КАРАПА: нускалардын айырмасы
No edit summary |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КАРАПА</b> , к е р а м и к а – бышырылган чопо; чоподон бышырылып жасалган буюм. Карапа тири­чиликтин бардык тармагында (идиш-аяк, кыш, айкел, азембелек жана башкалар) кездешип, анын тер­ракота, майолика, фаянс, ташчулу, чыны (фар­фор) жана башка технологиялык түрлөрү бар. Карапанын эң сонун үлгүлөрү ар элдин ар мезгилдеги өнөрүнүн же­тишкендиктерин айгинелейт. Чопонун колек­төөгө ийкемдүүлүгүн байкаган адамдар аны па­леолит доорунда эле колдоно (адам, жаныбар­лардын тулкусу) баштаган. Айрым изилдөөчүлөр чопону бышыруу соңку палеолитке таандык, бирок анын катуулук, суу өткөрбөстүк жана отко чыдамкайлык касиетин неолит доорунда даана түшүнүшкөн дешет. Турмуштук зарылдыктан келип чыккан карапа | <b type='title'>КАРАПА</b> , к е р а м и к а – бышырылган чопо; чоподон бышырылып жасалган буюм. Карапа тири­чиликтин бардык тармагында (идиш-аяк, кыш, айкел, азембелек жана башкалар) кездешип, анын тер­ракота, майолика, фаянс, ташчулу, чыны (фар­фор) жана башка технологиялык түрлөрү бар. Карапанын эң сонун үлгүлөрү ар элдин ар мезгилдеги өнөрүнүн же­тишкендиктерин айгинелейт. Чопонун колек­төөгө ийкемдүүлүгүн байкаган адамдар аны па­леолит доорунда эле колдоно (адам, жаныбар­лардын тулкусу) баштаган. Айрым изилдөөчүлөр чопону бышыруу соңку палеолитке таандык, бирок анын катуулук, суу өткөрбөстүк жана отко чыдамкайлык касиетин неолит доорунда даана түшүнүшкөн дешет. Турмуштук зарылдыктан келип чыккан карапа жасоо өнөрү ар бир элдин өзгөчөлүгүнө ылайык өнүгүп келген. Андагы оймо-чиймелер, айрыкча клинопись маанилүү тарыхый дарек болуп саналат. Карапа алгач оймо-­чиймеленип, тамак-аш сактоо үчүн жасалган. Биздин заманга чейинки 3–2-миң жылдыктарда ташып жүрүүгө, тамак бышырууга оңтойлонуп, боорунда жазуу­лар пайда болгон. Триполь маданиятынын тушун­да (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдык) сырты бышырыл­ган жана оймолонгон чопо тамдардын болушу карапанын курулуш материал катары колдонулган­дыгын айгинелейт. Карапа кийин металл өндүрүүдө кеңири пайдаланылган. Байыркы Египет, Вавилонияда жана Жакынкы Чыгыштын башка өлкөлө­рүндө сый идиштердин бетин түркүн түстө чы­нылап жасап, имараттарды кыш менен (адегенде чийки кыш, кийин бышкан кыш менен) кынай баштаган. Орус эли X кылымдан карапа жасашып, алар­дын бетин жашыл түс менен кооздошкон. XVII кылымда идиш жасоочу мануфактура тибиндеги устака­налар иштеген. 1744-жылы Петербургда туңгуч чыны (фарфор) заводу (азыркы В. М. Ломоносов атындагы. завод) негизделген. Октябрь революциясынан кийин чыны буюмдарды жасоого айрыкча көңүл бурулган. Карапа боюнча Женевада эл аралык Карапа акаде­миясы изилдөө иштерин жүргүзүүдө. Кыргызстанда карапа жасоо иши кийинчерээк жандана баштап, Бишкек, Токмок шаарларындагы айнек заводдорунда карапанын бир нече түрү чыгарылган. Учурда карапа жа­соо цехтеринде турмуш-тиричиликке керектүү карапа буюмдары жасалууда.[[File:КАРАПА32.png | thumb | Фрунзе айнек заводунун карапа цехинде даярдалган кооз карапа буюмдары: идиш-аяк, гүл салгычтар (1978).]] | ||
<br>А.: Стекло и керамика XXI: Перспективы развития.<br>СПб. 2001. | <br>А.: Стекло и керамика XXI: Перспективы развития.<br>СПб. 2001. | ||
[[Категория:4-том, 101-153 бб]] | [[Категория:4-том, 101-153 бб]] | ||
09:12, 26 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -га соңку нускасы
КАРАПА , к е р а м и к а – бышырылган чопо; чоподон бышырылып жасалган буюм. Карапа тиричиликтин бардык тармагында (идиш-аяк, кыш, айкел, азембелек жана башкалар) кездешип, анын терракота, майолика, фаянс, ташчулу, чыны (фарфор) жана башка технологиялык түрлөрү бар. Карапанын эң сонун үлгүлөрү ар элдин ар мезгилдеги өнөрүнүн жетишкендиктерин айгинелейт. Чопонун колектөөгө ийкемдүүлүгүн байкаган адамдар аны палеолит доорунда эле колдоно (адам, жаныбарлардын тулкусу) баштаган. Айрым изилдөөчүлөр чопону бышыруу соңку палеолитке таандык, бирок анын катуулук, суу өткөрбөстүк жана отко чыдамкайлык касиетин неолит доорунда даана түшүнүшкөн дешет. Турмуштук зарылдыктан келип чыккан карапа жасоо өнөрү ар бир элдин өзгөчөлүгүнө ылайык өнүгүп келген. Андагы оймо-чиймелер, айрыкча клинопись маанилүү тарыхый дарек болуп саналат. Карапа алгач оймо-чиймеленип, тамак-аш сактоо үчүн жасалган. Биздин заманга чейинки 3–2-миң жылдыктарда ташып жүрүүгө, тамак бышырууга оңтойлонуп, боорунда жазуулар пайда болгон. Триполь маданиятынын тушунда (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдык) сырты бышырылган жана оймолонгон чопо тамдардын болушу карапанын курулуш материал катары колдонулгандыгын айгинелейт. Карапа кийин металл өндүрүүдө кеңири пайдаланылган. Байыркы Египет, Вавилонияда жана Жакынкы Чыгыштын башка өлкөлөрүндө сый идиштердин бетин түркүн түстө чынылап жасап, имараттарды кыш менен (адегенде чийки кыш, кийин бышкан кыш менен) кынай баштаган. Орус эли X кылымдан карапа жасашып, алардын бетин жашыл түс менен кооздошкон. XVII кылымда идиш жасоочу мануфактура тибиндеги устаканалар иштеген. 1744-жылы Петербургда туңгуч чыны (фарфор) заводу (азыркы В. М. Ломоносов атындагы. завод) негизделген. Октябрь революциясынан кийин чыны буюмдарды жасоого айрыкча көңүл бурулган. Карапа боюнча Женевада эл аралык Карапа академиясы изилдөө иштерин жүргүзүүдө. Кыргызстанда карапа жасоо иши кийинчерээк жандана баштап, Бишкек, Токмок шаарларындагы айнек заводдорунда карапанын бир нече түрү чыгарылган. Учурда карапа жасоо цехтеринде турмуш-тиричиликке керектүү карапа буюмдары жасалууда.
А.: Стекло и керамика XXI: Перспективы развития.
СПб. 2001.