ИЙНЕ ТЕРИЛҮҮЛӨР: нускалардын айырмасы
vol3>KadyrM No edit summary |
No edit summary |
||
| (One intermediate revision by one other user not shown) | |||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>ИЙНЕ ТЕРИЛҮҮЛӨР</b> (Echinodermata) – деңиз омурткасыз жаныбарларынын тиби. | <b type='title'>ИЙНЕ ТЕРИЛҮҮЛӨР</b> (Echinodermata) – деңиз омурткасыз жаныбарларынын тиби. Узундугу бир нече <i>мм</i>ден 1 <i>м</i>ге чейин, тукум курут болгондору 20 <i>м</i>ге чейин жеткен. Ийне терилүүлөр жылдыз (деңиз жыл­дыздары), гүл (деңиз лилиялары), тоголок (де­ңиз кирписи), курт же бадыраң (голотуриялар) ж. б. формада болот. Денеси ар кандай радиус­тагы бир нече бөлүккө бөлүнгөн. Эркин жашоо­чуларынын оозу курсак бөлүгүндө (оралдык), бөлүп чыгаруу жылчыгы жон жагында (аборал­дык) болот. Бир нерсеге жабышып жашоочула­рынын оозу, бөлүп чыгаруу жылчыгы бири би­рине жакын ж-а дененин үстүнкү жагында жай­гашкан. Скелетинде акиташ пластинкалары, алардан башка ийнечелери ж-а педицеллярий­лери болот. Ийнечелер (өзгөчө деңиз жылдыз­дарыныкы 30 <i>см</i>ге жетет) кыймылдоо милде­тин аткарса, педицеллярийлер (деңиз жылды­зында ж-а кирписинде) кыпчуур сыяктанып, коргонуу, денесин тазалоо кызматын аткарат. Нерв системасы оралдык нерв шакекчелеринен ж-а радикалдык нервдерден турат. Сезүү органда­ры начар өөрчүгөн. Ичегиси – түтүк же баштык­чадай. Кан жүрүү системасын курсак, жон ша­кекче тамырлары ж-а радиалдык тамырлар тү­зөт. Атайын бөлүп чыгаруу органы жок. Алар – жай кыймылдоочу, айрым жыныстуу деңиз жа­ныбарлары. Бардык ийне терилүүлөр жыныстык, кээ бирөө жыныссыз жол м-н көбөйөт. Жыныс продукту­ларын сууга таштап, жумуртканын уруктаны­шы ж-а түйүлдүктүн өөрчүшү сууда метаморфоз жолу м-н өтөт. Көпчүлүгү жырткычтар, майда омурткасыздар, кээ бири суу өсүмдүктөрү м-н азыктанат. Деңиздин түрдүү тереңдигинде кез­дешет. Алардын 2 типчеге кирген 6 миңдей түрү көбүнчө ар кандай туздуулуктагы бардык океан, деңиздерде жээктен тартып 11 <i>км</i> тереңдикке чейин таралган. Ийне терилүүлөр балык ж. б. жаныбар­ларга жем болот. Кытайда, Японияда ийне терилүүлөрдүн түрлөрү (голотурия, деңиз кирписи ж. б.) тамак катары пайдаланылат. Жер Ортолук деңизде­ги деңиз кирпилеринин икрасы тамакка колдо­нулат. | ||
бөлүп чыгаруу жылчыгы жон жагында (аборал­дык) болот. Бир нерсеге жабышып жашоочула­рынын оозу, бөлүп чыгаруу жылчыгы бири би­рине жакын ж-а дененин үстүнкү жагында жай­гашкан. Скелетинде акиташ пластинкалары, алардан башка ийнечелери ж-а педицеллярий­лери болот. Ийнечелер (өзгөчө деңиз жылдыз­дарыныкы 30 <i>см</i>ге жетет) кыймылдоо милде­тин аткарса, педицеллярийлер (деңиз жылды­зында ж-а кирписинде) кыпчуур сыяктанып, коргонуу, денесин тазалоо кызматын аткарат. Нерв системасы оралдык нерв шакекчелеринен ж-а радикалдык нервдерден турат. Сезүү органда­ры начар өөрчүгөн. Ичегиси – түтүк же баштык­чадай. Кан жүрүү системасын курсак, жон ша­кекче тамырлары ж-а радиалдык тамырлар тү­зөт. Атайын бөлүп чыгаруу органы жок. Алар – жай кыймылдоочу, айрым жыныстуу деңиз жа­ныбарлары. Бардык | |||
