ГАЗ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 08:50, 27 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-27T08:50:49Z

← Мурунку нускасы		08:50, 27 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<blockquote>'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта газ абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер атмосферасын түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон газдан (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү температура ж-а басымга көз каранды болот. Газдын физикалык касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети боюнча газ диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а температураны өзгөртсө, газ абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат газ абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин газ абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган газ – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн газда молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган газда молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, газ кысылууга каршылык көрсөтөт. Температура жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы температура Бойль температурасы деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – абсолюттук температура, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси <math>(P+\frac{a}{v^2})(v-b)=RT</math> м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык ~~Газдын~~ ички энергиясы идеалдуу ~~Газга~~ караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык ~~Газдын~~ молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык ~~Газдын~~ температурасынын өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (~~Газ~~ муздайт), терс (~~Газ~~ ысыйт) ж-а нөлгө барабар. Газдын касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын атмосферадагы кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук ~~Газ~~, кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук ~~Газ~~ деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а квази бөлүкчөлөрдүн тобу да ~~Газ~~ катары каралат.</blockquote><br />Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная		<blockquote>'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта газ абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер атмосферасын түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон газдан (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү температура ж-а басымга көз каранды болот. Газдын физикалык касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети боюнча газ диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а температураны өзгөртсө, газ абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат газ абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин газ абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган газ – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн газда молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган газда молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, газ кысылууга каршылык көрсөтөт. Температура жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы температура Бойль температурасы деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – абсолюттук температура, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси <math>(P+\frac{a}{v^2})(v-b)=RT</math> м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык газдын ички энергиясы идеалдуу газга караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык газдын молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык газдын температурасынын өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (газ муздайт), терс (газ ысыйт) ж-а нөлгө барабар. Газдын касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын атмосферадагы кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук газ, кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук газ деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а квази бөлүкчөлөрдүн тобу да газ катары каралат.</blockquote><br />Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная физика. М., 1976.
	~~<br />~~физика. М., 1976.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Dilde, 08:44, 27 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-27T08:44:27Z

← Мурунку нускасы		08:44, 27 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта ~~Газ~~ абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер атмосферасын түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон ~~Газдан~~ (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү температура ж-а басымга көз каранды болот. Газдын физикалык касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети боюнча ~~Газ~~ диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а температураны өзгөртсө, ~~Газ~~ абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат ~~Газ~~ абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин ~~Газ~~ абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган ~~Газ~~ – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн ~~Газда~~ молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган ~~Газда~~ молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, ~~Газ~~ кысылууга каршылык көрсөтөт. Температура жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы температура Бойль температурасы деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – абсолюттук температура, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси ''P v ~~b RT v a'' ( 􀀎~~ )( 􀀐 ) ~~􀀠 2~~ м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык Газдын ички энергиясы идеалдуу Газга караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык Газдын молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык Газдын температурасынын өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (Газ муздайт), терс (Газ ысыйт) ж-а нөлгө барабар. Газдын касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын атмосферадагы кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук Газ, кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук Газ деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а квази бөлүкчөлөрдүн тобу да Газ катары каралат.		<blockquote>'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта газ абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер атмосферасын түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон газдан (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү температура ж-а басымга көз каранды болот. Газдын физикалык касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети боюнча газ диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а температураны өзгөртсө, газ абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат газ абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин газ абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган газ – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн газда молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган газда молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, газ кысылууга каршылык көрсөтөт. Температура жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы температура Бойль температурасы деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – абсолюттук температура, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси <math>(P+\frac{a}{v^2})(v-b)=RT</math> м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык Газдын ички энергиясы идеалдуу Газга караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык Газдын молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык Газдын температурасынын өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (Газ муздайт), терс (Газ ысыйт) ж-а нөлгө барабар. Газдын касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын атмосферадагы кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук Газ, кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук Газ деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а квази бөлүкчөлөрдүн тобу да Газ катары каралат.</blockquote><br />Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная

	<br />Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная
	<br />физика. М., 1976.		<br />физика. М., 1976.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Temirkan, 03:52, 8 Август (Баш оона) 2024 карата

