http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%A3%D0%9A_%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%92_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB 2026-04-18T22:59:45Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%A3%D0%9A_%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%92_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=10246&oldid=prev 2024-05-22T09:55:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:55, 22 Май (Бугу) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ ''' – адамдын жана татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп жана кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары менен айырмаланат. Ага ''мээ'' жана ''жүлүн'' кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды жана системаларды бири-бири менен; 2) сезүү органдарынын жардамы менен айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө менен байланыштырат. Негизги структуралык жана кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири менен тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө менен байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. Борбордук нерв системасы дененин башка мүчөлөрү менен 12 жуп мээ нервин жана 31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан жана кол, буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде ''вегетатив нерв системасынын'' ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол менен мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борбордук </del>нерв системасынын жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү жана эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге жана андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу жана кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден жана ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу жана зат алмашуу процессин тейлейт, ошондой эле жүрөк-кан тамыр жана эндокрин системасынын функциясы менен ички жана сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу жана токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.&lt;br/&gt;''М. Жээналиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ ''' – адамдын жана татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп жана кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары менен айырмаланат. Ага ''мээ'' жана ''жүлүн'' кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды жана системаларды бири-бири менен; 2) сезүү органдарынын жардамы менен айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө менен байланыштырат. Негизги структуралык жана кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири менен тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө менен байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. Борбордук нерв системасы дененин башка мүчөлөрү менен 12 жуп мээ нервин жана 31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан жана кол, буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде ''вегетатив нерв системасынын'' ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол менен мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">борбордук </ins>нерв системасынын жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү жана эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге жана андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу жана кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден жана ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу жана зат алмашуу процессин тейлейт, ошондой эле жүрөк-кан тамыр жана эндокрин системасынын функциясы менен ички жана сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу жана токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.&lt;br/&gt;''М. Жээналиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%A3%D0%9A_%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%92_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=10145&oldid=prev 2024-05-21T10:21:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:21, 21 Май (Бугу) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ ''' – адамдын жана татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп жана кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары менен айырмаланат. Ага ''мээ'' жана ''жүлүн'' кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды жана системаларды бири-бири менен; 2) сезүү органдарынын жардамы менен айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө менен байланыштырат. Негизги структуралык жана кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири менен тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө менен байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. Борбордук нерв системасы дененин башка мүчөлөрү менен 12 жуп мээ нервин жана 31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан жана кол буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде ''вегетатив нерв системасынын'' ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол менен мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө Борбордук нерв системасынын жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү жана эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге жана андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу жана кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден жана ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу жана зат алмашуу процессин тейлейт, ошондой эле жүрөк-кан тамыр жана эндокрин системасынын функциясы менен ички жана сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу жана токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.&lt;br/&gt;''М. Жээналиев.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ ''' – адамдын жана татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп жана кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары менен айырмаланат. Ага ''мээ'' жана ''жүлүн'' кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды жана системаларды бири-бири менен; 2) сезүү органдарынын жардамы менен айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө менен байланыштырат. Негизги структуралык жана кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири менен тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө менен байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. Борбордук нерв системасы дененин башка мүчөлөрү менен 12 жуп мээ нервин жана 31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан жана кол<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </ins>буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде ''вегетатив нерв системасынын'' ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол менен мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө Борбордук нерв системасынын жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү жана эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге жана андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу жана кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден жана ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу жана зат алмашуу процессин тейлейт, ошондой эле жүрөк-кан тамыр жана эндокрин системасынын функциясы менен ички жана сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу жана токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.