http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%98%D0%9D%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9D%D0%A2
ИНВАРИАНТ - Түзөтүүлөр тарыхы
2026-05-04T00:08:18Z
Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы
MediaWiki 1.40.0
http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%9D%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9D%D0%A2&diff=30223&oldid=prev
Temirkan, 09:35, 20 Август (Баш оона) 2025 карата
2025-08-20T09:35:18Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:35, 20 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ИНВАРИА&#769;НТ</b> (лат. invarians – өзгөрбөөчү) м а&shy;т е м а т и к а д а – белгилүү тартиптеги</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ИНВАРИА&#769;НТ</b> (лат. invarians – өзгөрбөөчү) м а &shy;т е м а т и к а д а – белгилүү тартиптеги өзгөртүүлөрдө эч өзгөрбөстөн калуучу чоңдук (сан, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алгебралык </ins>туюнтма ж. б.). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Инвариант </ins>кандайдыр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">математикалык </ins>объект м-н байланышкан ж-а ошол объектини же ал баяндалып жаткан эсептөө системасын белгилүү тартипте өзгөрткөндө өзгөрүүсүз калат, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, кан&shy;дайдыр бир фигуранын аянты, эки түз сызык&shy;тын ортосундагы бурч – кыймылдын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">инварианты</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Геометриялык </ins>фигураны ж-а анын абалын сандардын жарда&shy;мы м-н мүнөздөө үчүн, адатта эсептөөнүн жар&shy;дамчы системасы же координаталар системасы алынат. Мындай системадан алынган <i>х , х</i><sup>2</sup>, ..., <i>х<sub>n</sub></i> сандары изилденүүчү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геометриялык </ins>фигураны гана эмес, анын эсептөө системасына болгон каты&shy;шын да мүнөздөйт. Бул системаны өзгөртүүдө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геометриялык </ins>фигура башка сандар м-н мүнөздөлөт. Ошондуктан, эгерде кандайдыр <i>f (x</i><sub>1</sub>, <i>x</i><sub>2</sub>, ..., <i>x<sub>n</i>)</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өзгөртүүлөрдө эч өзгөрбөстөн калуучу чоңдук (сан, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алг. </del>туюнтма ж. б.). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>кандайдыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">матем. </del>объект м-н байланышкан ж-а ошол объектини же ал баяндалып жаткан эсептөө системасын белгилүү тартипте өзгөрткөндө өзгөрүүсүз калат, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, кан&shy;дайдыр бир фигуранын аянты, эки түз сызык&shy;тын ортосундагы бурч – кыймылдын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И-ы. Геом</del>. фигураны ж-а анын абалын сандардын жарда&shy;мы м-н мүнөздөө үчүн, адатта эсептөөнүн жар&shy;дамчы системасы же координаталар системасы алынат. Мындай системадан алынган <i>х , х</i><sup>2</sup>, ..., <i>х<sub>n</<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sub><</del>sub></i<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">> </sub</del>>сандары изилденүүчү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геом. </del>фигураны гана</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>туюнтмасынын мааниси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геометриялык </ins>фигуранын өзүнө мүнөздүү болсо, анда ал эсептөө системасына көз каранды болбоого тийиш, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкача aйтканда </ins><i>f (x</i><sub>1</sub>, <i>x</i><sub>2</sub>, ..., <i>x<sub>n)=</sub></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>эмес, анын эсептөө системасына болгон каты&shy;шын да мүнөздөйт. Бул системаны өзгөртүүдө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геом. </del>фигура башка сандар м-н мүнөздөлөт. Ошондуктан, эгерде кандайдыр <i>f (x</i><sub>1</sub>, <i>x</i><sub>2</sub>, ..., <i>x<sub>n</i<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">></sub</del>>)</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>туюнтмасынын мааниси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геом. </del>фигуранын өзүнө</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>мүнөздүү болсо, анда ал эсептөө системасына көз каранды болбоого тийиш, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. a. </del><i>f (x</i><sub>1</sub>, <i>x</i><sub>2</sub>, ..., <i>x<sub>n)=</sub></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>= x ′ ,</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>= x ′ ,</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>x′ , ...,</i> ′ барабардыгы аткарылат. Бул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ба-</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>x′ , ...,</i> ′ барабардыгы аткарылат. Бул <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">барабардыкты </ins>канааттандырган бардык туюнт&shy;малар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">инвариант </ins>болот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Инварианттын </ins>эң жөнөкөй мисалы – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алгебралык </ins>сызыктардын тартиби. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Инвариант </ins>түшүнүгүн немис математиги О. Гессе (1844) пайдаланып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англиялык </ins>математик Ж. Сильвестр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«Инвариант» </ins>терминин сунуш кылган (1851–52). 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>акырында немис ма&shy;тематиги Д. Гильберт андан ары өркүндөткөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Инвариант </ins>анализдик геометрияда, тензордук эсептөөдө, топологияда колдонулат.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1 2 <sup><i>x</sup>n</i></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рабардыкты </del>канааттандырган бардык туюнт&shy;малар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>болот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И-тын </del>эң жөнөкөй мисалы – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алг. </del>сызыктардын тартиби. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>түшүнүгүн немис математиги О. Гессе (1844) пайдаланып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">англ. </del>математик Ж. Сильвестр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«И.» </del>терминин сунуш кылган (1851–52). 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>акырында немис ма&shy;тематиги Д. Гильберт андан ары өркүндөткөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">И. </del>анализдик геометрияда, тензордук эсептөөдө, топологияда колдонулат.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <i>Погорелов А. В.</i> Аналитическая геометрия. М., 1968; <i>Беклемишев Д. В.</i> Курс аналитической геомет&shy;рии и линейной алгебры. М., 1984.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <i>Погорелов А. В.</i> Аналитическая геометрия. М., 1968; <i>Беклемишев Д. В.</i> Курс аналитической геомет&shy;рии и линейной алгебры. М., 1984.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 449-543 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 449-543 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Temirkan
http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%9D%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9D%D0%A2&diff=25101&oldid=prev
Kadyrm: 1 версия
2025-05-06T16:48:34Z
<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:48, 6 Май (Бугу) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>
Kadyrm
http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%98%D0%9D%D0%92%D0%90%D0%A0%D0%98%D0%90%D0%9D%D0%A2&diff=25100&oldid=prev
vol3>KadyrM, 10:36, 6 Май (Бугу) 2025 карата
2025-05-06T10:36:46Z
<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>ИНВАРИА&#769;НТ</b> (лат. invarians – өзгөрбөөчү) м а&shy;т е м а т и к а д а – белгилүү тартиптеги<br />
өзгөртүүлөрдө эч өзгөрбөстөн калуучу чоңдук (сан, алг. туюнтма ж. б.). И. кандайдыр матем. объект м-н байланышкан ж-а ошол объектини же ал баяндалып жаткан эсептөө системасын белгилүү тартипте өзгөрткөндө өзгөрүүсүз калат, мис., кан&shy;дайдыр бир фигуранын аянты, эки түз сызык&shy;тын ортосундагы бурч – кыймылдын И-ы. Геом. фигураны ж-а анын абалын сандардын жарда&shy;мы м-н мүнөздөө үчүн, адатта эсептөөнүн жар&shy;дамчы системасы же координаталар системасы алынат. Мындай системадан алынган <i>х , х</i><sup>2</sup>, ..., <i>х<sub>n</sub><sub></i> </sub>сандары изилденүүчү геом. фигураны гана<br />
эмес, анын эсептөө системасына болгон каты&shy;шын да мүнөздөйт. Бул системаны өзгөртүүдө геом. фигура башка сандар м-н мүнөздөлөт. Ошондуктан, эгерде кандайдыр <i>f (x</i><sub>1</sub>, <i>x</i><sub>2</sub>, ..., <i>x<sub>n</i></sub>)<br />
туюнтмасынын мааниси геом. фигуранын өзүнө<br />
мүнөздүү болсо, анда ал эсептөө системасына көз каранды болбоого тийиш, б. a. <i>f (x</i><sub>1</sub>, <i>x</i><sub>2</sub>, ..., <i>x<sub>n)=</sub><br />
= x ′ ,<br />
x′ , ...,</i> ′ барабардыгы аткарылат. Бул ба-<br />
1 2 <sup><i>x</sup>n</i><br />
рабардыкты канааттандырган бардык туюнт&shy;малар И. болот. И-тын эң жөнөкөй мисалы – алг. сызыктардын тартиби. И. түшүнүгүн немис математиги О. Гессе (1844) пайдаланып, англ. математик Ж. Сильвестр «И.» терминин сунуш кылган (1851–52). 19-к-дын акырында немис ма&shy;тематиги Д. Гильберт андан ары өркүндөткөн. И. анализдик геометрияда, тензордук эсептөөдө, топологияда колдонулат.<br />
<br />
<br />
Ад.: <i>Погорелов А. В.</i> Аналитическая геометрия. М., 1968; <i>Беклемишев Д. В.</i> Курс аналитической геомет&shy;рии и линейной алгебры. М., 1984.<br />
[[Категория:3-том, 449-543 бб]]<br />
</div>
vol3>KadyrM