КЫРГЫЗ ЦИРКИ

КЫРГЫЗ ЦИРКИ . 1962-жылы Кыргыз ССРинин Өкмөтү менен «Союзмамцирктин» чечими боюнча Кыргызстандагы алгачкы «Жаш Кыргызстан» цирк труппасы уюштурулуп, ага негизинен жергиликтүү улуттардын уул-кыздары кабыл алынган. Режис­сёр-коюучу жана жетекчиси, цирк аренасынын атактуу чебери Е. А. Чжан-Фун-Лин дайын­далган. 1963-жылы труппага Э. Ма­мытбеков, А. Жу­супов, С. Бейше­баев, Б. Кулу­баев, С. Соорон­бае в, М. Жума­лиев, К. Лин-Чан жана башкалар кабыл алы­нып, кыргыз улут­тук циркинин ал­гачкы артисттери болуп калышкан. 1963-жылы 20-октябрда алгач­кы жолу цирк аренасына чыгып, республика­нын калкына оюн көрсөтүшкөн. Бул күн кыр­гыз циркинин жаралган күнү катары эсептелет. Программанын алгачкы номери улуттук оюн­дардын негизинде түзүлүп, анда акробатиканын, гимнастиканын элементтери колдонулган, ай­рым фрагменттери комуз менен аткарылган. Оюн ийгиликтүү өткөндүктөн, «Жаш Кыргызстан» Бүткүл союздук цирктин катарына киргизи­лип, СССРдин аймагында: Киев, Минск, Севас­тополь, Архангельск, Ташкент, Ленинград шаарлары­нда узак гастролдо болушкан. Москва мамлекеттик циркинде да оюн көрсөтүшүп, труппанын бар­дык мүчөлөрүнө цирк чыгармаларынын Бүткүл союздук кароосунун лауреаты деген наам ый­гарылган. 1964-жылы Кыргыз циркинин жаңы жамаатын даярдоо максатында эки жылдык студия ачыл­ган. Ага кыргыз улан-кыздары тартылган, алар акробатика, гимнастика, жонглёрдук, эквилиб­ристика, хореографияны өздөштүрүшкөн. «Гүл­дөй бер, Кыргызстаным» аттуу колллектив түзү­лүп, жаңы номерлер даярдалган: «Шакектеги гимнасттар» (Ж. Көбөгөнова, Б. Султанкеримов, Р. Вафеев, М. Юсупов), «Төө үстүндө па-де-де» (Ф. Мукашева, А. Жумалиев), «Шайыр ашпозчулар» (А. Абылкасымов, К. Арбатоев), «Ат үс­түндөгү жонглёрлор» (Д. Чокубаев), «Ийинге минген акробаттар» (М. Ачакеев, А. Айталиев, С. Жолдошев, К. Иманалиев, М. Жакыпов, М. Хусаинов, Б. Эсентаев, К. Тыныбеков жана башкалар),

«Антипод» (А. Хасанова, Бейшебаева, М. Төлө­мүшова), «Кыргыздын ат оюндары», «Шумкар» (Ф. Мукашева, Д. Чокубаева, Т. Төлөмүшова, А. Жумалиев, Абубакировдор, С. Урмамбетов, К. Тажибаев, В. Купрянов, Э. Өмүрбеков, Ү. Ку­дайбергенов, Ж. Аралбаев жана башкалар), «Алкактагы аба гимнасттары» (К. Жолдошев, М. Мукаше­ва, Ш. Сыдыкбекова, Л. Лахина, Г. Алиева). Тун­гуч программаны аренага чыгарууга режиссёр Н. Цер­телев, жетекчиси Түркмөн ССРинин эмгек сиңирген артисти Н. Кочаков, балетмейстер С. Кебеков, ком­позиторлор К. Молдобасанов, Н. Давлесов, ди­рижёр А. Жумакматов, жазуучу К. Жантөшев, ошол учурдагы цирктин директору Л. Иванова жана цирк артисттери Ю. Корнеев, Г. Осипов, И. Щербаков, Н. Павли, В. Твеленов катышкан.
Москвадан И. Девяткин тарабынан кыргыз мас­карапоздору – С. Сооронбаев менен В. Попов даяр­далган. 1969-жылы «Алкактагы аба гимнасттары», «Жаш Кыргызстан» эки коллектив кошулуп, «Жаш Кыргызстан» деген ат менен 1972-жылга чейин СССРдин шаарларында гастролдо болушкан. 1976-жылы бардык ыңгайлуулуктары бар цирктин жаңы имараты пайдаланууга берилгенден ки­йин манежде Союздук республикалардын белгилүү цирк коллективдеринин театрлаштырылган жана техникалык жактан өтө татаал программалары коюла баштаган. 1977-жылы Финляндияда Кыргыз цирки «Кыргыз ат оюндары» номерин көрсөткөн. 1980-жылдын 21-декабрында «Ала-Тоо жаңырыгы» спектаклинин премьерасы цирк искусствосундагы жаңы ачылыш жана багыт болгон. «Легенда» (аба гимнасттары Г. Бөкөлөева, К. Арботоев), «Фрес­калар» (керилген зымда бий аткаруучу Б. Ток­собаева), «Жаа тарткыч» (С. Момункулова), «Кыргызстандын экзотикалык фауналары» ат­тракциону (жетекчиси С.Урманбетов), «Ысык- Көл» акробатикалык ансамбли (жетекчиси Р. Козубеков) жаңы программалары коюлган. 1985-жылдан «Кыргызстандын жигиттери» то­бун М. Эшимбеков жетектеген. 1999-жылы Европа­га иштеп кетишкен. Италия, Франция, Польша, Чехия, Словакия, Германия, Америка, Израиль, Түркия, Испанияда өткөрүлгөн Эл аралык фес­тивалдарга катышып, келишим түзүп, жашап, иштеп жүрүшөт. 2010-жылы «Кыргызстандын жи­гиттери» тобу Монте-Карлодогу цирк искусствосу­нун дүйнөлүк 34-фестивалында 52 мамлекеттин ичинен 2-орунга ээ болушкан.