http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D3%A8%D0%9B%D0%A7%D3%A8%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%A0ГРАДУСТУК ӨЛЧӨӨЛӨР - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-23T05:52:02ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D3%A8%D0%9B%D0%A7%D3%A8%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%A0&diff=12347&oldid=prevTemirkan, 08:03, 24 Октябрь (Тогуздун айы) 2024 карата2024-10-24T08:03:31Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:03, 24 Октябрь (Тогуздун айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГРАДУСТУК ӨЛЧӨӨЛӨР ''' – Жердин өлчөмүн аныктоо үчүн жер бетинде өтө тактык м-н аткарылуучу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астр. </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геод. </del>өлчөөлөр. Жердин шар түрүндө экендиги белгилүү болгондон тартып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ө-дүн геом. </del>негизи түзүлгөн ж-а ал астрономия, геодезия, география, картография илимдери үчүн Жер шарынын радиусун аныктоо зарылдыгынан келип чыккан. Алгачкы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ө. </del>эки чекит аралыгындагы меридиан жаасынын сызыктуу узундугун өлчөө ж-а ошол эле чекиттердин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геогр. </del>кеӊдиктеринин айырмасын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астр. </del>байкоо жолу м-н аныктоодон турган. Мында Жер шар формасында деп каралып, анын меридианынын градустук узундугу ж-а өлчөмү аныкталган. Тарыхта алгач ирет Жер шарынын радиусун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ө-дү </del>Египетте жашаган грек окумуштуусу Эратосфен (б. з. ч. 276–194) б. з. ч. 250-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>колдонгону белгилүү. Кийин, 18-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>башталышында Жер сфероид формасында, ал эми кыймылы эллипсоиддин айналуусуна жакын экени аныкталды. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ө. </del>маселеси Жердин экватордук, уюлдук радиустарын ж-а анын кысылышын аныктоодон келип чыккан. Мындай маселелерди чечүүдө бирден бир зарыл шарт меридиандын эки жаасын градустук өлчөө же ар түрдүү кеӊдикте жайгашкан жарыш сызыктар (параллелдер) жүргүзүлөт. Жердин турпаты (фигурасы) өтө татаал, аны так эллипсоид катары кароого болбойт; аны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">матем. </del>түрдө белгилөө үчүн ''геоид'' деп атоо сунуш кылынган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ө-дө </del>геоидге өтө жакын болгон жер сфероидинин өлчөмү аныкталат ж-а ал сфероидден геоиддин айырмасы такталат. Сызыктуу өлчөмдөгү жер бетинен тандап алынган пункттардын арасындагы аралык триангуляция ыкмасы м-н ченелет, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мис.</del>, кендик ж-а узундукту аныктоо үчүн бул пункттар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астр. </del>байкоого алынат. Бул учурда пункттардын арасындагы аралыкты градустук ченде эсептөөгө мүмкүнчүлүк болот. Мында ал райондогу геоидди мүнөздөөчү дал келген жаалардагы ийрилик радиусу эсептелет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ө-дүн </del>натыйжасында ''топографиялык карталардын'' негизи – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астр.</del>-геодезиялык торлор түзүлөт (к. ''Топография'').</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГРАДУСТУК ӨЛЧӨӨЛӨР ''' – Жердин өлчөмүн аныктоо үчүн жер бетинде өтө тактык м-н аткарылуучу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астрономиялык </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геодезиялык </ins>өлчөөлөр. Жердин шар түрүндө экендиги белгилүү болгондон тартып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Градустук өлчөөлөрдүн геометриялык </ins>негизи түзүлгөн ж-а ал астрономия, геодезия, география, картография илимдери үчүн Жер шарынын радиусун аныктоо зарылдыгынан келип чыккан. Алгачкы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Градустук өлчөөлөр </ins>эки чекит аралыгындагы меридиан жаасынын сызыктуу узундугун өлчөө ж-а ошол эле чекиттердин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">географиялык </ins>кеӊдиктеринин айырмасын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астрономичлык </ins>байкоо жолу м-н аныктоодон турган. Мында Жер шар формасында деп каралып, анын меридианынын градустук узундугу ж-а өлчөмү аныкталган. Тарыхта алгач ирет Жер шарынын радиусун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Градустук өлчөөлөрдү </ins>Египетте жашаган грек окумуштуусу Эратосфен (б. з. ч. 276–194) б. з. ч. 250-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>колдонгону белгилүү. Кийин, 18-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>башталышында Жер сфероид формасында, ал эми кыймылы эллипсоиддин айналуусуна жакын экени аныкталды. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Градустук өлчөөлөр </ins>маселеси Жердин экватордук, уюлдук радиустарын ж-а анын кысылышын аныктоодон келип чыккан. Мындай маселелерди чечүүдө бирден бир зарыл шарт меридиандын эки жаасын градустук өлчөө же ар түрдүү кеӊдикте жайгашкан жарыш сызыктар (параллелдер) жүргүзүлөт. Жердин турпаты (фигурасы) өтө татаал, аны так эллипсоид катары кароого болбойт; аны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">математикалык </ins>түрдө белгилөө үчүн ''геоид'' деп атоо сунуш кылынган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Градустук өлчөөлөрдө </ins>геоидге өтө жакын болгон жер сфероидинин өлчөмү аныкталат ж-а ал сфероидден геоиддин айырмасы такталат. Сызыктуу өлчөмдөгү жер бетинен тандап алынган пункттардын арасындагы аралык триангуляция ыкмасы м-н ченелет, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мисалы</ins>, кендик ж-а узундукту аныктоо үчүн бул пункттар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астрономиялык </ins>байкоого алынат. Бул учурда пункттардын арасындагы аралыкты градустук ченде эсептөөгө мүмкүнчүлүк болот. Мында ал райондогу геоидди мүнөздөөчү дал келген жаалардагы ийрилик радиусу эсептелет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Градустук өлчөөлөрдүн </ins>натыйжасында ''топографиялык карталардын'' негизи – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">астрономиялык</ins>-геодезиялык торлор түзүлөт (к. ''Топография'').</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D3%A8%D0%9B%D0%A7%D3%A8%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%A0&diff=4307&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-24T17:18:53Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:18, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D3%A8%D0%9B%D0%A7%D3%A8%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%A0&diff=3492&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-24T16:43:13Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:43, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D3%A8%D0%9B%D0%A7%D3%A8%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%A0&diff=4306&oldid=prevvol2_>KadyrM, 10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-24T10:02:49Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol2_>KadyrMhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%94%D0%A3%D0%A1%D0%A2%D0%A3%D0%9A_%D3%A8%D0%9B%D0%A7%D3%A8%D3%A8%D0%9B%D3%A8%D0%A0&diff=3491&oldid=prevvol2_>KadyrM, 10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-24T10:02:49Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div>'''ГРАДУСТУК ӨЛЧӨӨЛӨР ''' – Жердин өлчөмүн аныктоо үчүн жер бетинде өтө тактык м-н аткарылуучу астр. ж-а геод. өлчөөлөр. Жердин шар түрүндө экендиги белгилүү болгондон тартып, Г. ө-дүн геом. негизи түзүлгөн ж-а ал астрономия, геодезия, география, картография илимдери үчүн Жер шарынын радиусун аныктоо зарылдыгынан келип чыккан. Алгачкы Г. ө. эки чекит аралыгындагы меридиан жаасынын сызыктуу узундугун өлчөө ж-а ошол эле чекиттердин геогр. кеӊдиктеринин айырмасын астр. байкоо жолу м-н аныктоодон турган. Мында Жер шар формасында деп каралып, анын меридианынын градустук узундугу ж-а өлчөмү аныкталган. Тарыхта алгач ирет Жер шарынын радиусун Г. ө-дү Египетте жашаган грек окумуштуусу Эратосфен (б. з. ч. 276–194) б. з. ч. 250-ж. колдонгону белгилүү. Кийин, 18-к-дын башталышында Жер сфероид формасында, ал эми кыймылы эллипсоиддин айналуусуна жакын экени аныкталды. Г. ө. маселеси Жердин экватордук, уюлдук радиустарын ж-а анын кысылышын аныктоодон келип чыккан. Мындай маселелерди чечүүдө бирден бир зарыл шарт меридиандын эки жаасын градустук өлчөө же ар түрдүү кеӊдикте жайгашкан жарыш сызыктар (параллелдер) жүргүзүлөт. Жердин турпаты (фигурасы) өтө татаал, аны так эллипсоид катары кароого болбойт; аны матем. түрдө белгилөө үчүн ''геоид'' деп атоо сунуш кылынган. Г. ө-дө геоидге өтө жакын болгон жер сфероидинин өлчөмү аныкталат ж-а ал сфероидден геоиддин айырмасы такталат. Сызыктуу өлчөмдөгү жер бетинен тандап алынган пункттардын арасындагы аралык триангуляция ыкмасы м-н ченелет, мис., кендик ж-а узундукту аныктоо үчүн бул пункттар астр. байкоого алынат. Бул учурда пункттардын арасындагы аралыкты градустук ченде эсептөөгө мүмкүнчүлүк болот. Мында ал райондогу геоидди мүнөздөөчү дал келген жаалардагы ийрилик радиусу эсептелет. Г. ө-дүн натыйжасында ''топографиялык карталардын'' негизи – астр.-геодезиялык торлор түзүлөт (к. ''Топография'').<br />
[[Category: 2-том]]<br />
</div>vol2_>KadyrM