http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%A3%D0%94%D0%94%D0%98%D0%97%D0%9CБУДДИЗМ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-18T13:39:03ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%94%D0%94%D0%98%D0%97%D0%9C&diff=9769&oldid=prevTemirkan, 10:34, 10 Май (Бугу) 2024 карата2024-05-10T10:34:28Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:34, 10 Май (Бугу) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БУДДИ&#769;ЗМ ''' – дүйнөдөгү үч чоӊ диндин бири. Байыркы Индияда б. з. ч. 6–5-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дарда </del>чыккан. Уламыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>ага Будда негиз салган. Адегенде брахманизмдин бир тармагы катары пайда болуп, анын айрым түшүнүктөрүн (жандын көчүп жүрүшү, тозок, бейиш) мурастап алган; бирок брахмандардын касталарды актаганына каршы турган. Алгачкы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>«хинаяна» («кичине араба» же «тар жол») деп аталып, «азап тартуу» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>«жан куткаруу» жагынан адамдар теӊ укуктуу деп эсептелген. Б. з. ч. 3-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Индияны сурап турган Ашок падыша <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-ди мамл. </del>дин деп жарыялаган. 1-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Индиянын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-батыш тарабында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дин </del>«махаяна» («чоӊ араба» же «улуу жол») деген жаӊы түрү пайда болот. Анын догматтарында б о д и с а т в а л а р, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. а. </del>«жан куткарууга көмөктөш теӊирлер» чоӊ орун ээлейт. Будда философия системасынын негизинде д х а р м а л а р теориясы жатат. Бул теория <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>материалдык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>рухий нерселердин баары бир агымга кошулуп, айрым элементтерден турат. Элементтер туруксуз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>опаасыз келет, ошондуктан элементтерден тургандын баары («көрүнүштөр дүйнөсү») чыныгы реалдуу болмуш боло албайт. Ар бир элементтин түбөлүк, өзгөрбөс, түшүнүп болбос ээси бар, ал дхарма деп аталат. Дхармалар өтө көп, бирок алардын 75 түрү гана чыныгы реалдуу болмуш («маӊыз дүйнөсү») боло алат. Дхармалардын өз ара айкалышынан жекече аӊ-сезим жаралат. Жандануунун азап-тозок тартышын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>жашоонун мааниси деп санайт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дин </del>эӊ башкы диний догматы жандын кубулуп, бир түрдөн экинчи түргө өтүп, жаӊы түспөл алып турушу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>түшүнүккө негизделген. Бул ишеним <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча</del>, дхармалардын тутумдашкан белгилүү бир тобу («комбинациясы») жандуу нерсени жашатып турат; ал «комбинацияга» биригип, жан кубулат. Натыйжада падыша (раджа) кул болуп, кул падыша болуп кубула алат. Дхармалардын жаӊы «комбинациясын» карма жаратат, ал эми карма болсо өткөн чакта жасалган «күнөөлөр» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>«сооптордун» кошундусу деп түшүндүрүлөт. «Сообу», «күнөөсүнөн» ашып түшсө, кубулуу эӊ мыкты болот. Кубулуунун түпкү чеги – нирвана (өчүү, сиӊүү маанисинде). Буга жеткенде, жандын кубулушу токтолот, жандуу нерсе азап-тозоктон биротоло арылат. Адам кечилдик (монахтык) жол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>кетсе гана «нирванага» жетиши мүмкүн. Индияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. м-н </del>''брахманизмдин'' жанаша жашап, жакындашып отурушу акыры жаӊы диндин – индуизмдин пайда болушун шарттаган. 10-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>башында Индияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>маанисин жоготкон. Бирок <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>Тибет, Кытай, Корея, Япония, Инди-Кытай мамлекеттерине, Монголия, Таиланд, Индонезия, Россияга (бурят, калмак, тува элдерине) ж. б. таралып кеткен. Ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>диний түшүнүктөр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айкалышып, мазмунун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>формасын өзгөртүп отурган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, Тибет <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Монголияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>ламаизм түрүнө өткөн.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БУДДИ&#769;ЗМ ''' – дүйнөдөгү үч чоӊ диндин бири. Байыркы Индияда б. з. ч. 6–5-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>чыккан. Уламыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>ага Будда негиз салган. Адегенде брахманизмдин бир тармагы катары пайда болуп, анын айрым түшүнүктөрүн (жандын көчүп жүрүшү, тозок, бейиш) мурастап алган; бирок брахмандардын касталарды актаганына каршы турган. Алгачкы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизм </ins>«хинаяна» («кичине араба» же «тар жол») деп аталып, «азап тартуу» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>«жан куткаруу» жагынан адамдар теӊ укуктуу деп эсептелген. Б. з. ч. 3-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Индияны сурап турган Ашок падыша <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизмди мамлекеттик </ins>дин деп жарыялаган. 1-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Индиянын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-батыш тарабында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизмдин </ins>«махаяна» («чоӊ араба» же «улуу жол») деген жаӊы түрү пайда болот. Анын догматтарында б о д и с а т в а л а р, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкача айтканда </ins>«жан куткарууга көмөктөш теӊирлер» чоӊ орун ээлейт. Будда философия системасынын негизинде д х а р м а л а р теориясы жатат. Бул теория <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>материалдык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>рухий нерселердин баары бир агымга кошулуп, айрым элементтерден турат. Элементтер туруксуз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>опаасыз келет, ошондуктан элементтерден тургандын баары («көрүнүштөр дүйнөсү») чыныгы реалдуу болмуш боло албайт. Ар бир элементтин түбөлүк, өзгөрбөс, түшүнүп болбос ээси бар, ал дхарма деп аталат. Дхармалар өтө көп, бирок алардын 75 түрү гана чыныгы реалдуу болмуш («маӊыз дүйнөсү») боло алат. Дхармалардын өз ара айкалышынан жекече аӊ-сезим жаралат. Жандануунун азап-тозок тартышын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизм </ins>жашоонун мааниси деп санайт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизмдин </ins>эӊ башкы диний догматы жандын кубулуп, бир түрдөн экинчи түргө өтүп, жаӊы түспөл алып турушу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>түшүнүккө негизделген. Бул ишеним <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча</ins>, дхармалардын тутумдашкан белгилүү бир тобу («комбинациясы») жандуу нерсени жашатып турат; ал «комбинацияга» биригип, жан кубулат. Натыйжада падыша (раджа) кул болуп, кул падыша болуп кубула алат. Дхармалардын жаӊы «комбинациясын» карма жаратат, ал эми карма болсо өткөн чакта жасалган «күнөөлөр» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>«сооптордун» кошундусу деп түшүндүрүлөт. «Сообу», «күнөөсүнөн» ашып түшсө, кубулуу эӊ мыкты болот. Кубулуунун түпкү чеги – нирвана (өчүү, сиӊүү маанисинде). Буга жеткенде, жандын кубулушу токтолот, жандуу нерсе азап-тозоктон биротоло арылат. Адам кечилдик (монахтык) жол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кетсе гана «нирванага» жетиши мүмкүн. Индияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизм менен </ins>''брахманизмдин'' жанаша жашап, жакындашып отурушу акыры жаӊы диндин – индуизмдин пайда болушун шарттаган. 10-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>башында Индияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизм </ins>маанисин жоготкон. Бирок <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизм </ins>Тибет, Кытай, Корея, Япония, Инди-Кытай мамлекеттерине, Монголия, Таиланд, Индонезия, Россияга (бурят, калмак, тува элдерине) ж. б. таралып кеткен. Ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>диний түшүнүктөр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айкалышып, мазмунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>формасын өзгөртүп отурган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, Тибет <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Монголияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Буддизм </ins>ламаизм түрүнө өткөн.<br/>Ад.: ''Ильинг'' Г. Ф. Религия древней Индии. М., 1959; ''Кочетов'' А. Н. Буддизм. М., 1968.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Ад.: ''Ильинг'' Г. Ф. Религия древней Индии. М., 1959; ''Кочетов'' А. Н. Буддизм. М., 1968.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%94%D0%94%D0%98%D0%97%D0%9C&diff=6060&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-27T07:37:15Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:37, 27 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%94%D0%94%D0%98%D0%97%D0%9C&diff=6059&oldid=prevvol2_>KadyrM, 01:19, 27 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-27T01:19:03Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div>'''БУДДИ&#769;ЗМ ''' – дүйнөдөгү үч чоӊ диндин бири. Байыркы Индияда б. з. ч. 6–5-к-дарда чыккан. Уламыш б-ча ага Будда негиз салган. Адегенде брахманизмдин бир тармагы катары пайда болуп, анын айрым түшүнүктөрүн (жандын көчүп жүрүшү, тозок, бейиш) мурастап алган; бирок брахмандардын касталарды актаганына каршы турган. Алгачкы Б. «хинаяна» («кичине араба» же «тар жол») деп аталып, «азап тартуу» ж-а «жан куткаруу» жагынан адамдар теӊ укуктуу деп эсептелген. Б. з. ч. 3-к-да Индияны сурап турган Ашок падыша Б-ди мамл. дин деп жарыялаган. 1-к-да Индиянын түн.-батыш тарабында Б-дин «махаяна» («чоӊ араба» же «улуу жол») деген жаӊы түрү пайда болот. Анын догматтарында б о д и с а т в а л а р, б. а. «жан куткарууга көмөктөш теӊирлер» чоӊ орун ээлейт. Будда философия системасынын негизинде д х а р м а л а р теориясы жатат. Бул теория б-ча материалдык ж-а рухий нерселердин баары бир агымга кошулуп, айрым элементтерден турат. Элементтер туруксуз ж-а опаасыз келет, ошондуктан элементтерден тургандын баары («көрүнүштөр дүйнөсү») чыныгы реалдуу болмуш боло албайт. Ар бир элементтин түбөлүк, өзгөрбөс, түшүнүп болбос ээси бар, ал дхарма деп аталат. Дхармалар өтө көп, бирок алардын 75 түрү гана чыныгы реалдуу болмуш («маӊыз дүйнөсү») боло алат. Дхармалардын өз ара айкалышынан жекече аӊ-сезим жаралат. Жандануунун азап-тозок тартышын Б. жашоонун мааниси деп санайт. Б-дин эӊ башкы диний догматы жандын кубулуп, бир түрдөн экинчи түргө өтүп, жаӊы түспөл алып турушу ж-дөгү түшүнүккө негизделген. Бул ишеним б-ча, дхармалардын тутумдашкан белгилүү бир тобу («комбинациясы») жандуу нерсени жашатып турат; ал «комбинацияга» биригип, жан кубулат. Натыйжада падыша (раджа) кул болуп, кул падыша болуп кубула алат. Дхармалардын жаӊы «комбинациясын» карма жаратат, ал эми карма болсо өткөн чакта жасалган «күнөөлөр» м-н «сооптордун» кошундусу деп түшүндүрүлөт. «Сообу», «күнөөсүнөн» ашып түшсө, кубулуу эӊ мыкты болот. Кубулуунун түпкү чеги – нирвана (өчүү, сиӊүү маанисинде). Буга жеткенде, жандын кубулушу токтолот, жандуу нерсе азап-тозоктон биротоло арылат. Адам кечилдик (монахтык) жол м-н кетсе гана «нирванага» жетиши мүмкүн. Индияда Б. м-н ''брахманизмдин'' жанаша жашап, жакындашып отурушу акыры жаӊы диндин – индуизмдин пайда болушун шарттаган. 10-к-дын башында Индияда Б. маанисин жоготкон. Бирок Б. Тибет, Кытай, Корея, Япония, Инди-Кытай мамлекеттерине, Монголия, Таиланд, Индонезия, Россияга (бурят, калмак, тува элдерине) ж. б. таралып кеткен. Ал жерг. диний түшүнүктөр м-н айкалышып, мазмунун ж-а формасын өзгөртүп отурган. Мис., Тибет м-н Монголияда Б. ламаизм түрүнө өткөн.<br />
<br/>Ад.: ''Ильинг'' Г. Ф. Религия древней Индии. М., 1959; ''Кочетов'' А. Н. Буддизм. М., 1968.<br />
[[Category: 2-том]]<br />
</div>vol2_>KadyrM