&lt;br/&gt;''М. Жээналиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%A3%D0%9A_%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%92_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=9505&oldid=prev 2024-04-29T05:06:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:06, 29 Апрель (Чын куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ ''' – адамдын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айырмаланат. Ага ''мээ'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>''жүлүн'' кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>системаларды бири-бири <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н</del>; 2) сезүү органдарынын жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>байланыштырат. Негизги структуралык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. н. с. </del>дененин башка мүчөлөрү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>12 жуп мээ нервин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кол буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде ''вегетатив нерв системасынын'' ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. н. с-нын </del>жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>зат алмашуу процессин тейлейт, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле жүрөк-кан тамыр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>эндокрин системасынын функциясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ички <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ ''' – адамдын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айырмаланат. Ага ''мээ'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>''жүлүн'' кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>системаларды бири-бири <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен</ins>; 2) сезүү органдарынын жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>байланыштырат. Негизги структуралык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борбордук нерв системасы </ins>дененин башка мүчөлөрү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>12 жуп мээ нервин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кол буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде ''вегетатив нерв системасынын'' ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борбордук нерв системасынын </ins>жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>зат алмашуу процессин тейлейт, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле жүрөк-кан тамыр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>эндокрин системасынын функциясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ички <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.&lt;br/&gt;''М. Жээналиев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;''М. Жээналиев.''</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%A3%D0%9A_%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%92_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=6859&oldid=prev 2024-03-28T09:03:28Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:03, 28 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol2_>KadyrM http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%94%D0%A3%D0%9A_%D0%9D%D0%95%D0%A0%D0%92_%D0%A1%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%AB&diff=6860&oldid=prev 2024-03-28T04:57:02Z

<p>1 версия</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;БОРБОРДУК НЕРВ СИСТЕМАСЫ &#039;&#039;&#039; – адамдын ж-а татаал түзүлүштүү жаныбарлардын мээсинин негизги бөлүгү. Четки нерв системасынан топтошуп ж-а кыртыш сымал жайгашкан нерв клеткалары м-н айырмаланат. Ага &#039;&#039;мээ&#039;&#039; ж-а &#039;&#039;жүлүн&#039;&#039; кирет. Ал негизинен эки милдетти аткарат: 1) денедеги бардык органдарды ж-а системаларды бири-бири м-н; 2) сезүү органдарынын жардамы м-н айлана-чөйрөдөн маалымат алып, денени сырткы чөйрө м-н байланыштырат. Негизги структуралык ж-а кызмат аткаруучу бөлүгү – нейрон. Денедеги бардык нерв талчалары бири-бири м-н тыгыз байланышкан. Ал организмдин айлана-чөйрө м-н байланышын жөнгө салып, бардык органдардын иш-аракетин тейлейт. Анын функциясынын негизин рефлекстер түзөт. Б. н. с. дененин башка мүчөлөрү м-н 12 жуп мээ нервин ж-а 31 жуп жүлүн дүмүрчөгүн байланыштырып, алардын ишин жүзөгө ашырат. Жүлүнгө арткы дүмүрчөгүнүн афферент нерви аркылуу териден, булчуӊдан, ички органдардан ж-а кол буттан «маалымат» келип турат. Нейрондун алдыӊкы дүмүрчөгүнөн төмөнгө кетүүчү нервдер чыгып, алар аркылуу скелет булчуӊдарын жетектөөчү импульстар келет. Ошол эле жерде &#039;&#039;вегетатив нерв системасынын&#039;&#039; ички органдардын кызматын башкаруучу импульстарды берүүчү талчалары өтөт. Жүлүндүн ак затынын курамындагы афференттүү (борборго умтулуучу) жол м-н мээге, ал эми жогортон төмөн карай эфференттүү (борбордон четтөөчү) жол аркылуу жүлүнгө Б. н. с-нын жогорку бөлүгүнөн буйрук келет. Жүлүн жабыркаганда афференттүү ж-а эфференттүү импульстар токтойт. Жүлүндөн мээге ж-а андан жүлүнгө келүүчү бардык нерв жолдору мээнин сөӊгөгү аркылуу өтөт. Сүйрү мээ аркылуу өткөн рефлекстер жүлүн рефлексине караганда татаал болуп, ага дем алуу, кан айлануу, теӊ салмактуулук, чайноо, соруу, жутуу, кусуу, чүчкүрүү, жөтөлүү рефлекстери кирет. Сүйрү мээ кырсыкка учураса дем алуу ж-а кан айлануу токтойт, өмүргө коркунуч туулат. Сүйрү мээнин төрт дөбөчөсүндө көрүү, угуу, көз кыймылдаткыч борборлор бар. Көргөзгүч урчукта бүт дененин жүлүндөн, сүйрү мээден ж-а ортоӊку мээден жарым шар кыртышына келүүчү сезгич жолдор чогулат. Аралык мээ тамактануу, кан айлануу ж-а зат алмашуу процессин тейлейт, о. эле жүрөк-кан тамыр ж-а эндокрин системасынын функциясы м-н ички ж-а сырткы кабыл алууну байланыштырат. Мээ сөӊгөгүнүн ретикул формациясы, гипоталамус, көргөзгүч урчугу мээ кыртышына кыймылдатуучу ж-а токтотуучу таасир берет. Ошолор аркылуу дененин уйку, сергектенүү, ачка болуу, суусоо, ооруу ж. б. функциясы ишке ашат. Мээ жарым шарынан кетүүчү импульс өтүүчү жол мээ сөӊгөгү аркылуу өтүп, жүлүндүн кыймылдаткыч клеткаларына жетет. Мээ кыртышынын бир жагына кан куюлса, дененин экинчи карама-каршы тарабындагы булчуӊдар шал болот. Мээ кыртышы 200 млрд нерв клеткасынан (нейрондон) турат.<br /> &lt;br/&gt;&#039;&#039;М. Жээналиев.&#039;&#039;<br /> [[Category: 2-том]]<br /> </div>

Kadyrm