http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%96%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9C_%D3%A8%D0%A2%D0%9A%D3%A8%D0%A0%D0%93%D2%AE%D0%A7%D0%A2%D3%A8%D0%A0ЖАРЫМ ӨТКӨРГҮЧТӨР - Түзөтүүлөр тарыхы2026-05-01T10:21:48ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9C_%D3%A8%D0%A2%D0%9A%D3%A8%D0%A0%D0%93%D2%AE%D0%A7%D0%A2%D3%A8%D0%A0&diff=27243&oldid=prevTemirkan, 07:50, 4 Июль (Теке) 2025 карата2025-07-04T07:50:12Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:50, 4 Июль (Теке) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ЖАРЫМ ӨТКӨРГҮЧТӨР</b> – электр өткөрүүсү</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>ЖАРЫМ ӨТКӨРГҮЧТӨР</b> – электр өткөрүүсү</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>металлдыкынан (106–104 <i>Ом</i><sup>–1</sup><i>см</i><sup>–1</sup>) аз ж-а диэ&shy;лектриктен (10<sup>–8 </sup>– 10<sup>–12</sup><i>Ом</i>-1<i>см</i><sup>–1</sup>) чоң болгон зат&shy;тар. Металлдан айырмаланып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-ра </del>көтө&shy;рүлгөндө электр өткөргүчтүгү жогорулайт, тес&shy;керисинче, төмөнкү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-рада </del>азаят. Электр</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>металлдыкынан (106–104 <i>Ом</i><sup>–1</sup><i>см</i><sup>–1</sup>) аз ж-а диэ&shy;лектриктен (10<sup>–8 </sup>– 10<sup>–12</sup><i>Ом</i>-1<i>см</i><sup>–1</sup>) чоң болгон зат&shy;тар. Металлдан айырмаланып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температура </ins>көтө&shy;рүлгөндө электр өткөргүчтүгү жогорулайт, тес&shy;керисинче, төмөнкү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурада </ins>азаят. Электр өткөргүчтүгүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурадан </ins>башка жарык, электр талаасы, бөлүкчөлөрдүн агым ылдамдыгы ж. б. таасир этет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жарым өткөргүчтөр </ins>кристалл, аморфтук ж-а суюк заттардан туруп, аларга Ge, Si ж. б. кирет. Элек&shy;трондор ж-а көңдөйчөлөр заряд алып жүрүүчү болуп эсептелет. Идеалдуу кристаллда алар түгөйлөш жүрүп, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">концентрациясы </ins>бирдей болот. Ал эми реалдуу кристаллда электрондор м-н көң&shy;дөйчөлөрдүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">концентрациясынын </ins>тең салмактуулу&shy;гу бузулушу мүмкүн, бул учурда өткөрүмдүүлүк алып жүргүчтүн бир гана тиби (электрон же көңдөйчө) м-н ишке ашырылат. Эгер кристал&shy;лдын кандайдыр бир зонасы электронго толуп, ал эми экинчиси таптакыр бош ж-а чоң тоско&shy;ол кеңдигине ээ болсо анда ал диэлектрик бо&shy;лот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Температура </ins><i>Т</i>=0 болгондо чала толгон зонала&shy;ры жок ж-а тоскоол зонасы диэлектриктики&shy;нен кууш кристаллдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөр </ins>деп аталат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жарым өткөргүчтөр </ins>таза (элементардык) ж-а аралашмалуу болуп экиге бөлүнүшөт. Таза <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөрдү </ins>түзүүчү 12 эле&shy;менттин ар бири монокристаллдарды түзүшөт. Алар Менделеевдин таблицасынын III тобунан Бор (<sub>5</sub>В); IV топтон: <sub>6</sub>С, <sub>14</sub>Si, <sub>32</sub>Ge, <sub>50</sub>Sn; V топтон <sub>15</sub>Р, <sub>32</sub>As, <sub>51</sub>Sb; VI топтон <sub>16</sub>S, <sub>34</sub>Se, <sub>53</sub>Tl; VII топ&shy;тон <sub>53</sub>J. Аралашма <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөргө </ins>жогоруда каралган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жарым өткөргүчтөрдүн </ins>аралашмалары, алардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жарым өткөргүчтөргө </ins>кир&shy;беген элементтер м-н болгон аралашмалары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">органикалык </ins>заттардын аралашмаларын да кам&shy;тыган өтө көп түрлөрү кирет. Негизинен 2 тип&shy;теги аралашма <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөр </ins>кездешет. Эгерде