«КЫЗ САЙКАЛ»

«КЫЗ САЙКАЛ» – баатырдык эпос. 1978-жылы О. Урмамбетов КР УИАнын Кол жазмалар фондусуна тапшырган. Чыгарманын мазмунун негизинен «Манас» эпосундагы Сайкал мененМанастын сайышы жөнүндөгү эпизод, башкача айтканда баатырдык үйлөнүү мотиви түзөт. «Кыз Сайкал» эпосунун окуялары нойгут уруусунан чыккан Карача кан элин сырттан душмандын кол салуусунан коргоп, калктын бейпил турмушун сүрөттөөдөн башталат. Кандын зарыгып көргөн перзенти Сайкалдын куш салып, салбурунга чыгышы, он беш жашында жолборсту мерт кылышы, атасы Карачанын кытайга салык төлөп тургандыгын Шерик аттуу балбандан угуп, жер чалышы, Кытайдын Кежир балбанын сайышы, салык жый­наганы келген кытайды жолотпой, өзү кытай­ларга барып, алардын төрөсүн булдурсун мененжыга чабышы сыяктуу эпизоддордо Сайкал кадимки эпикалык баатыр катары сүрөттөлөт. Ал элин, жерин душмандан бошотуп, атасы Карачанын ордуна кандык кылып калат. Ушул окуялардан кийин гана эпостун «Манас» эпосу­на түздөн-түз тиешеси бар негизги бөлүгү баш­талат. Көкөтөйдүн ашына Сайкал келбей калат. Жолой мененкүрөшөр балбан таппай кал­ганда Сайкалдын келбегенине өкүнүшөт. Ошон­дон улам Сайкалдын баатырдыгын билген Ма­нас аш бүтөр мененАлмамбет, Чубак, Сыргак, Ба­кайды жанына алып, Сайкалды издеп жөнөйт. Карачанын ордосуна барып, Сайкалдын эрдигин сыноо үчүн жылкы тиет. Сайкал түшүндө жылкы тийген Манас экенин билип, аттанат. Сайкалдын Манас мененжүз көрүшүп, күч сынашып, жеңилген соң, ага акыреттик жар болуу­га ант бериши мененокуя аяктайт. Манас мененСайкалдын акыреттик жар болушу – «Манас» эпосундагы салттуу, көөнө мотивдин бири.