<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ky">
	<id>http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0</id>
	<title>ЖАНЫБАРЛАР - Түзөтүүлөр тарыхы</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-01T01:52:37Z</updated>
	<subtitle>Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.40.0</generator>
	<entry>
		<id>http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=26263&amp;oldid=prev</id>
		<title>Temirkan, 04:48, 1 Июль (Теке) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=26263&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-07-01T04:48:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;04:48, 1 Июль (Теке) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;b type=&#039;title&#039;&amp;gt;ЖАНЫБАРЛАР&amp;lt;/b&amp;gt; , а й б а н а т т а р (Animalia) – тирүү организмдер дүйнөсүнүн (царствосунун) эң&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;b type=&#039;title&#039;&amp;gt;ЖАНЫБАРЛАР&amp;lt;/b&amp;gt; , а й б а н а т т а р (Animalia) – тирүү организмдер дүйнөсүнүн (царствосунун) эң чоң бөлүмү; органиткалык дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган жаныбарлардын теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган жаныбарлар, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлар &lt;/ins&gt; козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; башкача айтканды  даяр органикалык заттар м-н азыктанат. Ошондой  эле жаныбарлардын  дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу. Органикалык  дүйнөнүн өнүгүүсү м-н жаныбарлардын түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. Жаныбарлардын өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, мисалы, курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. Жаныбарлар түзүлүшү боюнча негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. Жангыбарлардын азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. Кыргызстанда омурткалуу жаныбарлардын эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн 83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү жаныбарларда булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), ошондой эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп бөлүнөт. Көпчүлүк жаныбарлар  өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде айыл чарбалык, промыселдик, лабораториялык максат  үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, өнөр жай  сырьёлорунун булагы. Жаныбарлардын систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым жаныбарлар адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт-&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;айыл чарба &lt;/ins&gt;өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан жаныбарлардын түрлөрү ТКЭСтин, ошодой  эле Кыргызстандын Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. Жаныбарлар  жөнүндөгү илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;чоң бөлүмү; органиткалык дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган жаныбарлардын теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган жаныбарлар, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жапныбарлар &lt;/del&gt; козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; башкача айтканды  даяр органикалык заттар м-н азыктанат. Ошондой  эле жаныбарлардын  дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу. Органикалык  дүйнөнүн өнүгүүсү м-н жаныбарлардын түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. Жаныбарлардын өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, мисалы&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;.&lt;/del&gt;, курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. Жаныбарлар түзүлүшү боюнча негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. Жангыбарлардын азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. Кыргызстанда омурткалуу жаныбарлардын эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн 83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү жаныбарларда булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), ошондой эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп бөлүнөт. Көпчүлүк жаныбарлар  өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде айыл чарбалык, промыселдик, лабораториялык максат  үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, өнөр жай  сырьёлорунун булагы. Жаныбарлардын систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым жаныбарлар адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт-&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;а. ч. &lt;/del&gt;өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан жаныбарлардын түрлөрү ТКЭСтин, ошодой  эле Кыргызстандын Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. Жаныбарлар  жөнүндөгү илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Temirkan</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=25791&amp;oldid=prev</id>
		<title>Dilde, 10:35, 16 Июнь (Кулжа) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=25791&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-06-16T10:35:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:35, 16 Июнь (Кулжа) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;2 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;2 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;чоң бөлүмү; органиткалык дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган жаныбарлардын теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган жаныбарлар, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык жапныбарлар  козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; башкача айтканды  даяр органикалык заттар м-н азыктанат. Ошондой  эле жаныбарлардын  дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу. Органикалык  дүйнөнүн өнүгүүсү м-н жаныбарлардын түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. Жаныбарлардын өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, мисалы., курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. Жаныбарлар түзүлүшү боюнча негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. Жангыбарлардын азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. Кыргызстанда омурткалуу жаныбарлардын эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн 