БУЛЧУӉДАР: нускалардын айырмасы
м (1 версия) |
No edit summary |
||
| (2 intermediate revisions by 2 users not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
'''БУЛЧУӉДАР ''' – жаныбарлар | '''БУЛЧУӉДАР ''' – жаныбарлар менен кишинин денесин кыймыл-аракетке келтирүүчү органдар (же алардын мүчөлөрү). Булчуңдар кыймылы менен ар кандай кызмат аткарылат. Алардын негизги касиети – нерв импульстарынын таасири менен жыйрылууга жөндөмдүүлүгү. Булчуңдар жылма жана туура-ала булчуӊ ткандарынан турат. Көпчүлүк омурткасыз жаныбарлардын булчуңдары жана омурткалуу жаныбарлар <br/> | ||
<br/> | |||
[[File:БУЛЧУӉДАР15.png | thumb | none]] | [[File:БУЛЧУӉДАР15.png | thumb | none]] | ||
Кишинин булчуӊ схемасы: 1 – бет булчуӊдары; 2 – моюндун тери алдындагы булчуӊу; 3 – сала сымал булчуӊ; 4 – көкүрөктүн чоӊ булчуӊу; 5 – билек булчуӊу; 6 – курсактын кыйшык булчуӊу; 7 – сан булчуӊу; 8 – сандын төрт баштуу булчуӊунун тарамышы; 9 – манжаны жазуучу узун булчуӊ тарамышы; 9 – манжаны жазуучу узун булчуӊ; 10 – манжаны бүгүүчү узун булчуӊ; 11 – курсактын түз булчуӊу; 12 – ийиндин эки баштуу булчуӊу; 13 – кабырга арасындагы булчуӊ. | |||
м-н адамдын кан тамырлары, ички органдары (жүрөктөн башка) ж ы л м а булчуңдардан турат. Адамдын, омурткалуу ж-а кээ бир омурткасыз жаныбарлардын тулку бою м-н жүрөгү т у у р а - а л а булчуңдан түзүлөт. Адамдын денесинде 600дөн ашык ар кандай формадагы ж-а түзүлүштөгү булчуңдар бар. Алар чоюлууга, кыскарууга, жооноюуга ж-а ичкерүүгө, жыйрылууга жөндөмдүү. Туура-ала булчуң негизинен скелет булчуңдарын түзөт. Ал жумуш аткарганда көп энергия бөлүп чыгарат. Энергиянын 30%и механикалык кызмат аткарууга жумшалып, 70%и жылуулукка айланат. Ошентип булчуӊ системасы денедеги жылуулук чыгаруучу эӊ күчтүү генератор болуп саналат. Булчуңдар өзүнчө тал-тал болгон жипчелерден туруп, бири-бири м-н байламта ткандар аркылуу туташат. Жипчелерди туташтыруучу байламталар ар бир булчуӊдун учунда жайгашып, булчуӊ тарамыштарына айланат. Алардын жардамы м-н сөөктөргө бекийт. Денедеги бардык булчуңдардын жетишерлик өлчөмдө кан тамырлары ж-а нервдери бар. Ошондуктан аларда зат алмашуу жүрүп, иши тартипке салынып турат. Сырткы көрүнүшү боюнча узун, кыска, жазы, жумуру, тегерек, жалпак ж-а түз болот; аткарган ишине карата жумдургуч, ачтыргыч, бүктүргүч, жаздыргыч, денеге жакындатуучу ж-а денеден алыстатуучу болуп бөлүнөт. Сөөккө бекүүчү учтарынын саны боюнча булчуңдар бир ача, үч ача ж-а төрт ача болот. Ар кандай топтогу булчуңдардын кызматы ар түрдүү. | |||
[[Category: 2-том]] | [[Category: 2-том]] | ||
[[Category: 2-том]] | |||
05:48, 20 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -га соңку нускасы
БУЛЧУӉДАР – жаныбарлар менен кишинин денесин кыймыл-аракетке келтирүүчү органдар (же алардын мүчөлөрү). Булчуңдар кыймылы менен ар кандай кызмат аткарылат. Алардын негизги касиети – нерв импульстарынын таасири менен жыйрылууга жөндөмдүүлүгү. Булчуңдар жылма жана туура-ала булчуӊ ткандарынан турат. Көпчүлүк омурткасыз жаныбарлардын булчуңдары жана омурткалуу жаныбарлар
Кишинин булчуӊ схемасы: 1 – бет булчуӊдары; 2 – моюндун тери алдындагы булчуӊу; 3 – сала сымал булчуӊ; 4 – көкүрөктүн чоӊ булчуӊу; 5 – билек булчуӊу; 6 – курсактын кыйшык булчуӊу; 7 – сан булчуӊу; 8 – сандын төрт баштуу булчуӊунун тарамышы; 9 – манжаны жазуучу узун булчуӊ тарамышы; 9 – манжаны жазуучу узун булчуӊ; 10 – манжаны бүгүүчү узун булчуӊ; 11 – курсактын түз булчуӊу; 12 – ийиндин эки баштуу булчуӊу; 13 – кабырга арасындагы булчуӊ.
м-н адамдын кан тамырлары, ички органдары (жүрөктөн башка) ж ы л м а булчуңдардан турат. Адамдын, омурткалуу ж-а кээ бир омурткасыз жаныбарлардын тулку бою м-н жүрөгү т у у р а - а л а булчуңдан түзүлөт. Адамдын денесинде 600дөн ашык ар кандай формадагы ж-а түзүлүштөгү булчуңдар бар. Алар чоюлууга, кыскарууга, жооноюуга ж-а ичкерүүгө, жыйрылууга жөндөмдүү. Туура-ала булчуң негизинен скелет булчуңдарын түзөт. Ал жумуш аткарганда көп энергия бөлүп чыгарат. Энергиянын 30%и механикалык кызмат аткарууга жумшалып, 70%и жылуулукка айланат. Ошентип булчуӊ системасы денедеги жылуулук чыгаруучу эӊ күчтүү генератор болуп саналат. Булчуңдар өзүнчө тал-тал болгон жипчелерден туруп, бири-бири м-н байламта ткандар аркылуу туташат. Жипчелерди туташтыруучу байламталар ар бир булчуӊдун учунда жайгашып, булчуӊ тарамыштарына айланат. Алардын жардамы м-н сөөктөргө бекийт. Денедеги бардык булчуңдардын жетишерлик өлчөмдө кан тамырлары ж-а нервдери бар. Ошондуктан аларда зат алмашуу жүрүп, иши тартипке салынып турат. Сырткы көрүнүшү боюнча узун, кыска, жазы, жумуру, тегерек, жалпак ж-а түз болот; аткарган ишине карата жумдургуч, ачтыргыч, бүктүргүч, жаздыргыч, денеге жакындатуучу ж-а денеден алыстатуучу болуп бөлүнөт. Сөөккө бекүүчү учтарынын саны боюнча булчуңдар бир ача, үч ача ж-а төрт ача болот. Ар кандай топтогу булчуңдардын кызматы ар түрдүү.