АЖЫБЕК баатыр: нускалардын айырмасы
imported>Kerimova-59 No edit summary |
imported>Турганбаев Элебай No edit summary |
||
| (5 intermediate revisions by 3 users not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
'''АЖЫБЕК''' Токтобай уулу, Ажыбек баатыр (1800, | '''АЖЫБЕК''' Токтобай уулу, Ажыбек баатыр (1800, [[Ат‑Башы]] жергеси – 1855/56, Какшаалдын Кулаган деген жери) – манап, 19‑кылымдын 1‑жарымында [[черик]] уруусун башкарган. Генеологиялык оозеки маалыматтарда Ажыбек баатырдын түпкү аталары Байчубак, андан Куттуккадам – Ашым – Боогачы – Карагул – Ногой. Ногойдон Токтобай болуп айтылат. Атасы Токтобай белгилүү [[мүнүшкөр]] болгон. Анын уулдарынын баары тың чыгып (Жабагы, Смайыл, Ажыбек, Эшимбек), «Токтобайдын төрт кашкасы» аталган. Ажыбектин баатырдыгы элдик санжыра боюнча [[Кокон хандыгы]]нын аскерлери Көгарт ашуусун ашып, [[Арпа]] жайлоосу аркылуу Ат-Башыга уюштурган жортуулу учурунда көрүнөт (болжолу 1817–1818‑жылдар). Бул жортуулдан 10–12 жыл өткөн соң гана 1831‑жылы Аккулу (Хаккулу) [[миңбашы]] мындагы [[кыргыздар]]ды жазалоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Коконго каратуу максатында жаңы чапкын жасаган. 1830‑1831-жылдары Ат‑Башы өрөөнүндөгү Чекендинин талаасында, 1832‑жылы Аксайдагы [[Чычаар]]дын бели <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Эшикарттын ортосунда (ал жер эл арасында «Ажыбектин чаар муруну» деп аталат) кокон аскерлери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыргыздардын ортосунда салгылашуу болуп, Ажыбек баатыр душманга оор сокку урган. Мындай каршылыктарга карабастан, Аккулу миңбашынын жортуулунун натыйжасында, Ички [[Теңир‑Тоо]]до Кокон хандыгынын үстөмдүгү орногон. Бирок көз каранды эместик үчүн кыймыл токтогон эмес. 1847‑жылы [[Кенесары]] Касым уулу баштаган [[казактар]]дын кыргыздарга жасаган чапкынында Ажыбек баатырга кыргыз колунун туусун көтөрүү (алып жүрүү) милдети жүктөлүп, салгылашууда чоң эрдик көрсөткөн. Ал [[Ормон хан]] <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үзөңгүлөш жүргөн адамдардан болгон. Кезинде Ормон хан Ажыбай <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> куда болуп, уулу Чаргынды өзүнүн аталаш тууганы Турдукенин кызына үйлөндүргөн. Анын ишмердигинин дагы бир багыты – [[Кашкар]], Кулжа, Турпан жана башка шаарларга кыргыз айылдарын аралап өткөн кербен жолун көзөмөлдөп, кербендерди тонотпой Кытайга жеткирип, алардан акы алуу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> элин баккан. Кашкардан билимдүү кожо‑молдолорду чакыртып, эл ичинде сабаттуулардын санын арбытууга, усталарды алдырып, кол өнөрчүлүктү өркүндөтүүгө кам көргөн. Ажыбек баатырдын күмбөзү Какшаалдын Кара-Булак деген жерине салынып, [[аш]]ы болжол менен 1856/57-жылдары жай айында Арпадагы Каз-Уясы деген жерде өткөнү айтылат. 2000‑жылы Ажыбек баатырдын 200 жылдыгы белгиленип, Ат‑Башыда эстелиги орнотулган.<br> | ||
''Т. Өмүрбеков, Ы. Кадыров.''<br> | ''Т. Өмүрбеков, Ы. Кадыров.''<br> | ||
[[Категория:1-Том]] | |||
02:38, 25 Февраль (Бирдин айы) 2026 -га соңку нускасы
АЖЫБЕК Токтобай уулу, Ажыбек баатыр (1800, Ат‑Башы жергеси – 1855/56, Какшаалдын Кулаган деген жери) – манап, 19‑кылымдын 1‑жарымында черик уруусун башкарган. Генеологиялык оозеки маалыматтарда Ажыбек баатырдын түпкү аталары Байчубак, андан Куттуккадам – Ашым – Боогачы – Карагул – Ногой. Ногойдон Токтобай болуп айтылат. Атасы Токтобай белгилүү мүнүшкөр болгон. Анын уулдарынын баары тың чыгып (Жабагы, Смайыл, Ажыбек, Эшимбек), «Токтобайдын төрт кашкасы» аталган. Ажыбектин баатырдыгы элдик санжыра боюнча Кокон хандыгынын аскерлери Көгарт ашуусун ашып, Арпа жайлоосу аркылуу Ат-Башыга уюштурган жортуулу учурунда көрүнөт (болжолу 1817–1818‑жылдар). Бул жортуулдан 10–12 жыл өткөн соң гана 1831‑жылы Аккулу (Хаккулу) миңбашы мындагы кыргыздарды жазалоо жана Коконго каратуу максатында жаңы чапкын жасаган. 1830‑1831-жылдары Ат‑Башы өрөөнүндөгү Чекендинин талаасында, 1832‑жылы Аксайдагы Чычаардын бели менен Эшикарттын ортосунда (ал жер эл арасында «Ажыбектин чаар муруну» деп аталат) кокон аскерлери менен кыргыздардын ортосунда салгылашуу болуп, Ажыбек баатыр душманга оор сокку урган. Мындай каршылыктарга карабастан, Аккулу миңбашынын жортуулунун натыйжасында, Ички Теңир‑Тоодо Кокон хандыгынын үстөмдүгү орногон. Бирок көз каранды эместик үчүн кыймыл токтогон эмес. 1847‑жылы Кенесары Касым уулу баштаган казактардын кыргыздарга жасаган чапкынында Ажыбек баатырга кыргыз колунун туусун көтөрүү (алып жүрүү) милдети жүктөлүп, салгылашууда чоң эрдик көрсөткөн. Ал Ормон хан менен үзөңгүлөш жүргөн адамдардан болгон. Кезинде Ормон хан Ажыбай менен куда болуп, уулу Чаргынды өзүнүн аталаш тууганы Турдукенин кызына үйлөндүргөн. Анын ишмердигинин дагы бир багыты – Кашкар, Кулжа, Турпан жана башка шаарларга кыргыз айылдарын аралап өткөн кербен жолун көзөмөлдөп, кербендерди тонотпой Кытайга жеткирип, алардан акы алуу менен элин баккан. Кашкардан билимдүү кожо‑молдолорду чакыртып, эл ичинде сабаттуулардын санын арбытууга, усталарды алдырып, кол өнөрчүлүктү өркүндөтүүгө кам көргөн. Ажыбек баатырдын күмбөзү Какшаалдын Кара-Булак деген жерине салынып, ашы болжол менен 1856/57-жылдары жай айында Арпадагы Каз-Уясы деген жерде өткөнү айтылат. 2000‑жылы Ажыбек баатырдын 200 жылдыгы белгиленип, Ат‑Башыда эстелиги орнотулган.
Т. Өмүрбеков, Ы. Кадыров.