http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D3%A8%D2%A2%D0%93%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%9A 2026-04-30T11:55:44Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%94%D3%A8%D2%A2%D0%93%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%9A&diff=21415&oldid=prev 2025-04-18T09:32:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:32, 18 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аянты 90х50 ''м'' сепили бар, анын үч тарабы терең аң м-н курчалган, түштүк жагынан гана кирүүгө болот. Археологиялык казууларда ка&amp;shy;лыңдыгы 10 ''м''дей маданий катмар ачылган. Ал жерден ар кайсы доорлорго таандык карапа идиштердин сыныктары, сөөктөн, таштан жа&amp;shy;салган буюмдар табылган. Карапа идиштердин</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:ДӨҢГӨЛӨК63.png | thumb | Дөң-Булак шаар калдыгынан табылган археология&amp;shy;лык карапа табылгалар.]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жасалыш технологиясында Шоро-Башат, Мар&amp;shy;хамат мад-ттарына, Касан, Кожогарын, Белес- Мазар сыяктуу соңку орто кылымдын эстелик&amp;shy;тери м-н окшоштугу бар. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''С. Эралиев.'' </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div></td></tr> </table>

Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%94%D3%A8%D2%A2%D0%93%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%9A&diff=21411&oldid=prev 2025-04-18T09:27:05Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:27, 18 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;ДӨҢГӨЛӨК&#039;&#039;&#039; – окто айлануучу тегерек диск же</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;ДӨҢГӨЛӨК&#039;&#039;&#039; – окто айлануучу тегерек диск же</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чабактуу алкак. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Д. </del>окту тегеренип эркин же ага бекитилип, ок м-н кошо айланат да, айлануу кыймылын берет же айлануу кыймылын баш&amp;shy;ка кыймылга өзгөртөт, ал эми транспорт кара&amp;shy;жатында болсо кыймылдын каршылыгын азай&amp;shy;тат. Алгачкы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Д. </del>жаргылчакта (кол тегирменде) дан майдалоо үчүн колдонулуп, эки тегерек те&amp;shy;гирмен ташынан турган. Алгачкы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Д. </del>жыгач ке&amp;shy;синдилеринен же үч пластинадан жасалган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ча</del>-</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чабактуу алкак. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Дөңгөлөк </ins>окту тегеренип эркин же ага бекитилип, ок м-н кошо айланат да, айлануу кыймылын берет же айлануу кыймылын баш&amp;shy;ка кыймылга өзгөртөт, ал эми транспорт кара&amp;shy;жатында болсо кыймылдын каршылыгын азай&amp;shy;тат. Алгачкы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Дөңгөлөк </ins>жаргылчакта (кол тегирменде) дан майдалоо үчүн колдонулуп, эки тегерек те&amp;shy;гирмен ташынан турган. Алгачкы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Дөңгөлөк </ins>жыгач ке&amp;shy;синдилеринен же үч пластинадан жасалган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чабактуу  Дөңгөлөк  алгач б. з. ч. 2-миң жылдыкта бири&amp;shy;биринен алыс аралыкта жайгашкан Скандина&amp;shy;вия, Кытай ж-а Месопотамия аймактарында жа&amp;shy;салган. Байыркы арабаларда Дөңгөлөк окто айланган же окко бекем бекитилип, аны м-н чогуу айлан&amp;shy;ган. Орто кылымда Европада Дөңгөлөк күпчөктөн ж-а дубдан жасалган чабактардан турган. Анын бышыктыгын жогорулатып, жешилишин азай&amp;shy;туу үчүн темир алкак кийгизилген, ал кийин транспорт машиналарында шина м-н