http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%95%D0%97
ЖЕЗ - Түзөтүүлөр тарыхы
2026-05-01T11:39:55Z
Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы
MediaWiki 1.40.0
http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%95%D0%97&diff=27583&oldid=prev
Temirkan, 03:49, 10 Июль (Теке) 2025 карата
2025-07-10T03:49:48Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:49, 10 Июль (Теке) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ЖЕЗ</b> (Сuprum), Cu – элементтердин мезгилдик системасынын I тобундагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хим. </del>элемент. Катар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">н. </del>29, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ат. м. </del>63,546. Туруктуу эки изотобу бар: <sup>63</sup>Сu ж-а <sup>64</sup>Cu. Жер кыртышында массасы б-ча 1 · 10<sup>–2</sup>%ти түзөт. Ал таза ж-а кошулма түрүндө</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ЖЕЗ</b> (Сuprum), Cu – элементтердин мезгилдик системасынын I тобундагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">химиялык </ins>элемент. Катар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">номери </ins>29, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атомдук массасы </ins>63,546. Туруктуу эки изотобу бар: <sup>63</sup>Сu ж-а <sup>64</sup>Cu. Жер кыртышында массасы б-ча 1 · 10<sup>–2</sup>%ти түзөт. Ал таза ж-а кошулма түрүндө (көбүнчө күкүрт, кычкылтек м-н) кездешет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жез </ins>– кызыл түстөгү ийилгич, чоюлгуч металл, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тыгыздыгы </ins>8,96 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 1083°С, кайноо t 2600°С. Бирикмелеринде +1, +2, +3 окистенүү даражаларына ээ. Ал бир нече комплекстүү би&shy;рикмелерди пайда кылат. Кадимки <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурада </ins>анча активдүү эмес. Нымдуу абада андан ары окистенүүдөн сактай турган закись Cu<sub>2</sub>O же не&shy;гиздик карбонат тузунун (CuOH)<sub>2</sub>CO<sub>3 </sub>жука ка&shy;быкчасы м-н капталат, кычкылтек м-н бирик&shy;мелери Cu<sub>2</sub>O (чала оксиди), CuО<sub>2 </sub>(өтө оксиди). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жез </ins>кадимки <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурада </ins>галогендер, күкүрт м-н оңой кошулуп, хлориддерди (CuCl, CuCl<sub>2</sub>) ж-а сульфиддерди (Сu<sub>2</sub>S, СuS) пайда кылат. Ал эми суутек, азот, көмүртек м-н жогорку <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурада </ins>да реакцияга кирбейт. Суюлтулган күкүрт, туз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислоталары </ins>окистендиргичтер жок чөйрөдө жезге таасир этпейт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Концентраттык </ins>ысык күкүрт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кислотасын</ins>&shy;да эрип, жез сульфатын (CuSО<sub>4</sub>) пайда кылат.<br>Анын суудагы эритмесинен көк таш (СuSo<sub>4 </sub>–</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5Н<sub>2</sub>O) кристаллданат. Көпчүлүк металлдар м-н куймаларды пайда кылат. Бир валенттүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жез </ins>туз&shy;дары түссүз келип, сууда эрибейт, жеңил окисте&shy;нет же эки валенттүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жез </ins>туздарына чейин ажы&shy;райт. Эки валенттүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жез </ins>туздары жакшы эрийт; гидратташкан иондору Cu <sup>+ </sup>көк түстө болот. Маа&shy;нилүү минералдары: Сu<sub>2</sub>S – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жез </ins>жалтырагы; CuFe S<sub>2 </sub>– <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жез </ins>колчеданы; CuS – каве ли т; CuCO<sub>3</sub>·Cu(OH)<sub>2 </sub>– малахит; CuCO<sub>3</sub>·2Cu(OH)<sub>2 </sub>– лазурит ж. б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Өнөр жайында жез </ins>сульфидине кычкыл&shy;текти таасир этип, андан пайда болгон чала ок&shy;сидине дагы сульфидди таасир этүүдөн алынат: 1) 2Cu<sub>2</sub>S + 3O<sub>2 </sub>= 2Cu<sub>2</sub>O + 2SO<sub>2</sub>; 2) Сu<sub>2</sub>S + 2Cu<sub>2</sub>O == 6Cu + SO<sub>2</sub>. Таза <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жез </ins>жылуулукту ж-а электр тогун жакшы өткөргүч жана ийилгич болгон&shy;дуктан, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өнөр жайында </ins>кеңири колдонулат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ошондой </ins>эле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">химиялык </ins>аппараттарды жасоодо ж-а коррозияга турук&shy;туу куймаларды (коло, латунь) алууда кеңири пайдаланылат.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 215-326 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(көбүнчө күкүрт, кычкылтек м-н) кездешет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>– кызыл түстөгү ийилгич, чоюлгуч металл, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тыгызд. </del>8,96 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 1083°С, кайноо t 2600°С. Бирикмелеринде +1, +2, +3 окистенүү даражаларына ээ. Ал бир нече комплекстүү би&shy;рикмелерди пайда кылат. Кадимки <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-рада </del>анча активдүү эмес. Нымдуу абада андан ары окистенүүдөн сактай турган закись Cu<sub>2</sub>O же не&shy;гиздик карбонат тузунун (CuOH)<sub>2</sub>CO<sub>3 </sub>жука ка&shy;быкчасы м-н капталат, кычкылтек м-н бирик&shy;мелери Cu<sub>2</sub>O (чала оксиди), CuО<sub>2 </sub>(өтө оксиди). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>кадимки <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-рада </del>галогендер, күкүрт м-н</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>оңой кошулуп, хлориддерди (CuCl, CuCl<sub>2</sub>) ж-а сульфиддерди (Сu<sub>2</sub>S, СuS) пайда кылат. Ал эми суутек, азот, көмүртек м-н жогорку <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-рада</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>да реакцияга кирбейт. Суюлтулган күкүрт, туз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-талары </del>окистендиргичтер жок чөйрөдө жезге таасир этпейт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Концент. </del>ысык күкүрт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тасын</del>&shy;да эрип, жез сульфатын (CuSО<sub>4</sub>) пайда кылат.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br>Анын суудагы эритмесинен көк таш (СuSo<sub>4 </sub>–</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5Н<sub>2</sub>O) кристаллданат. Көпчүлүк металлдар м-н</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>куймаларды пайда кылат. Бир валенттүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>туз&shy;дары түссүз келип, сууда эрибейт, жеңил окисте&shy;нет же эки валенттүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>туздарына чейин ажы&shy;райт. Эки валенттүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>туздары жакшы эрийт; гидратташкан иондору Cu <sup>+ </sup>көк түстө болот. Маа&shy;нилүү минералдары: Сu<sub>2</sub>S – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>жалтырагы;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>CuFe S<sub>2 </sub>– <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>колчеданы; CuS – каве ли т;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>CuCO<sub>3</sub>·Cu(OH)<sub>2 </sub>– малахит; CuCO<sub>3</sub>·2Cu(OH)<sub>2 </sub>–</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>лазурит ж. б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ө. ж-да Ж. </del>сульфидине кычкыл&shy;текти