http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%AB%D0%A0%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%93%D0%90_%D0%A2%D0%9E%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%A0%D0%A3БЫРРАНГА ТООЛОРУ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-18T16:50:25ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%AB%D0%A0%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%93%D0%90_%D0%A2%D0%9E%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%A0%D0%A3&diff=9989&oldid=prevTemirkan, 03:09, 17 Май (Бугу) 2024 карата2024-05-17T03:09:54Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:09, 17 Май (Бугу) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БЫРРАНГА ТООЛОРУ ''' – дүйнөнүн эӊ түндүгүндө жайгашкан материктик тоо системасы. Краснояр крайында (Россия), Ортонку Сибирдин түндүгүндө, Таймыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. а-нда. Түш</del>.-батышта Кара (Карск) деӊизинин Енисей булуӊунан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-чыгышта, Лаптевдер деӊизине чейин 1100 ''км''ге созулат. Жазылыгы 200 ''км''ге чейин. Бири-бирине жарыш же кулиса сымал созулуп жаткан жапыз тоо жалдарынан (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийикт. </del>250–400 ''м''), кырка тоолордон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жазы платолордон (500–700 ''м''ге чейин) туруп, бири-биринен дөбөлүү түздүктөр, тепши сымал өтмө өрөөндөр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тереӊ (700 ''м''ге чейин) шаӊшаарлар (каньондор) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бөлүнгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. т. </del>бири-биринен обочолонгон төмөнкү тоо түйүндөрүнө бөлүнөт: батыш (Енисей булуӊу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Пясина <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">д-нын </del>өрөөнүнүн аралыгы), борбордук (Пясина <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Төмөнкү Таймыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">д-нын </del>аралыгы), <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. т-нун </del>эӊ бийик (1125 ''м'') <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>мөӊгүлүү бөлүгү (мөӊгүнүн жалпы аянты 30,5 ''км''<sup>2</sup>) – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-батыш (Лаптевдер деӊизинин жээгине чейин). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. т-ндагы </del>мөӊгүлөрдүн жалпы саны 96 (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а. и. </del>эӊ ириси – Неожиданный, аянты 4,3 ''км''2); алар негизинен Жданов, Преградный, Холодный ж. б. дарыялардын башаттарында жайгашкан. Мөӊгүлөрдүн этектери деӊиз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">деӊг. </del>900–600 ''м'' бийиктикке чейин түшөт. Бардык жеринде көп жылдык тоӊ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>аны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>байланыштуу солюфлюкция процесстери, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле рельефтин тоӊдон пайда болгон формалары (корумдары, дөбө-дөӊдөр ж. б.) кездешет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. т. </del>кембрийге чейин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>палеозойдо пайда болгон тоо тектерден турат; аларга ''траптар'' мүнөздүү. Климаты катаал, арктикалык. Жазы 2,5 айга гана созулуп, жай мезгили дээрлик болбойт; сентябрда эле кар түшүп, кышы узакка созулат; кар аралаш бороон-чапкын шамалы согуп турат. Январдын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. темп-расы </del>–35°С, июлдуку 4°С. Жаан-чачынынын жылдык орточо өлчөмү 100–400 ''мм''. Эӊ ири көлү – Таймыр. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түш. </del>капталдарында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тоо этектей мамык чөп-эӊилчектүү, айрым жерлеринде бадалчалуу тундра таралган; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>капталдарында арктика тундурасынын суйдаӊ өсүмдүктөрү 500–700 ''м'' бийиктиктен жогору арктика чөлү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>нивалдык-гляциалдык ландшафттар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>алмашат. Айбанаттардан карышкыр, түндүк түлкүсү, лемминг, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле арыс, ак коён, кой бука ж. б. мекендейт; өрдөк, каз, дудук каз, чулдук ж. б. куштар көп. Тоо этектеринде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>өрөөндөрүндө бугу чарбасы өнүккөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. т-нун </del>чегинде Чоӊ Арктика коругунун бир бөлүгү жайгашкан. Батыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чыгыш бөлүктөрүндө лыжа <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тоо туризм (Волнорез, Кашолот, Сэрэген чокуларына чыгуу), <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле дарыяларда (Подкаменный, Жданов, Холодный ж. б.) сүзүү өнүккөн. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БЫРРАНГА ТООЛОРУ ''' – дүйнөнүн эӊ түндүгүндө жайгашкан материктик тоо системасы. Краснояр крайында (Россия), Ортонку Сибирдин түндүгүндө, Таймыр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарым аралында</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк</ins>-батышта Кара (Карск) деӊизинин Енисей булуӊунан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-чыгышта, Лаптевдер деӊизине чейин 1100 ''км''ге созулат. Жазылыгы 200 ''км''ге чейин. Бири-бирине жарыш же кулиса сымал созулуп жаткан жапыз тоо жалдарынан (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийиктиги </ins>250–400 ''м''), кырка тоолордон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жазы платолордон (500–700 ''м''ге чейин) туруп, бири-биринен дөбөлүү түздүктөр, тепши сымал өтмө өрөөндөр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тереӊ (700 ''м''ге чейин) шаӊшаарлар (каньондор) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бөлүнгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бырранга тоолору </ins>бири-биринен обочолонгон төмөнкү тоо түйүндөрүнө бөлүнөт: батыш (Енисей булуӊу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Пясина <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыясынын </ins>өрөөнүнүн аралыгы), борбордук (Пясина <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Төмөнкү Таймыр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыяларынын </ins>аралыгы), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бырранга тоолорунун </ins>эӊ бийик (1125 ''м'') <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>мөӊгүлүү бөлүгү (мөӊгүнүн жалпы аянты 30,5 ''км''<sup>2</sup>) – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-батыш (Лаптевдер деӊизинин жээгине чейин). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бырранга тоолорундагы </ins>мөӊгүлөрдүн жалпы саны 96 (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анын ичинен </ins>эӊ ириси – Неожиданный, аянты 4,3 ''км''2); алар негизинен Жданов, Преградный, Холодный ж. б. дарыялардын башаттарында жайгашкан. Мөӊгүлөрдүн этектери деӊиз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">деӊгээлинен </ins>900–600 ''м'' бийиктикке чейин түшөт. Бардык жеринде көп жылдык тоӊ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>аны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>байланыштуу солюфлюкция процесстери, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле рельефтин тоӊдон пайда болгон формалары (корумдары, дөбө-дөӊдөр ж. б.) кездешет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бырранга тоолору </ins>кембрийге чейин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>палеозойдо пайда болгон тоо тектерден турат; аларга ''траптар'' мүнөздүү. Климаты катаал, арктикалык. Жазы 2,5 айга гана созулуп, жай мезгили дээрлик болбойт; сентябрда эле кар түшүп, кышы узакка созулат; кар аралаш бороон-чапкын шамалы согуп турат. Январдын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо температурасы </ins>–35°С, июлдуку 4°С. Жаан-чачынынын жылдык орточо өлчөмү 100–400 ''мм''. Эӊ ири көлү – Таймыр. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк </ins>капталдарында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тоо этектей мамык чөп-эӊилчектүү, айрым жерлеринде бадалчалуу тундра таралган; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>капталдарында арктика тундурасынын суйдаӊ өсүмдүктөрү 500–700 ''м'' бийиктиктен жогору арктика чөлү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>нивалдык-гляциалдык ландшафттар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>алмашат. Айбанаттардан карышкыр, түндүк түлкүсү, лемминг, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле арыс, ак коён, кой бука ж. б. мекендейт; өрдөк, каз, дудук каз, чулдук ж. б. куштар көп. Тоо этектеринде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>өрөөндөрүндө бугу чарбасы өнүккөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бырранга тоолорунун </ins>чегинде Чоӊ Арктика коругунун бир бөлүгү жайгашкан. Батыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чыгыш бөлүктөрүндө лыжа <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тоо туризм (Волнорез, Кашолот, Сэрэген чокуларына чыгуу), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле дарыяларда (Подкаменный, Жданов, Холодный ж. б.) сүзүү өнүккөн. <br/>Ад.: ''Трифонов Е. В.'' Таймыр. Региональная география. Норильск, 1999; о ш о н у к у э л е. Таймыр Физическая география. Норильск, 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Ад.: ''Трифонов Е. В.'' Таймыр. Региональная география. Норильск, 1999; о ш о н у к у э л е. Таймыр Физическая география. Норильск, 2003.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%AB%D0%A0%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%93%D0%90_%D0%A2%D0%9E%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%A0%D0%A3&diff=6572&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-27T07:37:41Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:37, 27 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%AB%D0%A0%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%93%D0%90_%D0%A2%D0%9E%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%A0%D0%A3&diff=6571&oldid=prevvol2_>KadyrM, 01:19, 27 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-27T01:19:03Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div>'''БЫРРАНГА ТООЛОРУ ''' – дүйнөнүн эӊ түндүгүндө жайгашкан материктик тоо системасы. Краснояр крайында (Россия), Ортонку Сибирдин түндүгүндө, Таймыр ж. а-нда. Түш.-батышта Кара (Карск) деӊизинин Енисей булуӊунан түн.-чыгышта, Лаптевдер деӊизине чейин 1100 ''км''ге созулат. Жазылыгы 200 ''км''ге чейин. Бири-бирине жарыш же кулиса сымал созулуп жаткан жапыз тоо жалдарынан (бийикт. 250–400 ''м''), кырка тоолордон ж-а жазы платолордон (500–700 ''м''ге чейин) туруп, бири-биринен дөбөлүү түздүктөр, тепши сымал өтмө өрөөндөр ж-а тереӊ (700 ''м''ге чейин) шаӊшаарлар (каньондор) м-н бөлүнгөн. Б. т. бири-биринен обочолонгон төмөнкү тоо түйүндөрүнө бөлүнөт: батыш (Енисей булуӊу м-н Пясина д-нын өрөөнүнүн аралыгы), борбордук (Пясина м-н Төмөнкү Таймыр д-нын аралыгы), Б. т-нун эӊ бийик (1125 ''м'') ж-а мөӊгүлүү бөлүгү (мөӊгүнүн жалпы аянты 30,5 ''км''<sup>2</sup>) – түн.-батыш (Лаптевдер деӊизинин жээгине чейин). Б. т-ндагы мөӊгүлөрдүн жалпы саны 96 (а. и. эӊ ириси – Неожиданный, аянты 4,3 ''км''2); алар негизинен Жданов, Преградный, Холодный ж. б. дарыялардын башаттарында жайгашкан. Мөӊгүлөрдүн этектери деӊиз деӊг. 900–600 ''м'' бийиктикке чейин түшөт. Бардык жеринде көп жылдык тоӊ ж-а аны м-н байланыштуу солюфлюкция процесстери, о. эле рельефтин тоӊдон пайда болгон формалары (корумдары, дөбө-дөӊдөр ж. б.) кездешет. Б. т. кембрийге чейин ж-а палеозойдо пайда болгон тоо тектерден турат; аларга ''траптар'' мүнөздүү. Климаты катаал, арктикалык. Жазы 2,5 айга гана созулуп, жай мезгили дээрлик болбойт; сентябрда эле кар түшүп, кышы узакка созулат; кар аралаш бороон-чапкын шамалы согуп турат. Январдын орт. темп-расы –35°С, июлдуку 4°С. Жаан-чачынынын жылдык орточо өлчөмү 100–400 ''мм''. Эӊ ири көлү – Таймыр. Түш. капталдарында ж-а тоо этектей мамык чөп-эӊилчектүү, айрым жерлеринде бадалчалуу тундра таралган; түн. капталдарында арктика тундурасынын суйдаӊ өсүмдүктөрү 500–700 ''м'' бийиктиктен жогору арктика чөлү ж-а нивалдык-гляциалдык ландшафттар м-н алмашат. Айбанаттардан карышкыр, түндүк түлкүсү, лемминг, о. эле арыс, ак коён, кой бука ж. б. мекендейт; өрдөк, каз, дудук каз, чулдук ж. б. куштар көп. Тоо этектеринде ж-а өрөөндөрүндө бугу чарбасы өнүккөн. Б. т-нун чегинде Чоӊ Арктика коругунун бир бөлүгү жайгашкан. Батыш ж-а чыгыш бөлүктөрүндө лыжа ж-а тоо туризм (Волнорез, Кашолот, Сэрэген чокуларына чыгуу), о. эле дарыяларда (Подкаменный, Жданов, Холодный ж. б.) сүзүү өнүккөн. <br />
<br/>Ад.: ''Трифонов Е. В.'' Таймыр. Региональная география. Норильск, 1999; о ш о н у к у э л е. Таймыр Физическая география. Норильск, 2003.<br />
[[Category: 2-том]]<br />
</div>vol2_>KadyrM