алмашыл&amp;shy;ган. Алгачкы чабактуу жеңил Дөңгөлөк 1808</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы жа&amp;shy;салып, чабактар алкак м-н күпчөктүн ортосуна радиус б-ча жайгашкан, бирок кийинчерээк кай&amp;shy;чылаш жайгаштырылган тангенциалдык чабак&amp;shy;тар сунуш кылынган. Бул анын бышыктыгын жогорулаткан. Буу локомотивдеринде шире&amp;shy;тилген темир Дөңгөлөк колдонулган. Автомобилде азыркы учурда штампталган болот же куюлган алюминий дисктүү Дөңгөлөк пайдаланылат. Туташ ре&amp;shy;зинадан жасалган шина 1890-жылы пневматика&amp;shy;лык м-н алмаштырылган. Азыр Дөңгөлөк көпчүлүк ма&amp;shy;шинада айлануу тездигин ж-а кыймыл багы&amp;shy;тын өзгөртүү, горизонталь октон тик окко (же тескерисинче) кыймыл берүү (тасмалуу ж. б. кыймыл бергичте) үчүн колдонулат.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:ДӨҢГӨЛӨК62.png | thumb | Дөң-Булак шаар кал&amp;shy;дыгынын жалпы көрү&amp;shy;нүшү.]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бөлүгүндө </del>аянты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">90Ч50 </del>''м'' сепили бар, анын үч тарабы терең аң м-н курчалган, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш. </del>жагынан гана кирүүгө болот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Археол. </del>казууларда ка&amp;shy;лыңдыгы 10 ''м''дей маданий катмар ачылган. Ал жерден ар кайсы доорлорго таандык карапа идиштердин сыныктары, сөөктөн, таштан жа&amp;shy;салган буюмдар табылган. Карапа идиштердин</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>аянты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">90х50 </ins>''м'' сепили бар, анын үч тарабы терең аң м-н курчалган, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк </ins>жагынан гана кирүүгө болот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Археологиялык </ins>казууларда ка&amp;shy;лыңдыгы 10 ''м''дей маданий катмар ачылган. Ал жерден ар кайсы доорлорго таандык карапа идиштердин сыныктары, сөөктөн, таштан жа&amp;shy;салган буюмдар табылган. Карапа идиштердин</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ДӨҢГӨЛӨК63.png | thumb | Дөң-Булак шаар калдыгынан табылган археология&amp;shy;лык карапа табылгалар.]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ДӨҢГӨЛӨК63.png | thumb | Дөң-Булак шаар калдыгынан табылган археология&amp;shy;лык карапа табылгалар.]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жасалыш технологиясында Шоро-Башат, Мар&amp;shy;хамат мад-ттарына, Касан, Кожогарын, Белес- Мазар сыяктуу соңку <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>кылымдын эстелик&amp;shy;тери м-н окшоштугу бар. ''С. Эралиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жасалыш технологиясында Шоро-Башат, Мар&amp;shy;хамат мад-ттарына, Касан, Кожогарын, Белес- Мазар сыяктуу соңку <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орто </ins>кылымдын эстелик&amp;shy;тери м-н окшоштугу бар.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бактуу Д. алгач б. з. ч. 2-миң жылдыкта бири&amp;shy;биринен алыс аралыкта жайгашкан Скандина&amp;shy;вия, Кытай ж-а Месопотамия аймактарында жа&amp;shy;салган. Байыркы арабаларда Д. окто айланган же окко бекем бекитилип, аны м-н чогуу айлан&amp;shy;ган. О. кылымда Европада Д. күпчөктөн ж-а дубдан жасалган чабактардан турган. Анын бышыктыгын жогорулатып, жешилишин азай&amp;shy;туу үчүн темир алкак кийгизилген, ал кийин транспорт машиналарында шина м-н алмашыл&amp;shy;ган. Алгачкы чабактуу жеңил Д. 1808-ж. жа&amp;shy;салып, чабактар алкак м-н күпчөктүн ортосуна радиус б-ча жайгашкан, бирок кийинчерээк кай&amp;shy;чылаш жайгаштырылган тангенциалдык чабак&amp;shy;тар сунуш кылынган. Бул анын бышыктыгын жогорулаткан. Буу локомотивдеринде шире&amp;shy;тилген темир Д. колдонулган. Автомобилде азыркы учурда штампталган болот же куюлган алюминий дисктүү Д. пайдаланылат. Туташ ре&amp;shy;зинадан жасалган шина 1890-ж. пневматика&amp;shy;лык м-н алмаштырылган. Азыр Д. көпчүлүк ма&amp;shy;шинада айлануу тездигин ж-а кыймыл багы&amp;shy;тын өзгөртүү, горизонталь октон тик окко (же тескерисинче) кыймыл берүү (тасмалуу ж. б. кыймыл бергичте) үчүн колдонулат. [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''С. Эралиев.''  