таасир этип, андан пайда болгон чала ок&shy;сидине дагы сульфидди таасир этүүдөн алынат: 1) 2Cu<sub>2</sub>S + 3O<sub>2 </sub>= 2Cu<sub>2</sub>O + 2SO<sub>2</sub>; 2) Сu<sub>2</sub>S + 2Cu<sub>2</sub>O =</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>= 6Cu + SO<sub>2</sub>. Таза <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. </del>жылуулукту ж-а электр</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>тогун жакшы өткөргүч жана ийилгич болгон&shy;дуктан, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ө. ж-да </del>кеңири колдонулат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>эле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хим. </del>аппараттарды жасоодо ж-а коррозияга турук&shy;туу куймаларды (коло, латунь) алууда кеңири пайдаланылат. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Temirkan
http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%95%D0%97&diff=22858&oldid=prev
Kadyrm: 1 версия
2025-04-28T13:26:05Z
<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">13:26, 28 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>
Kadyrm
http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%95%D0%97&diff=22857&oldid=prev
vol3>KadyrM, 06:57, 28 Апрель (Чын куран) 2025 карата
2025-04-28T06:57:56Z
<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>ЖЕЗ</b> (Сuprum), Cu – элементтердин мезгилдик системасынын I тобундагы хим. элемент. Катар н. 29, ат. м. 63,546. Туруктуу эки изотобу бар: <sup>63</sup>Сu ж-а <sup>64</sup>Cu. Жер кыртышында массасы б-ча 1 · 10<sup>–2</sup>%ти түзөт. Ал таза ж-а кошулма түрүндө<br />
<br />
<br />
(көбүнчө күкүрт, кычкылтек м-н) кездешет. Ж. – кызыл түстөгү ийилгич, чоюлгуч металл, тыгызд. 8,96 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 1083°С, кайноо t 2600°С. Бирикмелеринде +1, +2, +3 окистенүү даражаларына ээ. Ал бир нече комплекстүү би&shy;рикмелерди пайда кылат. Кадимки темп-рада анча активдүү эмес. Нымдуу абада андан ары окистенүүдөн сактай турган закись Cu<sub>2</sub>O же не&shy;гиздик карбонат тузунун (CuOH)<sub>2</sub>CO<sub>3 </sub>жука ка&shy;быкчасы м-н капталат, кычкылтек м-н бирик&shy;мелери Cu<sub>2</sub>O (чала оксиди), CuО<sub>2 </sub>(өтө оксиди). Ж. кадимки темп-рада галогендер, күкүрт м-н<br />
оңой кошулуп, хлориддерди (CuCl, CuCl<sub>2</sub>) ж-а сульфиддерди (Сu<sub>2</sub>S, СuS) пайда кылат. Ал эми суутек, азот, көмүртек м-н жогорку темп-рада<br />
да реакцияга кирбейт. Суюлтулган күкүрт, туз к-талары окистендиргичтер жок чөйрөдө жезге таасир этпейт. Концент. ысык күкүрт к-тасын&shy;да эрип, жез сульфатын (CuSО<sub>4</sub>) пайда кылат.<br />
<br>Анын суудагы эритмесинен көк таш (СuSo<sub>4 </sub>–<br />
5Н<sub>2</sub>O) кристаллданат. Көпчүлүк металлдар м-н<br />
куймаларды пайда кылат. Бир валенттүү Ж. туз&shy;дары түссүз келип, сууда эрибейт, жеңил окисте&shy;нет же эки валенттүү Ж. туздарына чейин ажы&shy;райт. Эки валенттүү Ж. туздары жакшы эрийт; гидратташкан иондору Cu <sup>+ </sup>көк түстө болот. Маа&shy;нилүү минералдары: Сu<sub>2</sub>S – Ж. жалтырагы;<br />
CuFe S<sub>2 </sub>– Ж. колчеданы; CuS – каве ли т;<br />
CuCO<sub>3</sub>·Cu(OH)<sub>2 </sub>– малахит; CuCO<sub>3</sub>·2Cu(OH)<sub>2 </sub>–<br />
лазурит ж. б. Ө. ж-да Ж. сульфидине кычкыл&shy;текти таасир этип, андан пайда болгон чала ок&shy;сидине дагы сульфидди таасир этүүдөн алынат: 1) 2Cu<sub>2</sub>S + 3O<sub>2 </sub>= 2Cu<sub>2</sub>O + 2SO<sub>2</sub>; 2) Сu<sub>2</sub>S + 2Cu<sub>2</sub>O =<br />
= 6Cu + SO<sub>2</sub>. Таза Ж. жылуулукту ж-а электр<br />
тогун жакшы өткөргүч жана ийилгич болгон&shy;дуктан, ө. ж-да кеңири колдонулат. О. эле хим. аппараттарды жасоодо ж-а коррозияга турук&shy;туу куймаларды (коло, латунь) алууда кеңири пайдаланылат. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]<br />
</div>
vol3>KadyrM