КАТАГАН

КАТАГАН – байыркы түрк урууларынын бири.
К-дардын келип чыгышы, таралышы ж-дө кеңири ил. изилдөөлөр жүрө элек. Оозеки сан­жыра (мис., катагандын хан Турсун) ж-а эпос­тордогу (катагандын хан Кошой) кээ бир маа­лыматтарга салыштырып, аларды кыргыз эли м-н тектеш ж-а байыртадан бери кошуна жа­шап келген деп кароого болот. 20-к-дын орто чендеринде С. Абрамзон К-дар негизинен аз сан­дуу болуп, Чыгыш Түркстандагы Кебез-Тоо, Муз- Бел, Чөп-Бел деген жерлерде чогуу турушканын, кыргыз тилинде сүйлөшөрүн ж-а каада-салты (атчабыш, улак тартыш, эр эңиш ж. б.) да ок­шоштугун белгилеген. К-дар алгачкы жолу Ра­шид ад-Диндин эмгегинде эскерилген. Азыркы учурда кыргыздардын ичиндеги чекир саяк уру­улар тобуна кирет, бирок байыркы К. уруусу­нун калдыгы болуп саналбайт. Санжыра б-ча (Тоголок Молдонун санжырасы) Эшим хан К-дын ханы Турсунду чаап (бул окуя ж-дө Абу-

л-Гази хан да эскерген), анын кызын чекир саяк Түгөлбайдын уулу Маңгытка алып берген ж-а ал кыздан туулган Казыгул, Сүйөркул, Эсирке­миштин тукуму К. деп аталат, б. а. аларга жээн катары таанылат. Булардан тышкары О. Ази­янын айрым респ-ларында да кезигет.