83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү жаныбарларда булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), ошондой эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп бөлүнөт. Көпчүлүк жаныбарлар  өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде айыл чарбалык, промыселдик, лабораториялык максат  үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, өнөр жай  сырьёлорунун булагы. Жаныбарлардын систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым жаныбарлар адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт-&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, а. ч. өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан жаныбарлардын түрлөрү ТКЭСтин, ошодой  эле Кыргызстандын Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. Жаныбарлар  жөнүндөгү илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;чоң бөлүмү; органиткалык дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган жаныбарлардын теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган жаныбарлар, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык жапныбарлар  козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; башкача айтканды  даяр органикалык заттар м-н азыктанат. Ошондой  эле жаныбарлардын  дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу. Органикалык  дүйнөнүн өнүгүүсү м-н жаныбарлардын түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. Жаныбарлардын өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, мисалы., курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. Жаныбарлар түзүлүшү боюнча негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. Жангыбарлардын азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. Кыргызстанда омурткалуу жаныбарлардын эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн 83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү жаныбарларда булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), ошондой эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп бөлүнөт. Көпчүлүк жаныбарлар  өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде айыл чарбалык, промыселдик, лабораториялык максат  үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, өнөр жай  сырьёлорунун булагы. Жаныбарлардын систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым жаныбарлар адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт-&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, а. ч. өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан жаныбарлардын түрлөрү ТКЭСтин, ошодой  эле Кыргызстандын Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. Жаныбарлар  жөнүндөгү илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Dilde</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=25790&amp;oldid=prev</id>
		<title>Dilde, 10:34, 16 Июнь (Кулжа) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=25790&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-06-16T10:34:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;10:34, 16 Июнь (Кулжа) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;1 сап:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;b type=&amp;#039;title&amp;#039;&amp;gt;ЖАНЫБАРЛАР&amp;lt;/b&amp;gt; , а й б а н а т т а р (Animalia) – тирүү организмдер дүйнөсүнүн (царствосунун) эң&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;b type=&amp;#039;title&amp;#039;&amp;gt;ЖАНЫБАРЛАР&amp;lt;/b&amp;gt; , а й б а н а т т а р (Animalia) – тирүү организмдер дүйнөсүнүн (царствосунун) эң&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;чоң бөлүмү; &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;орг. &lt;/del&gt;дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж.&lt;/del&gt;, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж. &lt;/del&gt;козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;б. а. &lt;/del&gt;даяр &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;орг. &lt;/del&gt;заттар м-н азыктанат. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;О. &lt;/del&gt;эле &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;дагы бир маанилүү&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;чоң бөлүмү; &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;органиткалык &lt;/ins&gt;дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлардын &lt;/ins&gt;теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлар&lt;/ins&gt;, кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жапныбарлар  &lt;/ins&gt;козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;башкача айтканды  &lt;/ins&gt;даяр &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;органикалык &lt;/ins&gt;заттар м-н азыктанат. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ошондой  &lt;/ins&gt;эле &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлардын  &lt;/ins&gt;дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Органикалык  &lt;/ins&gt;дүйнөнүн өнүгүүсү м-н &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлардын &lt;/ins&gt;түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Жаныбарлардын &lt;/ins&gt;өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мисалы&lt;/ins&gt;., курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Жаныбарлар &lt;/ins&gt;түзүлүшү &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;боюнча &lt;/ins&gt;негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Жангыбарлардын &lt;/ins&gt;азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кыргызстанда &lt;/ins&gt;омурткалуу &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлардын &lt;/ins&gt;эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн 83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарларда &lt;/ins&gt;булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ошондой &lt;/ins&gt;эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп бөлүнөт. Көпчүлүк &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлар  &lt;/ins&gt;өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;айыл чарбалык&lt;/ins&gt;, промыселдик, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;лабораториялык &lt;/ins&gt;максат &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; &lt;/ins&gt;үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;өнөр жай  &lt;/ins&gt;сырьёлорунун булагы. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Жаныбарлардын &lt;/ins&gt;систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлар &lt;/ins&gt;адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;-&lt;/ins&gt;&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, а. ч. өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;жаныбарлардын &lt;/ins&gt;түрлөрү ТКЭСтин, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ошодой  &lt;/ins&gt;эле &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кыргызстандын &lt;/ins&gt;Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Жаныбарлар  жөнүндөгү &lt;/ins&gt;илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;lt;br&amp;gt;Орг. &lt;/del&gt;дүйнөнүн өнүгүүсү м-н &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;мис&lt;/del&gt;., курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж. &lt;/del&gt;түзүлүшү &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;б-ча &lt;/del&gt;негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кырг-нда &lt;/del&gt;омурткалуу &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-да &lt;/del&gt;булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;о. &lt;/del&gt;эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;бөлүнөт. Көпчүлүк &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж. &lt;/del&gt;өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;а.ч-лык&lt;/del&gt;, промыселдик, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;лабор. &lt;/del&gt;максат үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ө. ж. &lt;/del&gt;сырьёлорунун булагы. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж. &lt;/del&gt;адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, а. ч. өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж-дын &lt;/del&gt;түрлөрү ТКЭСтин, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;о. &lt;/del&gt;эле &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Кырг-ндын &lt;/del&gt;Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Ж. ж-дөгү &lt;/del&gt;илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br/&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Dilde</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=22406&amp;oldid=prev</id>
		<title>Kadyrm: 1 версия</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=22406&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-04-28T13:25:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;1 версия&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Мурунку нускасы&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;13:25, 28 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;ky&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(Айырма жок)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Kadyrm</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=22405&amp;oldid=prev</id>
		<title>vol3&gt;KadyrM, 06:57, 28 Апрель (Чын куран) 2025 карата</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%AB%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%A0&amp;diff=22405&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-04-28T06:57:56Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Жаңы барак&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;b type=&amp;#039;title&amp;#039;&amp;gt;ЖАНЫБАРЛАР&amp;lt;/b&amp;gt; , а й б а н а т т а р (Animalia) – тирүү организмдер дүйнөсүнүн (царствосунун) эң&lt;br /&gt;
чоң бөлүмү; орг. дүйнөдөгү негизги эки топтун бири (экинчиси – өсүмдүктөр). Кургакта жаша&amp;amp;shy;ган Ж-дын теги – деңизде ж-а тузсуз сууда жа&amp;amp;shy;шаган Ж., кээ бири кайра сууда жашоого өткөн. Бардык Ж. козу карындар сыяктуу – &amp;lt;i&amp;gt;гетерот&amp;amp;shy;рофтуу организмдер,&amp;lt;/i&amp;gt; б. а. даяр орг. заттар м-н азыктанат. О. эле Ж-дын дагы бир маанилүү&lt;br /&gt;
өзгөчөлүгү – активдүү метаболизмдин болушу.&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;Орг. дүйнөнүн өнүгүүсү м-н Ж-дын түзүлүшү ж-а функциясы бара-бара татаалданып, кыймыл&amp;amp;shy;доо, тамак сиңирүү, бөлүп чыгаруу, жыныс, дем алуу, кан айлануу, сезүү органдары пайда бол&amp;amp;shy;гон. Ж-дын өзгөчө татаал жүрүм-турумдары да калыптанган, мис., курт-кумурскалар, куштар ж-а сүт эмүүчүлөрдүн жупташуу алдындагы сай&amp;amp;shy;роо, бийлөө ж. б. оюндары. Ж. түзүлүшү б-ча негизи 2 топко бөлүнөт: &amp;lt;i&amp;gt;жөнөкөйлөр&amp;lt;/i&amp;gt; же бир клет&amp;amp;shy;калуулар ж-а көп клеткалуулар. Ж-дын азыр жашаган 16 тиби, 1,5 млнго жакын түрү бел&amp;amp;shy;гилүү. Алардын көпчүлүгү деңизде жашайт. Кырг-нда омурткалуу Ж-дын эле 500дөн ашык түрү, курт-кумурска м-н кенелердин 3171, ба&amp;amp;shy;лыктардын 49, амфибиялардын 3, сойлоочул&amp;amp;shy;дардын 25, куштардын 335, сүт эмүүчүлөрдүн&lt;br /&gt;
83кө жакын түрү кезигет. Татаал түзүлүштүү Ж-да булчуң ж-а бириктиргич ткандар жакшы&lt;br /&gt;
өөрчүгөн. Алар алгачкы ооздуулар (муунак курт&amp;amp;shy;тар, моллюскалар, муунак буттуулар) ж-а экин&amp;amp;shy;чи ооздуулар (ийне терилүүлөр, хордалуулар), о. эле омурткалуулар ж-а омурткасыздар болуп&lt;br /&gt;
бөлүнөт. Көпчүлүк Ж. өтө чоң чарбалык маа&amp;amp;shy;ниге ээ. Алардын ичинде а.ч-лык, промыселдик, лабор. максат үчүн өстүрүлгөндөрү бар; көбү – тамак-аш, ө. ж. сырьёлорунун булагы. Ж-дын систематикалык ири тобу мителик м-н тиричи&amp;amp;shy;лик өткөрөт. Айрым Ж. адамдын, жаныбарлар&amp;amp;shy;дын ж-а өсүмдүктөрдүн транмиссиялык оорула&amp;amp;shy;рынын козгогучтарын жугузат; көпчүлүк курт&amp;amp;shy;кумурскалар, кенелер токойлорго, а. ч. өсүмдүк&amp;amp;shy;төрүнө зыян келтирет. Адамдын жаратылыш&amp;amp;shy;ка (айрыкча жаныбарларга) тийгизген таасири&amp;amp;shy;нин тынымсыз өсүшү бир түрдүн азайышына, экинчи түрдүн таптакыр жок болушуна алып келүүдө. Ошого байланыштуу сейрек ж-а жого&amp;amp;shy;луп бара жаткан Ж-дын түрлөрү ТКЭСтин, о. эле Кырг-ндын Кызыл китебинин тизмеси&amp;amp;shy;не киргизилип, коргоого алынган. Ж. ж-дөгү илим – &amp;lt;i&amp;gt;зоология.&amp;lt;/i&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ад.: Жизнь животных. В 6 т. М., 1983–1989. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>vol3&gt;KadyrM</name></author>
	</entry>
</feed>