КВАДРАТ: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КВАДРА́Т</b> (лат. quadrаtus – төрт бурчтук, чар­чы) – 1) тең жактуу <i>тик бурчтук</i>. | <b type='title'>КВАДРА́Т</b> (лат. quadrаtus – төрт бурчтук, чар­чы) – 1) тең жактуу <i>тик бурчтук</i>. Квадратты бурч­тары тик <i>ромб</i> же бардык бурчтары ж-а жактары барабар <i>параллелограмм</i> деп да аныктоого болот. Мындан, квадрат <i>параллелограммдын, төрт бурчтуктун</i> ж-а ромбдун бардык касиеттерине ээ экендиги келип чыгат. Квадраттын диагоналдары өз ара перпендикуляр ж-а барабар болуп, кеси­лиш чекитинде тең экиге бөлүнөт. Квадрат төрт сим­метрия огуна ж-а бир симметрия борборуна ээ. Квадратка сырттан ж-а ичтен айлана сызууга болот. Квадрат анын жагы же диагоналы аркылуу түзүлөт. Пифагор мектебинде квадрат анын диагоналдары аркылуу өлчөнбөй тургандыгы табылган, башкача айтканда эгер <i>а</i>=1 болсо, анда <i>d</i>= 2 болот, мында <i>а</i> – жагы, <i>d</i> – диагоналы. Каалаган квадратта: 1) L<i>A=</i>L<i>B=</i>L<i>С=</i> | ||
болот. Мындан, | |||
өз ара перпендикуляр ж-а барабар болуп, кеси­лиш чекитинде тең экиге бөлүнөт. | |||
Пифагор мектебинде | |||
=L<i>D</i>=90°=n/2; 2) <i>d</i> ‒l‒ <i>d</i> ; 3) <i>d=a</i> 2; 4) <i>S=a</i><sup>2</sup>=<i>d</i><sup>2</sup>/2; | =L<i>D</i>=90°=n/2; 2) <i>d</i> ‒l‒ <i>d</i> ; 3) <i>d=a</i> 2; 4) <i>S=a</i><sup>2</sup>=<i>d</i><sup>2</sup>/2; | ||
5) <i>r=a</i>/2; 6) <i>R=d</i>/2; 7) <i>S</i>=4<i>r</i><sup>2</sup>, мында <i>S</i> – аянт, | 5) <i>r=a</i>/2; 6) <i>R=d</i>/2; 7) <i>S</i>=4<i>r</i><sup>2</sup>, мында <i>S</i> – аянт, | ||
<i>r</i> – ичтен сызылган ж-а <i>R</i> – сырттан сызылган | <i>r</i> – ичтен сызылган ж-а <i>R</i> – сырттан сызылган айлананын радиусу; 2) эки бирдей көбөйүүчү­лөрдүн көбөйтүндүсү же сандын, туюнтманын экинчи даражасы да квадрат болуп эсептелет. | ||
айлананын радиусу; 2) эки бирдей көбөйүүчү­лөрдүн көбөйтүндүсү же сандын, туюнтманын экинчи даражасы да | |||
[[Категория:4-том, 204-256 бб]] | [[Категория:4-том, 204-256 бб]] | ||
03:22, 12 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
КВАДРА́Т (лат. quadrаtus – төрт бурчтук, чарчы) – 1) тең жактуу тик бурчтук. Квадратты бурчтары тик ромб же бардык бурчтары ж-а жактары барабар параллелограмм деп да аныктоого болот. Мындан, квадрат параллелограммдын, төрт бурчтуктун ж-а ромбдун бардык касиеттерине ээ экендиги келип чыгат. Квадраттын диагоналдары өз ара перпендикуляр ж-а барабар болуп, кесилиш чекитинде тең экиге бөлүнөт. Квадрат төрт симметрия огуна ж-а бир симметрия борборуна ээ. Квадратка сырттан ж-а ичтен айлана сызууга болот. Квадрат анын жагы же диагоналы аркылуу түзүлөт. Пифагор мектебинде квадрат анын диагоналдары аркылуу өлчөнбөй тургандыгы табылган, башкача айтканда эгер а=1 болсо, анда d= 2 болот, мында а – жагы, d – диагоналы. Каалаган квадратта: 1) LA=LB=LС= =LD=90°=n/2; 2) d ‒l‒ d ; 3) d=a 2; 4) S=a2=d2/2; 5) r=a/2; 6) R=d/2; 7) S=4r2, мында S – аянт, r – ичтен сызылган ж-а R – сырттан сызылган айлананын радиусу; 2) эки бирдей көбөйүүчүлөрдүн көбөйтүндүсү же сандын, туюнтманын экинчи даражасы да квадрат болуп эсептелет.