2024-08-08T03:52:36Z

← Мурунку нускасы		03:52, 8 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта Г. абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер ~~атм-сын~~ түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон ~~Г-дан~~ (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү ~~темп-ра~~ ж-а басымга көз каранды болот. ~~Г-дын физ.~~ касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети ~~б-ча Г.~~ диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а ~~темп-раны~~ өзгөртсө, Г. абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат Г. абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин Г. абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган Г. – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн ~~Г-да~~ молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган ~~Г-да~~ молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, Г. кысылууга каршылык көрсөтөт. ~~Темп-ра~~ жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы ~~темп-ра~~ Бойль ~~темп-расы~~ деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – ~~абс. темп-ра~~, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси ''P v b RT v a'' ( 􀀎 )( 􀀐 ) 􀀠 2 м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык ~~Г-дын~~ ички энергиясы идеалдуу ~~Г-га~~ караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык ~~Г-дын~~ молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык ~~Г-дын темп-расынын~~ өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (Г. муздайт), терс (Г. ысыйт) ж-а нөлгө барабар. ~~Г-дын~~ касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын ~~атм-дагы~~ кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук Г., кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук Г. деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а ~~квазибөлүкчөлөрдүн~~ тобу да Г. катары каралат.		'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта Газ абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер атмосферасын түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон Газдан (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү температура ж-а басымга көз каранды болот. Газдын физикалык касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети боюнча Газ диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а температураны өзгөртсө, Газ абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат Газ абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин Газ абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган Газ – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн Газда молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган Газда молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, Газ кысылууга каршылык көрсөтөт. Температура жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы температура Бойль температурасы деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – абсолюттук температура, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси ''P v b RT v a'' ( 􀀎 )( 􀀐 ) 􀀠 2 м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык Газдын ички энергиясы идеалдуу Газга караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык Газдын молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык Газдын температурасынын өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (Газ муздайт), терс (Газ ысыйт) ж-а нөлгө барабар. Газдын касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын атмосферадагы кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук Газ, кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук Газ деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а квази бөлүкчөлөрдүн тобу да Газ катары каралат.
	<br/>Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная
	<br/>физика. М., 1976.		<br />Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная
			<br />физика. М., 1976.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Kadyrm: 1 версия

2024-03-25T10:51:09Z

1 версия

← Мурунку нускасы	10:51, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_>KadyrM, 08:13, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-25T08:13:00Z

Жаңы барак

'''ГАЗ ''' (фр. gaz, гр. chfos – башаламан) – заттын бөлүкчөлөрү эркин кыймылдап, бири-бири м-н байланышпаган же өтө начар аракетте болуп, өзүнө берилген көлөмдү толук ээлеген агрегаттык абалы. Табиятта Г. абалындагы заттар кеӊири таралган. Ал Жер атм-сын түзөт, катуу тоо тек ж-а суюктуктардын курамына кирет. Күн, жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар бейтарап ж-а иондошкон Г-дан (''плазмадан'') турат. Газ идиш көлөмүн толук ээлейт. Катуу ж-а суюк заттан айырмаланып, анын көлөмү темп-ра ж-а басымга көз каранды болот. Г-дын физ. касиеттери катуу ж-а суюк абалдагы заттардан айырмаланат. Магниттик касиети б-ча Г. диамагниттүү ж-а парамагниттүү болуп бөлүнөт. Бардык катуу ж-а суюк заттар басым ж-а темп-раны өзгөртсө, Г. абалына өтөт. Туруктуу басым учурунда катуу зат Г. абалына өтүүдөн мурда суюк абалга (эрүү), андан кийин Г. абалына (буулануу) өтөт. Жер шарына кеӊири таралган Г. – ''аба.'' Бийиктик өскөн сайын анын тыгыздыгы төмөндөйт. Тыгыздыгы төмөн Г-да молекулалардын кош урунуулары көп. Суюлтулган Г-да молекулалар аралык тартылуу күчү басымдуулук кылып, Г. кысылууга каршылык көрсөтөт. Темп-ра жогорулаганда молекулалардын урунуу саны көбөйүп, түртүлүү күчү басымдуулук кылат. Молекулалар аралык түртүлүү ж-а тартылуу күчтөрү теӊ салмактагы темп-ра Бойль темп-расы деп аталат. Газ абалын мүнөздөөчү теӊдемелер: идеалдуу газдар үчүн Менделеев – Клайперондун pv=RT теӊдемеси, мында v – газдын көлөмү, p – басымы, Т – абс. темп-ра, R – газдын универсал туруктуу саны; реалдуу газдардын абалы Ван-дер-Ваальс теӊдемеси ''P v b RT v a'' ( 􀀎 )( 􀀐 ) 􀀠 2 м-н аныкталат, мында ''а'' ж-а ''b'' – реалдык газдардын касиеттерин мүнөздөөчү туруктуу чоӊдуктар. Реалдык Г-дын ички энергиясы идеалдуу Г-га караганда дайыма чоӊ. Анткени реалдык Г-дын молекулалары кинетикалык ж-а потенциялык энергияга ээ. Молекулалар аралык аракеттешүүдө көӊдөй тоскоолдук аркылуу турактуу кичине ылдамдык м-н өткөн реалдык Г-дын темп-расынын өзгөрүшү молекулалар аралык аракеттешүү м-н шартталат. Бул эффект оӊ (Г. муздайт), терс (Г. ысыйт) ж-а нөлгө барабар. Г-дын касиетинин негизинде метеор, самолёт, снаряд, спутник ж. б-дын атм-дагы кыймылы изилденет (к. ''Газ динамикасы''). Металлдардагы эркин электрондордун тобу болгон электрондук Г., кристаллдагы фонондордун жыйындысы ж-а суюк гелий фонондук Г. деп эсептелет. Элементардык бөлүкчөлөрдүн ж-а квазибөлүкчөлөрдүн тобу да Г. катары каралат.
<br/>Ад.: ''Гиршфельдер Ж., Кертисс Ч., Берд Р.'' Молекулярная теория газов и жидкостей/Пер. с англ. М., 1961; ''Кикоин А. К., Кикоин И. К.'' Молекулярная
<br/>физика. М., 1976.
[[Category: 2-том]]