чейин таралган. | |||
[[File:ИЙНЕ ТЕРИЛҮҮЛӨР85.png | thumb | Ийне терилүүлөр: 1 – деңиз лилиясы; 2–5 – голотуриялар; 6–12 – деңиз жылдыздары; 13–16 – деңиз кирпи­лери.]] | [[File:ИЙНЕ ТЕРИЛҮҮЛӨР85.png | thumb | Ийне терилүүлөр: 1 – деңиз лилиясы; 2–5 – голотуриялар; 6–12 – деңиз жылдыздары; 13–16 – деңиз кирпи­лери.]] | ||
[[Категория:3-том, 449-543 бб]] | [[Категория:3-том, 449-543 бб]] | ||
09:20, 15 Август (Баш оона) 2025 -га соңку нускасы
ИЙНЕ ТЕРИЛҮҮЛӨР (Echinodermata) – деңиз омурткасыз жаныбарларынын тиби. Узундугу бир нече ммден 1 мге чейин, тукум курут болгондору 20 мге чейин жеткен. Ийне терилүүлөр жылдыз (деңиз жылдыздары), гүл (деңиз лилиялары), тоголок (деңиз кирписи), курт же бадыраң (голотуриялар) ж. б. формада болот. Денеси ар кандай радиустагы бир нече бөлүккө бөлүнгөн. Эркин жашоочуларынын оозу курсак бөлүгүндө (оралдык), бөлүп чыгаруу жылчыгы жон жагында (аборалдык) болот. Бир нерсеге жабышып жашоочуларынын оозу, бөлүп чыгаруу жылчыгы бири бирине жакын ж-а дененин үстүнкү жагында жайгашкан. Скелетинде акиташ пластинкалары, алардан башка ийнечелери ж-а педицеллярийлери болот. Ийнечелер (өзгөчө деңиз жылдыздарыныкы 30 смге жетет) кыймылдоо милдетин аткарса, педицеллярийлер (деңиз жылдызында ж-а кирписинде) кыпчуур сыяктанып, коргонуу, денесин тазалоо кызматын аткарат. Нерв системасы оралдык нерв шакекчелеринен ж-а радикалдык нервдерден турат. Сезүү органдары начар өөрчүгөн. Ичегиси – түтүк же баштыкчадай. Кан жүрүү системасын курсак, жон шакекче тамырлары ж-а радиалдык тамырлар түзөт. Атайын бөлүп чыгаруу органы жок. Алар – жай кыймылдоочу, айрым жыныстуу деңиз жаныбарлары. Бардык ийне терилүүлөр жыныстык, кээ бирөө жыныссыз жол м-н көбөйөт. Жыныс продуктуларын сууга таштап, жумуртканын уруктанышы ж-а түйүлдүктүн өөрчүшү сууда метаморфоз жолу м-н өтөт. Көпчүлүгү жырткычтар, майда омурткасыздар, кээ бири суу өсүмдүктөрү м-н азыктанат. Деңиздин түрдүү тереңдигинде кездешет. Алардын 2 типчеге кирген 6 миңдей түрү көбүнчө ар кандай туздуулуктагы бардык океан, деңиздерде жээктен тартып 11 км тереңдикке чейин таралган. Ийне терилүүлөр балык ж. б. жаныбарларга жем болот. Кытайда, Японияда ийне терилүүлөрдүн түрлөрү (голотурия, деңиз кирписи ж. б.) тамак катары пайдаланылат. Жер Ортолук деңиздеги деңиз кирпилеринин икрасы тамакка колдонулат.
