КУБДУК ТЕҢДЕМЕ

КУБДУК ТЕҢДЕМЕ – ах³+bx²+cx+d=0 түрүн­дөгү теңдеме, мында a=0. Коэффиенттери чыныгы же комплекстик сан болушу мүмкүн. Жалпы b түрдөгү кубдук теңдемени x=y– _3aи ордуна коюу менен ар да­йым төмөнкү түргө келтирет: y³+py+q=0, мында (формула) жай мезгилинде Цин империясы- 3а² d 27а³ 3а³ а нан жеңилип, Чыгыш Түркстан каратылып алынган. К. б-дин Чыгыш Түркстандагы жана Ферганадагы саясий кадыр-баркынын жогору­лашы Кокон башкаруучусу Ирдананы кооптон­кы келтирилген түрү канондук түр деп аталат.
Канондук түрдөгү К. т-нин чыгарылыштары Кар­дано формуласы менен табылат: дурган. К. б-ди Фергананын саясий майданы­нан четтетүү үчүн Ош жергесинен 9 көпөстү куш­чу, мундуз элдери карактады деген жалаа жа­у= ³ – ^q + 2 2 3 + + ³ – – 4 27 2 q p³ + 4 27 мында бышкан. Ушул чатак К. б-дин кокондуктар менен кагылышына алып келген. Синьцзяндагы кы- a= ^{3 q +} _q2 _p3 + , p= ³ – ^{q –} _q2 _p3 + кубдук та­тай наместниги Юнгуйдун 1762-ж. император- 2 4 27 2 4 27 дун сарайына жөнөткөн докладында, Кашкар­дын мурдагы акими К. б. Ирдана тарабынан өлтүрүлгөндүгү айтылган. Ирдана Ошту кара­тып алууга шылтоо издеп жаткандыгы жана бир аз мурдараак К. б. өлтүрүлгөндүгү тууралуу маа­лыматтар Цин императорунун 1762-ж. 12-айын­дагы (январь-февраль) буйругунда да эскерил­ген. Эл оозунда «Кубат бий өлбөй кут өлдү, куш­чу, мундуз журт өлдү» деген сөз сакталып кал­ган. Бул кыргыз журтчулугунда анын саясий кадыр-баркынын жогору экендигин айгинелейт. К. б-дин сөөгү Алайдын Кичи-Дара деген жери­не коюлган. Анын ысмы менен байланышкан мунара азыркыга чейин Синьцзяндагы Кызыл- Ой деген жерде сакталып калган.

Ад.: Үсөйүн ажы. Кыргыз санжырасы. Кыргыздар. Б., 1991; Материалы по истории кыргызов и Кыр­гызстана. Т. 2. Б,, 2003.

Т. Асанов.