АНТРОПОГЕНДИК ФАКТОРЛОР: нускалардын айырмасы
imported>Kadyrm м (→top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (3), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span>) |
imported>Gulira No edit summary |
||
| (5 intermediate revisions by 4 users not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
'''АНТРОПОГЕНДИК | '''АНТРОПОГЕНДИК ФАКТОРЛОР –''' адамзаттын иш-аракетинен пайда болгон факторлор. Алардын таасиринен бүгүнкү күндө өтө татаал экологиялык кырдаалдар (парниктик эффект, кислоталык жаан-чачын, токой аянттарынын кыскарышы, чөйрөнүн уулуу заттар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> булганышы жана башка) пайда болду. Булгоочу заттардын көбү азык заттар аркылуу адамга көптөгөн ооруларды алып келди. Адамзат коомунун жаратылышка тийгизген таасиринен масштабы глобалдык деңгээлге жетип, жашоо шартын төмөндөтүп жиберди. Терс кубулуштардын пайда болушунун эң негизги себептери – жерди экстенсивдүү пайдалануу, урбанизацияланган шаарлардын, кыштактардын, айыл чарба аянтынын кеңейиши жана башка. Техногендик факторлордун (аба жол транспорту, завод, фабрика куруу, космоско учуу жана башка) таасири астында табигый экосистемалардын аянттары кескин кыскарып жатат. Жылына нымдуу тропик токойлору 16,8 млн гага кыскарып, 6 млн ''га'' чөлдөр пайда болуп, кислоталык жаан-чачындан 50 млн ''га'' токойлор жабыркап, түшүмдүүлүгү асыл болгон 26 млрд ''т'' топурак чириндиси жоголуп, 25–30[[File:АНТРОПОГЕНДИК ФАКТОРЛОР_1.png | thumb|Кенди ачык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> казуудан пайда болгон ландшафт – Бингем каньону.]]миң өсүмдүк түрлөрү жок болуу чегинде. Натыйжада, биосфералык кызмат аткаруучу көптөгөн өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, микроорганизмдердин түрлөрү азайып, кээ бир түрлөр (тур, стеллер ую жана башка.) жер бетинен таптакыр жок болду. Ошондой эле биосферанын биологиялык продукциясы төмөндөп, экологиялык тең салмактуулук бузулуп, адамзат жашоосу үчүн өтө коркунучтуу глобалдык <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана региондук</span> экологиялык проблемалар пайда болууда. Бул биосфералык терс көрүнүштөр акырында келип коомдук деңгээлдеги саясий-экономикалык кризистерди пайда кылып, улуттук же мамлекеттик деңгээлдеги экологиялык-экономикалык апааттын пайда болушуна өбөлгө түзүүдө. | ||
кырдаалдар (парниктик эффект, | |||
пайда болду. Булгоочу заттардын көбү азык | ''М. Чоров.''<br> | ||
[[Категория:1-Том]] | |||
05:19, 3 Февраль (Бирдин айы) 2026 -га соңку нускасы
АНТРОПОГЕНДИК ФАКТОРЛОР – адамзаттын иш-аракетинен пайда болгон факторлор. Алардын таасиринен бүгүнкү күндө өтө татаал экологиялык кырдаалдар (парниктик эффект, кислоталык жаан-чачын, токой аянттарынын кыскарышы, чөйрөнүн уулуу заттар менен булганышы жана башка) пайда болду. Булгоочу заттардын көбү азык заттар аркылуу адамга көптөгөн ооруларды алып келди. Адамзат коомунун жаратылышка тийгизген таасиринен масштабы глобалдык деңгээлге жетип, жашоо шартын төмөндөтүп жиберди. Терс кубулуштардын пайда болушунун эң негизги себептери – жерди экстенсивдүү пайдалануу, урбанизацияланган шаарлардын, кыштактардын, айыл чарба аянтынын кеңейиши жана башка. Техногендик факторлордун (аба жол транспорту, завод, фабрика куруу, космоско учуу жана башка) таасири астында табигый экосистемалардын аянттары кескин кыскарып жатат. Жылына нымдуу тропик токойлору 16,8 млн гага кыскарып, 6 млн га чөлдөр пайда болуп, кислоталык жаан-чачындан 50 млн га токойлор жабыркап, түшүмдүүлүгү асыл болгон 26 млрд т топурак чириндиси жоголуп, 25–30
миң өсүмдүк түрлөрү жок болуу чегинде. Натыйжада, биосфералык кызмат аткаруучу көптөгөн өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, микроорганизмдердин түрлөрү азайып, кээ бир түрлөр (тур, стеллер ую жана башка.) жер бетинен таптакыр жок болду. Ошондой эле биосферанын биологиялык продукциясы төмөндөп, экологиялык тең салмактуулук бузулуп, адамзат жашоосу үчүн өтө коркунучтуу глобалдык жана региондук экологиялык проблемалар пайда болууда. Бул биосфералык терс көрүнүштөр акырында келип коомдук деңгээлдеги саясий-экономикалык кризистерди пайда кылып, улуттук же мамлекеттик деңгээлдеги экологиялык-экономикалык апааттын пайда болушуна өбөлгө түзүүдө.
М. Чоров.