ЖАДГАЛ

ЖАДГАЛ , Ж и д г и л – тарыхый топоним, орто кылымдарда азыркы Чаткал өрөөнүндө жай­гашкан өзөн, шаар, аймактык комплекстин (округ, облус) аталышы. Жадгал жөнүндөгү негизги маалыматтар араб, фарси тилдериндеги географиялык адабияттарда кезигет. Ал-Истахри (920-жыл) жадгалды өзөн жана Ферганага караган облус деп белги­лейт. Ибн-Хаукал (10-кылым) боюнча жадгал– облус, анын борбору – Ардланкет. «Худуд ал-Алам» – «Ааламдын чыгыштан батышка чейинки чек аралары тууралуу китеп» (982–983-жылдарда жазыл­ган автору белгисиз ) аттуу китепте жадгал – Фер­гананын тоо арасындагы бир району, анын ча­кан шаарлары, көп кыштактары, кендери бар экени, анда жылкы менен кой асыралары айты­лат. Кийин, 16-кылымда молдо Сайф-аддин Аксыкен­ти тажик тилинде жазган «Мажму-ат-та­варих» («Тарыхтар жыйнагы») эмгегинде жадгалда 3 шаар болгону баса белгиленет. Археологиялык изилдөөлөрдөн кийин Күлбөскан (байыркы Ардланкет), Үч-Булак, Чанчаркандагы эски коргондор 10–11-кылымдардагы ири шаарлардын орду, маанилүү тоо-металлургия комплекстеринин болгондугу ырасталды. Булардын ар биринде цитадель, шахристан, рабат болгон. Жадгал менен Чаткал бир эле аталыштын эки түрдүү жазы­лышы. Араб алфавитинде «ч» тыбышынын жоктугунан араб-фарси адабияттарында номендин башкы тыбышы «ж» тамгасы менен жазылган болуу керек (С. Өмүрзаков, 1982) деп божомол­донот.