таза <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөргө </ins>валенттүүлүгү жогору болгон элементтер (до&shy;норлор) кошулса, анда <i>n</i> тибиндеги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөрдү </ins>ала&shy;быз. Жарым өткөргүчтүү материалга (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, крем&shy;ний, германий монокристаллдары ж. б.) кошун&shy;ду атомдордон бир аз кошуп, өткөрүмдүүлүктү жогорулатууга болот. Бул учурда көңдөйчөгө ка&shy;раганда электрондору көп <i>n</i> тибиндеги же элек&shy;тронго караганда көңдөйчөсү көп <i>р</i> тибиндеги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым өткөргүчтөр </ins>пайда болот. Качан гана <i>n</i> ж-а <i>р</i> тибинде&shy;ги материалдар биригип, <i>р–n</i> өткөөлү түзүлгөндө электр тосмосу пайда болуп, токту бир багытка жакшы, ал эми экинчи багытка начар өткө&shy;рөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жарым өткөргүчтөр </ins>электр, радио, жарык ж-а жылуулук техникасында, автоматикада, прибор курууда ж. б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">техникалык </ins>тармактарда кеңири колдонулат. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өткөргүчтүгүнө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-радан </del>башка жарык, электр</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 215-326 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>талаасы, бөлүкчөлөрдүн агым ылдамдыгы ж. б. таасир этет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө. </del>кристалл, аморфтук ж-а суюк заттардан туруп, аларга Ge, Si ж. б. кирет. Элек&shy;трондор ж-а көңдөйчөлөр заряд алып жүрүүчү болуп эсептелет. Идеалдуу кристаллда алар түгөйлөш жүрүп, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">концент-сы </del>бирдей болот. Ал эми реалдуу кристаллда электрондор м-н көң&shy;дөйчөлөрдүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">концент-сынын </del>тең салмактуулу&shy;гу бузулушу мүмкүн, бул учурда өткөрүмдүүлүк алып жүргүчтүн бир гана тиби (электрон же</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>көңдөйчө) м-н ишке ашырылат. Эгер кристал&shy;лдын кандайдыр бир зонасы электронго толуп, ал эми экинчиси таптакыр бош ж-а чоң тоско&shy;ол кеңдигине ээ болсо анда ал диэлектрик бо&shy;лот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Темп-ра </del><i>Т</i>=0 болгондо чала толгон зонала&shy;ры жок ж-а тоскоол зонасы диэлектриктики&shy;нен кууш кристаллдар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө. </del>деп аталат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө. </del>таза (элементардык) ж-а аралашмалуу болуп экиге бөлүнүшөт. Таза <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө-дү </del>түзүүчү 12 эле&shy;менттин ар бири монокристаллдарды түзүшөт. Алар Менделеевдин таблицасынын III тобунан Бор (<sub>5</sub>В); IV топтон: <sub>6</sub>С, <sub>14</sub>Si, <sub>32</sub>Ge, <sub>50</sub>Sn; V топтон</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><sub>15</sub>Р, <sub>32</sub>As, <sub>51</sub>Sb; VI топтон <sub>16</sub>S, <sub>34</sub>Se, <sub>53</sub>Tl; VII топ&shy;тон <sub>53</sub>J. Аралашма <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө-гө </del>жогоруда каралган</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө-дүн </del>аралашмалары, алардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө-кө </del>кир&shy;беген элементтер м-н болгон аралашмалары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орг. </del>заттардын аралашмаларын да кам&shy;тыган өтө көп түрлөрү кирет. Негизинен 2 тип&shy;теги аралашма <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө. </del>кездешет. Эгерде таза <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ө-гө </del>валенттүүлүгү жогору болгон элементтер (до&shy;норлор) кошулса, анда <i>n</i> тибиндеги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө-дү </del>ала&shy;быз. Жарым өткөргүчтүү материалга (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, крем&shy;ний, германий монокристаллдары