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:3-том, 86-170 бб]]</ins></div></td></tr> </table>

Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%94%D3%A8%D2%A2%D0%93%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%9A&diff=20084&oldid=prev 2025-04-04T10:41:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:41, 4 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol3_>KadyrM http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%94%D3%A8%D2%A2%D0%93%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%9A&diff=20085&oldid=prev 2025-04-04T05:00:00Z

<p>1 версия</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;ДӨҢГӨЛӨК&#039;&#039;&#039; – окто айлануучу тегерек диск же<br /> чабактуу алкак. Д. окту тегеренип эркин же ага бекитилип, ок м-н кошо айланат да, айлануу кыймылын берет же айлануу кыймылын баш&amp;shy;ка кыймылга өзгөртөт, ал эми транспорт кара&amp;shy;жатында болсо кыймылдын каршылыгын азай&amp;shy;тат. Алгачкы Д. жаргылчакта (кол тегирменде) дан майдалоо үчүн колдонулуп, эки тегерек те&amp;shy;гирмен ташынан турган. Алгачкы Д. жыгач ке&amp;shy;синдилеринен же үч пластинадан жасалган. Ча-<br /> <br /> [[File:ДӨҢГӨЛӨК62.png | thumb | Дөң-Булак шаар кал&amp;shy;дыгынын жалпы көрү&amp;shy;нүшү.]]<br /> <br /> бөлүгүндө аянты 90Ч50 &#039;&#039;м&#039;&#039; сепили бар, анын үч тарабы терең аң м-н курчалган, түш. жагынан гана кирүүгө болот. Археол. казууларда ка&amp;shy;лыңдыгы 10 &#039;&#039;м&#039;&#039;дей маданий катмар ачылган. Ал жерден ар кайсы доорлорго таандык карапа идиштердин сыныктары, сөөктөн, таштан жа&amp;shy;салган буюмдар табылган. Карапа идиштердин<br /> <br /> [[File:ДӨҢГӨЛӨК63.png | thumb | Дөң-Булак шаар калдыгынан табылган археология&amp;shy;лык карапа табылгалар.]]<br /> жасалыш технологиясында Шоро-Башат, Мар&amp;shy;хамат мад-ттарына, Касан, Кожогарын, Белес- Мазар сыяктуу соңку о. кылымдын эстелик&amp;shy;тери м-н окшоштугу бар. &#039;&#039;С. Эралиев.&#039;&#039;<br /> бактуу Д. алгач б. з. ч. 2-миң жылдыкта бири&amp;shy;биринен алыс аралыкта жайгашкан Скандина&amp;shy;вия, Кытай ж-а Месопотамия аймактарында жа&amp;shy;салган. Байыркы арабаларда Д. окто айланган же окко бекем бекитилип, аны м-н чогуу айлан&amp;shy;ган. О. кылымда Европада Д. күпчөктөн ж-а дубдан жасалган чабактардан турган. Анын бышыктыгын жогорулатып, жешилишин азай&amp;shy;туу үчүн темир алкак кийгизилген, ал кийин транспорт машиналарында шина м-н алмашыл&amp;shy;ган. Алгачкы чабактуу жеңил Д. 1808-ж. жа&amp;shy;салып, чабактар алкак м-н күпчөктүн ортосуна радиус б-ча жайгашкан, бирок кийинчерээк кай&amp;shy;чылаш жайгаштырылган тангенциалдык чабак&amp;shy;тар сунуш кылынган. Бул анын бышыктыгын жогорулаткан. Буу локомотивдеринде шире&amp;shy;тилген темир Д. колдонулган. Автомобилде азыркы учурда штампталган болот же куюлган алюминий дисктүү Д. пайдаланылат. Туташ ре&amp;shy;зинадан жасалган шина 1890-ж. пневматика&amp;shy;лык м-н алмаштырылган. Азыр Д. көпчүлүк ма&amp;shy;шинада айлануу тездигин ж-а кыймыл багы&amp;shy;тын өзгөртүү, горизонталь октон тик окко (же тескерисинче) кыймыл берүү (тасмалуу ж. б. кыймыл бергичте) үчүн колдонулат. [[Категория:3-том, 86-170 бб]]<br /> </div>

Kadyrm