КЛЕТКА ТЕОРИЯСЫ: нускалардын айырмасы
No edit summary |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КЛЕТКА ТЕОРИЯСЫ -</b> тирүү организмдердин келип чыгышы, өнүгүшү ж-а түзүлүшү бирдей экендигин далилдеген биологиялык жыйынтык.<br>Өсүмдүктүн клеткалык түзүлүшүн биринчи бо­луп англиялык физик Р. Гук (1665) байкаган. Андан кийин голландиялык табият таануучу А. Левенгук (1680) бир клеткалуу организмдерди ачкан ж-а бирин­чилерден болуп жаныбар клеткасын (эритро­циттер) көргөн. Кийинчерээк италиялык окумуштуу Ф. Фонтана (1781) жаныбар клеткасын сүрөттөп жазган. Өсүмдүк клеткасынын ядросун англиялык окумуштуу Р. Броун (1831) ачкан. Клетка теориясын түзүүгө немис физиологу Т. Шванн чоң салым кошкон.<br>Өсүмдүк ж-а жаныбарлардын ткандык түзүлү­шүн салыштырып, алардын клеткалык түзүлү­шүнүн ж-а өсүүсүнүн окшоштугун көрсөткөн. Кийинчерээк клетка теориясында көбүнчө бир клеткалуу ор­ганизмдер изилденип, клетканын негизги ком­поненти болгон ядро ж-а протоплазма ж'''онун'''дөгү түшүнүк калыптанып, клетканын бөлүнүшү да­лилденген. Митоздук бөлүнүүнүн ж-а клетканын негизги органоиддеринин ачылышы, кийинче­рээк биохимиянын ж-а молекулалык биологиянын өөр­чүшү м-н клетканын түзүлүшү ж-а аткарган кыз­маты, тирүү табияттын клетка деңгээли ж'''онунд'''өгү азыркы түшүнүктөр калыптанган. Клетканын түзүлүшү, тиричилик-аракети ж-а өөрчүшү ж'''онун'''дөгү жаңы маалыматтардын алынгандыгы­на карабастан, Клетка теориясынын негизги жоболору өзүнүн маанисин жоготкон жок: 1) клетка – ти­рүү организмдин эң жөнөкөй бирдиги; 2) ар түрдүү организмдин клеткалары өзүнүн түзүлүшү, химиялык курамы, зат алмашуусу боюнча гомология­луу; 3) жаңы клетка өзүндөй эле (баштапкы) клеткадан бөлүнүү жолу м-н пайда болот; 4) көп клеткалуу организмдер бүтүн ткань ж-а орган­дар тутумуна бириккен, бири-бири м-н жөнгө салынуунун клетка аралык, гумордук ж-а нерв­дик байланышкан клеткалардын татаал тобу. Азыркы клетка теориясы көп клеткалуу организмди өз ара аракеттенишкен ж-а кызмат аткарган татаал система катары карайт. Клетканын негизги түзүлүш элементи ядролуу эукариот, ошондой эле яд­росуз прокариотко да окшош болот. Вирустар өз алдынча жашай албайт ж-а өзгөчө клетка митеси экендигине карабастан, алардын жашоо­су тирүү организмдин клеткалык түзүлүшүнүн жалпы бирдейлигин бекемдейт. Ошону м-н бирге баарыдан мурда химиялык курамынын ж-а зат ал­машуусунун окшоштугун далилдейт. Нуклеин кислоталары ж-а белоктор клетка тиричилигинде­ги маанилүү бөлүктөр, алардын синтезделиши ж-а айланышы жалпы бирдей ж-а бардык тирүү организм клеткасында бири бирине окшош. | <b type='title'>КЛЕТКА ТЕОРИЯСЫ -</b>тирүү организмдердин келип чыгышы, өнүгүшү ж-а түзүлүшү бирдей экендигин далилдеген биологиялык жыйынтык.<br>Өсүмдүктүн клеткалык түзүлүшүн биринчи бо­луп англиялык физик Р. Гук (1665) байкаган. Андан кийин голландиялык табият таануучу А. Левенгук (1680) бир клеткалуу организмдерди ачкан ж-а бирин­чилерден болуп жаныбар клеткасын (эритро­циттер) көргөн. Кийинчерээк италиялык окумуштуу Ф. Фонтана (1781) жаныбар клеткасын сүрөттөп жазган. Өсүмдүк клеткасынын ядросун англиялык окумуштуу Р. Броун (1831) ачкан. Клетка теориясын түзүүгө немис физиологу Т. Шванн чоң салым кошкон.<br>Өсүмдүк ж-а жаныбарлардын ткандык түзүлү­шүн салыштырып, алардын клеткалык түзүлү­шүнүн ж-а өсүүсүнүн окшоштугун көрсөткөн. Кийинчерээк клетка теориясында көбүнчө бир клеткалуу ор­ганизмдер изилденип, клетканын негизги ком­поненти болгон ядро ж-а протоплазма ж'''онун'''дөгү түшүнүк калыптанып, клетканын бөлүнүшү да­лилденген. Митоздук бөлүнүүнүн ж-а клетканын негизги органоиддеринин ачылышы, кийинче­рээк биохимиянын ж-а молекулалык биологиянын өөр­чүшү м-н клетканын түзүлүшү ж-а аткарган кыз­маты, тирүү табияттын клетка деңгээли ж'''онунд'''өгү азыркы түшүнүктөр калыптанган. Клетканын түзүлүшү, тиричилик-аракети ж-а өөрчүшү ж'''онун'''дөгү жаңы маалыматтардын алынгандыгы­на