ж. б.) кошун&shy;ду атомдордон бир аз кошуп, өткөрүмдүүлүктү жогорулатууга болот. Бул учурда көңдөйчөгө ка&shy;раганда электрондору көп <i>n</i> тибиндеги же элек&shy;тронго караганда көңдөйчөсү көп <i>р</i> тибиндеги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө. </del>пайда болот. Качан гана <i>n</i> ж-а <i>р</i> тибинде&shy;ги материалдар биригип, <i>р–n</i> өткөөлү түзүлгөндө электр тосмосу пайда болуп, токту бир багытка жакшы, ал эми экинчи багытка начар өткө&shy;рөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ж. ө. </del>электр, радио, жарык ж-а жылуулук техникасында, автоматикада, прибор курууда ж. б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тех. </del>тармактарда кеңири колдонулат. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9C_%D3%A8%D0%A2%D0%9A%D3%A8%D0%A0%D0%93%D2%AE%D0%A7%D0%A2%D3%A8%D0%A0&diff=22728&oldid=prevKadyrm: 1 версия2025-04-28T13:26:02Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">13:26, 28 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%A0%D0%AB%D0%9C_%D3%A8%D0%A2%D0%9A%D3%A8%D0%A0%D0%93%D2%AE%D0%A7%D0%A2%D3%A8%D0%A0&diff=22727&oldid=prevvol3>KadyrM, 06:57, 28 Апрель (Чын куран) 2025 карата2025-04-28T06:57:56Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>ЖАРЫМ ӨТКӨРГҮЧТӨР</b> – электр өткөрүүсү<br />
металлдыкынан (106–104 <i>Ом</i><sup>–1</sup><i>см</i><sup>–1</sup>) аз ж-а диэ&shy;лектриктен (10<sup>–8 </sup>– 10<sup>–12</sup><i>Ом</i>-1<i>см</i><sup>–1</sup>) чоң болгон зат&shy;тар. Металлдан айырмаланып, темп-ра көтө&shy;рүлгөндө электр өткөргүчтүгү жогорулайт, тес&shy;керисинче, төмөнкү темп-рада азаят. Электр<br />
өткөргүчтүгүнө темп-радан башка жарык, электр<br />
талаасы, бөлүкчөлөрдүн агым ылдамдыгы ж. б. таасир этет. Ж. ө. кристалл, аморфтук ж-а суюк заттардан туруп, аларга Ge, Si ж. б. кирет. Элек&shy;трондор ж-а көңдөйчөлөр заряд алып жүрүүчү болуп эсептелет. Идеалдуу кристаллда алар түгөйлөш жүрүп, концент-сы бирдей болот. Ал эми реалдуу кристаллда электрондор м-н көң&shy;дөйчөлөрдүн концент-сынын тең салмактуулу&shy;гу бузулушу мүмкүн, бул учурда өткөрүмдүүлүк алып жүргүчтүн бир гана тиби (электрон же<br />
көңдөйчө) м-н ишке ашырылат. Эгер кристал&shy;лдын кандайдыр бир зонасы электронго толуп, ал эми экинчиси таптакыр бош ж-а чоң тоско&shy;ол кеңдигине ээ болсо анда ал диэлектрик бо&shy;лот. Темп-ра <i>Т</i>=0 болгондо чала толгон зонала&shy;ры жок ж-а тоскоол зонасы диэлектриктики&shy;нен кууш кристаллдар Ж. ө. деп аталат. Ж. ө. таза (элементардык) ж-а аралашмалуу болуп экиге бөлүнүшөт. Таза Ж. ө-дү түзүүчү 12 эле&shy;менттин ар бири монокристаллдарды түзүшөт. Алар Менделеевдин таблицасынын III тобунан Бор (<sub>5</sub>В); IV топтон: <sub>6</sub>С, <sub>14</sub>Si, <sub>32</sub>Ge, <sub>50</sub>Sn; V топтон<br />
<sub>15</sub>Р, <sub>32</sub>As, <sub>51</sub>Sb; VI топтон <sub>16</sub>S, <sub>34</sub>Se, <sub>53</sub>Tl; VII топ&shy;тон <sub>53</sub>J. Аралашма Ж. ө-гө жогоруда каралган<br />
Ж. ө-дүн аралашмалары, алардын Ж. ө-кө кир&shy;беген элементтер м-н болгон аралашмалары, о. эле орг. заттардын аралашмаларын да кам&shy;тыган өтө көп түрлөрү кирет. Негизинен 2 тип&shy;теги аралашма Ж. ө. кездешет. Эгерде таза Ж.<br />
ө-гө валенттүүлүгү жогору болгон элементтер (до&shy;норлор) кошулса, анда <i>n</i> тибиндеги Ж. ө-дү ала&shy;быз. Жарым өткөргүчтүү материалга (мис., крем&shy;ний, германий монокристаллдары ж. б.) кошун&shy;ду атомдордон бир аз кошуп, өткөрүмдүүлүктү жогорулатууга болот. Бул учурда көңдөйчөгө ка&shy;раганда электрондору көп <i>n</i> тибиндеги же элек&shy;тронго караганда көңдөйчөсү көп <i>р</i> тибиндеги Ж. ө. пайда болот. Качан гана <i>n</i> ж-а <i>р</i> тибинде&shy;ги материалдар биригип, <i>р–n</i> өткөөлү түзүлгөндө электр тосмосу пайда болуп, токту бир багытка жакшы, ал эми экинчи багытка начар өткө&shy;рөт. Ж. ө. электр, радио, жарык ж-а жылуулук техникасында, автоматикада, прибор курууда ж. б. тех. тармактарда кеңири колдонулат. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]<br />
</div>vol3>KadyrM