КОЛЛАБОРАЦИОНИЗМ

КОЛЛАБОРАЦИОНИ́ЗМ (фр. collaboration – кызматташтык) – куралдуу конфликт же согуш­тун жүрүшүндө өзүнүн мекенине зыян келтир­ген каршылаштары м-н оккупацияланган мам­лекеттин жарандарынын ыктыярдуу кызматта­шуусу. Көптөгөн мамлекеттерде коллаборационизм аскер кыл­мышы катары каралат. Коллаборационизм түшүнүгү 19-кылымдын башталышында Наполеон согуштарынын мез­гилинде пайда болуп, 2-дүйнөлүк согуштун жыл­дарында кеңири колдонулган. Алгач 2-дүйнөлүк согуштун жүрүшүндө Франция оккупациялан­ган мезгилде германиялык бийлик м-н француздук жа­рандардын кызматташуусу түшүндүрүлөт. Ки­йинчерээк коллаборационизм германдыктар же япондуктар ок­купациялаган европалык ж-а азиялык мамлекеттер­де (Бельгия, Нидерланд, Норвегия, Кытай ж. б.) да пайдаланылган. Улуу Ата Мекендик согуш жылдарында СССРде коллаборационизм «оккупанттар менен кызматташуу» термини м-н мүнөздөлөт. Коллаборационизм ка­тары идеялык жактан совет бийлигине каршы тургандар, советтик республикаларда улутчул багытты колдогондор, дезертирлер, колго түшкөндөр ж. б. эсептелген. Чет өлкөлүк тарыхчылардын баасы боюнча Улуу Ата Мекендик согушта 1,5 млнго жакын советтик жаран германиялык бийлик м-н кызматташкан. 2-дүйнөлүк согуштан кийин көптөгөн мамлекеттерде коллаборационисттер ар кандай репрессияларга кабылып, көрүнүктүү өкүлдөрү (Францияда П. Лаваль, Норвегияда В. Квислинг, СССРде А. А. Власов ж. б.) өлүм жазасына тартылган.

Ад.: Семиряга М. И. Коллаборационизм. Природа, типология и проявление в годы Второй мировой войны.
М., 2000; Война и общество, 1941–45: В 2-х кн. / Под ред. Г. Н. Севостьянова. М., 2004.