КИЛЬ

КИЛЬ – Германиянын түндүгүндөгү шаар. Шлез­виг-Гольштейн жеринин (административдик-аймактык бирдик) администрация борбору (1946-жылдан). Балтика деңизинин жээ­гинде, Киль бухтасында жайгашкан. Калкы 248,8 миң (2023). Германия Федеративдик Республикасынын түндүгүндөгү башкы жол тоо­му. Килде ылдам жүрүү үчүн 6 автомагистраль ке­силишет. Маанилүү соода, балык уулоочу жана жүргүнчү ташуучу порт (2006-жыл, жылына 4,4 млн. тонна жүк, 1,7 млн. жүргүнчү ташылат; Балтикадагы германиялык порттордун ичинен 2-орунда).

Шаардын борбордук бөлүгү.

Па­ром аркылуу Гётеборг (Швеция), Осло (Норвегия), Клайпеда (Литва), Санкт-Петербург жана Кали­нинград (Россия) шаарлары менен байланышат. 1242-жылы негизделген. XIX кылымдын 2-жарымында согуш кемелерин куруунун ири борбору болгон. 1860-жылы верфтер курулган. Версаль тынчтык келишими (1919) боюнча верфтеги аскердик өндү­рүш токтотулган. Шаардын эски бөлүгүндө Голь­штейн-Готторп герцогдорунун ак сарайлары (1280-жыл чен, бул жерде 1728-жылы Россия импера­тору Пётр III туулган), ратуша (1907–1911), Ыйык Николай чиркөөсүнүн алдында Э. Барлахтын «Рух үчүн күрөшүүчү» айкели (1928), «HSH Nordbank AG» банк корпорациясынын 2 штаб­-квартирасынын бирөө жана башкалар жайгашкан. Маши­на, кеме куруу жана ремонттоо, тамак-аш (ба­лык беленделет, тоңдурулат, консерваланат), химия (анын ичинде фармацевтика) жана жеңил (полиграфия, эмерек) өнөр жайы иштеп, атайын танкерлер (нефть продукциялары жана суюк химикаттар ташы­лат), сүзүп жүрүүчү балык заводдору, аскер кеме­лери (дүйнөдөгү алдыңкы өндүрүштөрдүн бири), локомотивдер, темир жол үчүн жабдуулар жана башкалар чы­гарылат. Радиоэлектроника, электр-техника, жогор­ку тактыктагы оптикалык жана механикалык приборлор, телекоммуникация, радиоаппаратура жана кеме­лер үчүн жабдуулар, аквалангдар, деңиз мина­лары, тереңдикте колдонулуучу бомбалар жана курал-жарактарды чыгаруу өнүккөн. Кристиан Альбрехт атындагы университет [1665, Германиядагы эң ири университеттердин бири; курамында 165 илимий-изилдөө бөлүм­чөлөрү, анын ичинде институттар; музейлер (зоология, геология, минерал.)], Мутезиус искусство жана дизайн (1907; 2005-жылдан университет), Киль жогорку мектеби (1969), илимий мекемелер, музейлер (анын ичинде искусство жана шаар галереялары, кемечилик, медицина жана фармацевтика тарыхы жана башкалар), театрлар («Шаушпильхаус» 1898; «Опернхаус» 1907), ири концерт залдары, филармониялар бар. Эл ара­лык музыка (1986; 2008-жылы орус музыкасына ар­налган) жана «Киль күндөрүнүн жаңы музыка­лары» (2006; жыл сайын) фестивалдары өткөрүлүп турат. Киль – Европадагы парус спорту­нун ири борборлорунун бири. Килге жакын Моль­фзе шаарында ачык асман астында Шлезвиг-Голь­штейн музейи уюштурулган.