондун туруктуу абалындагы энергия деңгээлин анык­тайт. А з и м у т т у к (же о р б и т а л ы к) К. с. l=0, 1, 2, ..., n–1 электрон орбитасындагы кыймыл сан моментинин квадратынын маани-

леринин спектрин берет: М_i²=h²l(l+1). М а г­н и т т и к К. с. m_i орбиталык моменттин М_i кандайдыр бир эркин тандалып алынган ба­гытка (z огу деп кабыл алынуучу) түшүрүлгөн

проекциянын М_i z мүмкүн болгон маанилерин

мүнөздөйт: М_i =hm_i. С п и н д и к К. с. m_s элек­трондун спининин проекциясынын мүмкүн бол­гон маанилерин мүнөздөйт ж-а эки мааниге ээ m_s=±1/2.