карабастан, Клетка теориясынын негизги жоболору өзүнүн маанисин жоготкон жок: 1) клетка – ти­рүү организмдин эң жөнөкөй бирдиги; 2) ар түрдүү организмдин клеткалары өзүнүн түзүлүшү, химиялык курамы, зат алмашуусу боюнча гомология­луу; 3) жаңы клетка өзүндөй эле (баштапкы) клеткадан бөлүнүү жолу м-н пайда болот; 4) көп клеткалуу организмдер бүтүн ткань ж-а орган­дар тутумуна бириккен, бири-бири м-н жөнгө салынуунун клетка аралык, гумордук ж-а нерв­дик байланышкан клеткалардын татаал тобу. Азыркы клетка теориясы көп клеткалуу организмди өз ара аракеттенишкен ж-а кызмат аткарган татаал система катары карайт. Клетканын негизги түзүлүш элементи ядролуу эукариот, ошондой эле яд­росуз прокариотко да окшош болот. Вирустар өз алдынча жашай албайт ж-а өзгөчө клетка митеси экендигине карабастан, алардын жашоо­су тирүү организмдин клеткалык түзүлүшүнүн жалпы бирдейлигин бекемдейт. Ошону м-н бирге баарыдан мурда химиялык курамынын ж-а зат ал­машуусунун окшоштугун далилдейт. Нуклеин кислоталары ж-а белоктор клетка тиричилигинде­ги маанилүү бөлүктөр, алардын синтезделиши ж-а айланышы жалпы бирдей ж-а бардык тирүү организм клеткасында бири бирине окшош. | ||
<p align='right'><i type='author'>Т. Дөөлөткелдиева.</i></p> | <p align='right'><i type='author'>Т. Дөөлөткелдиева.</i></p> | ||
[[Категория:4-том, 307-352 бб]] | [[Категория:4-том, 307-352 бб]] | ||
13:41, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 -га соңку нускасы
КЛЕТКА ТЕОРИЯСЫ -тирүү организмдердин келип чыгышы, өнүгүшү ж-а түзүлүшү бирдей экендигин далилдеген биологиялык жыйынтык.
Өсүмдүктүн клеткалык түзүлүшүн биринчи болуп англиялык физик Р. Гук (1665) байкаган. Андан кийин голландиялык табият таануучу А. Левенгук (1680) бир клеткалуу организмдерди ачкан ж-а биринчилерден болуп жаныбар клеткасын (эритроциттер) көргөн. Кийинчерээк италиялык окумуштуу Ф. Фонтана (1781) жаныбар клеткасын сүрөттөп жазган. Өсүмдүк клеткасынын ядросун англиялык окумуштуу Р. Броун (1831) ачкан. Клетка теориясын түзүүгө немис физиологу Т. Шванн чоң салым кошкон.
Өсүмдүк ж-а жаныбарлардын ткандык түзүлүшүн салыштырып, алардын клеткалык түзүлүшүнүн ж-а өсүүсүнүн окшоштугун көрсөткөн. Кийинчерээк клетка теориясында көбүнчө бир клеткалуу организмдер изилденип, клетканын негизги компоненти болгон ядро ж-а протоплазма жонундөгү түшүнүк калыптанып, клетканын бөлүнүшү далилденген. Митоздук бөлүнүүнүн ж-а клетканын негизги органоиддеринин ачылышы, кийинчерээк биохимиянын ж-а молекулалык биологиянын өөрчүшү м-н клетканын түзүлүшү ж-а аткарган кызматы, тирүү табияттын клетка деңгээли жонундөгү азыркы түшүнүктөр калыптанган. Клетканын түзүлүшү, тиричилик-аракети ж-а өөрчүшү жонундөгү жаңы маалыматтардын алынгандыгына карабастан, Клетка теориясынын негизги жоболору өзүнүн маанисин жоготкон жок: 1) клетка – тирүү организмдин эң жөнөкөй бирдиги; 2) ар түрдүү организмдин клеткалары өзүнүн түзүлүшү, химиялык курамы, зат алмашуусу боюнча гомологиялуу; 3) жаңы клетка өзүндөй эле (баштапкы) клеткадан бөлүнүү жолу м-н пайда болот; 4) көп клеткалуу организмдер бүтүн ткань ж-а органдар тутумуна бириккен, бири-бири м-н жөнгө салынуунун клетка аралык, гумордук ж-а нервдик байланышкан клеткалардын татаал тобу. Азыркы клетка теориясы көп клеткалуу организмди өз ара аракеттенишкен ж-а кызмат аткарган татаал система катары карайт. Клетканын негизги түзүлүш элементи ядролуу эукариот, ошондой эле ядросуз прокариотко да окшош болот. Вирустар өз алдынча жашай албайт ж-а өзгөчө клетка митеси экендигине карабастан, алардын жашоосу тирүү организмдин клеткалык түзүлүшүнүн жалпы бирдейлигин бекемдейт. Ошону м-н бирге баарыдан мурда химиялык курамынын ж-а зат алмашуусунун окшоштугун далилдейт. Нуклеин кислоталары ж-а белоктор клетка тиричилигиндеги маанилүү бөлүктөр, алардын синтезделиши ж-а айланышы жалпы бирдей ж-а бардык тирүү организм клеткасында бири бирине окшош.
Т. Дөөлөткелдиева.