КАН АГУУ

КАН АГУУ – кан тамыр капталы жабыркаган­да же айрым оорулардан бузулганда кандын кетиши. Кан агуу тамырдын түрүнө жараша арте­риялык, веналык, капиллярдык ж-а аралаш болуп бөлүнөт. Кан агуу жараат алган кан тамыр­дын капталына ж-а жоондугуна жараша болот. Ири, айрыкча артерия кан тамырдан кан агуу бир нече минутада эле өлүм коркунучун туудуруучу кансыроого алып келет. Кандын уюшу бузул­ганда оорулууда кичине эле жарааттан кандын агышы узакка созулат ж-а өмүргө коркунуч келтирет. Кан жараат аркылуу сыртка же кан­дайдыр бир органга (карын, ичеги, мээ ж. б.), көңдөйгө (плевра, көөдөн ж.б.), ошондой эле ткандар арасына агып чогулушу (гематома) ыктымал. Артериялык кан агууда кан ачык кызыл болуп, сыртка атырылып агат, венадан аккан кан үзгүлтүксүз бир калыпта кетип, кочкул түстө болот. Ички органдар (боор, көк боор, өпкө ж.б.) жарадар болгондо кан ички көңдөйлөргө кую­лат. Анда кансыроо коркунучу туулуп, өң ку­барып, ал кетип, суусайт, тамыр тез-тез кагат, кан басымы төмөндөйт, уйку келет, көз караң­гылайт. Канды көп жоготуу эстен танууга алып келет ж-а өмүргө коркунучтуу. Көкүрөк көңдөйүнө кан куюлганда, жогорудагы белги­лер м-н бирге дем алуу кыйындап энтигет. Кан баш көңдөйүнө акканда мээнин кысылышынан акыл-эс, дем алуу бузулуп, шал болуу, нервдик өзгөрүүлөр байкалат. Кан тамыры атероскле­роз болгон ж-а гемофилия м-н ооруган адамда кан агуу көпкө созулуп, аны токтотуу кыйын. Кан агууну токтотуу чаралары анын пайда болуу себебине жараша жүргүзүлөт. Анда физикалык, биологиялык ыкмалар ж-а дары-дармек колдонулуп, кан агуу убактылуу же биротоло токтотулат. Убактылуу токтотуу жапа чеккен кишини кансыроодон сак­тайт ж-а биротоло токтотууга чейин көрүлөт. Ага буугуч м-н байлоо, кан тамырды ичкертүүчү дарыларды берүү, муз басуу ж. б. кирет. Биро­толо токтотууда хирургиялык жол м-н кан тамыр байланып, жарадар болгон орган тигилет же алып ташталат. Ошондой эле канга аралжы суюк­туктар, канды уютма дарылар куюлат.