ЗУЛУ

ЗУ́ЛУ , з у л у с т а р, а м а з у л у – банту тобунда эл, ТАРдагы саны эң көп калк. Неги­зинен Квазулу-Натал провинциясында, Лесото­до, Зимбабведе жашашат. Жалпы саны 10,4 млн (2001). Зулу тилинде сүйлөйт. Зулулардын көбү салттык диндерди карманат, христиандар (ка­толиктер, протестанттар) христиан-африкалык Назарет баптист чиркөөсүнө, синкреттик дин­дерге ишенгендер да бар. 19-кылымдын биринчи жа­рымында Пхонголо м-н Умзимкулу дарыяларынын аралыгында Чака деген киши Зулуларды бирик­тирип, күчтүү армия түзгөн. Бирок Зулулардын кээ бир уруулары Чакага баш ийбей Трансваал, Зимбабве, Мозамбик жерлерине ж-а Замбези м-н Умзимкулу дарыяларынын ары жагындагы аймактарга өтүп кетишкен. Англис-бур-зулу согу­шунда (1838–40) Зулулар көп жерлеринен айры­лып, Наталдын түндүгүндөгү жерлерди – Зулу­лендди гана ээлеп калышкан. Англис-зулу со­гушунда (1879) Зулулар жеңилип, Зулуленд 1887-жылы британ колониясына айланган, 1897-жылы Натал колониянын курамына кирген. Зулулардын негизги кесиби – жарым көчмөн мал чарбачылык ж-а дыйканчылык, кол өнөрчүлүк, бир бөлүгү евро­палыктардын ээлик жерлеринде, фермаларын­да батрактык кылат ж-а кендерде, өнөр жайда иш­тейт. Белине тери байламчаларды байлап, юбка, фартук кийишет, колдоруна, буттарына биле­рик тагынышат. Таанылган жоокерлер башта­рына мом м-н чөптөн жасалган чамбар ки­йишкен. Кыштан салынган төрт бурчтуу, ча­тыры жалпак үйлөрдө жашашат. Эркектер көп аял алууга укуктуу ж-а ар бир аялы өзүнчө үйдө жашайт. Аял алганда калыңды мал м-н төлө­шөт. Табиятка, арбактарга, өздөрүнүн кудайла­рына сыйынышат. Музыкалык аспаптары: шылдырактар, флейта, барабан ж. б. Адабияты жакшы өнүккөн (Ж. Дубе, Р. Дхломо, Б. Вила­кази, акын М. Кунене).

Ад.: Брайант А. Т. Зулусский народ до прихода европейцев. М., 1953.