КАРБОНАТТАР

КАРБОНАТТАР – көмүр кислотасынын (Н₂СО₃) туз­дары. Алар орто (К₂СО₃, Na₂СО₃, СаСО₃), кыч­кыл (КНСО₃) ж-а негиздик [Сu(ОН)₂СО₃] болуп бөлүнөт. Щелоч ж-а щелочтуу жер металлда­рын, аммоний ж-а таллийдин орто карбонаттары гана сууда эрийт. Эритмелери негиздик касиетке ээ. Карбонаттар ысытуудан ажырайт. Мисалы, CaCO₃=СаО+CO₂. Гидрокарбонаттар ысытканда, орто карбонаттарга айла­нат: 2NaНСО₃=Na₂СО₃+Н₂О+СО₂. Жаратылыш­та орто карбонаттар кеңири таралган. Zn, Рb, Сu, Fе ж. б. сыяктуу металлдардын карбонаттары – баалуу металл кендери. Алардын ичинен СаСО₃ – кальцит, МgСО₃ – магнезит ж. б. курулушта, химия өнөр жайында, отко чыдамдуу материалдарды алуу­да колдонулат. Синтезделген карбонаттардан сода (Nа₂СО₃ ж-а NaНСО₃) техникада кеңири колдонулат. Гид­рокарбонаттар буфердик зат болуу м-н физиологиялык мааниси да чоң. Карбонаттар жаратылышта минералдар түрүндө кеңири таралган. Алардын негизгиле­ри: кальцит СаСО₃, магнезит МgСО₃, сидерит FеСО₃, родохрозит МnСО₃, смитсонит ZпСО₃; витерит ВаСО₃, стронцианит SrСО₃, церуссит РbСО₃ ж. б. Карбонаттар ачык түстө; жез карбонаты гана жашыл-көгүлтүр түстө болот. Бардык карбонаттар туз ж-а азот кислотасы м-н кошулганда көмүр кычкыл газын бөлүп чыгарат. Негизги өкүлдөрү (каль­цит, доломит, сидерит) чөкмө түрүндө деңиз тү­бүндө пайда болот да, калың катмарларды түзөт. Карбонаттар Кыргызстанда өтө көп, негизинен химия, це­мент, өнөр жай үчүн сырьё ж-а курулуш материалы (акиташ, мрамор) катары колдонулат.