ИНЕРТТҮҮ ГАЗДАР

ИНЕРТТҮҮ ГАЗДАР , а с ы л г а з д а р, с е й ­р е к газдар – элементтердин мезгилдик систе­масынын VIII тобундагы химиялык элементтер: ге­лий (Не), неон (Ne), аргон (Ar), криптон (Kr), ксенон (Xe), радон (Rn). Булардын ичинен Rn радиоактивдүү, туруктуу изотобу жок, Не жа­ратылышта ар кандай ядролук процесстердин (ядролук ажыроо) натыйжасында пайда болот. Инерттүү газдар абада, сууда, кээ бир тоо тектердин кура­мында кезигет. Алар атомдорунун электрондук катмарлары толук толгондуктан, молекулала­ры бир атомдон турат ж-а алардын инерттүүлүгү ошого байланыштуу. Ушуга жараша алар кы­йындык м-н суюк абалга өтөт, суюлуу температурасы атмосфералык массанын өсүшү м-н жогорулайт. Катуу абалда кубдук кристаллдык торчону пайда кылат. Инерттүү газдар бардыгы диамагниттүү болушат. Сууда аз, органикалык эриткичтерде дурусураак эришет да, атмосфералык масса чоңойгон сайын эригичтиги көбөйөт. Бардык инерттүү газдар (гелийден башкасы) суу ж-а органикалык эриткич­тер м-н туруксуз клатраттык бирикмелерди пай­да кылышат. Химиялык бирикмелерди пайда кылуу жөндөмдүүлүгү: Xe→ Kr→Ar иретте азайып оту­рат (Rn радиоактивдүүлүгү жогору болгондук­тан, катарга кирген жок). Инерттүү газдар азот м-н кыч­кылтекти алууда кошумча продуктулар ката­ры абадан алынат. Алар инерттүү чөйрө ката­ры металлургияда, атомдук ж-а ракеталык тех­никада, жарым өткөргүчтөрдү алууда ж. б. кол­донулат.