http://encyclopedia.edu.kg/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%90%D0%A8%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%A2%D0%A2%D0%90%D0%A0 2026-04-18T00:14:21Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A8%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%A2%D0%A2%D0%90%D0%A0&diff=9028&oldid=prev 2024-04-15T09:33:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:33, 15 Апрель (Чын куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАШКЫРТТАР ''' (өздөрүн башкорт деп аташат) – түрк эли, Башкыртстандын (Россия Федерациясы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>калкы. Саны Россияда 1584 554, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а. и. </del>Башкыртстанда 1172 287 адам (2010). Челябинск, Оренбург, Пермь, Свердлов, Курган, Тюмень <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-нда</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле Казакстан, Өзбекстан, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-н</del>, Тажикстан, Түркмөнстан, Украинада да жашашат. Жалпы саны 2 млн адам (2010). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырт, о. </del>эле орус, татар тилдеринде да сүйлөшөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-лар </del>негизинен мусулман-сунниттер. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>– этногенетикалык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>этномаданий байланыштар жагынан кыргыздарга жакын, тектеш эл. Алар б. з. ч. 1-миӊ жылдыкта <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түш. </del>Уралга ооп келген түрк элдери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>финн-угор <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>иран (сармат-аландар) уруулары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ассимиляцияланышынын негизинде эл болуп калыптанган. Ага огуз-печенег уруулары, волга-камалык булгарлар, кыпчактар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>монгол урууларынын да (10–13-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к.</del>) катышы бар. Башкырт уруулары азыркы жашаган жерге 9–10-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>көчүп келип, отурукташа баштаган. Бул аймакты мекендеген финн-угор тилдүү мадьяр (венгр) уруулары Паннонияга журт которууга аргасыз болушкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>1236-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>монгол-татарларга баш ийишип, Алтын Ордого бириккен. 14-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>ислам динине өтүшкөн. Алар Казан хандыгы жоюлгандан кийин (1552) Россиянын курамына кошулган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>келишим <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>өздөрүнүн үрп-адат, салты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>дини <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>жашашкан. Падышалык Россияга каршы 17–18-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да Б. </del>бир нече жолу көтөрүлүшкө чыгышкан. 1773–75-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. Б-да </del>карама-каршылыктар токтотулган, бирок <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дын </del>жерге болгон вотчиналык укугу сакталып калган. 1789-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Уфада Россия мусулмандарынын Диний башкармалыгы уюшулган. 1917-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Февраль <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рев-ясынан </del>кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>өздөрүнүн мамлекеттүүлүгүн түзүү үчүн активдүү күрөшкөн. 1919-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Башкырт АССРи түзүлгөн. 1-дүйнөлүк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>граждандык согуш, 1921–22-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дагы </del>ачарчылык, 30-жылдардагы репрессия, 1941–45-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дагы </del>Улуу Ата Мекендик согуштагы жоготуулар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле алардын татар, орус элдери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ассимиляцияланышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дын </del>санынын азайышына алып келген. Кийинки жылдарда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дын </del>улуттук аӊ-сезиминин жогорулашы байкалат. 1990-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. респ-нын </del>Жогорку Советинде Башкырт АССРинин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>көз карандысыздыгы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>декларация кабыл алынып, 1992-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>февралда Башкыртстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Респ. </del>болуп жарыяланган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>негизинен мал чарбачылык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>кесиптенишкен жарым көчмөн эл болгон, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле аӊчылык, аарычылык, балык кармоочулук да кеӊири тараган. 17–19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>дыйканчылыкка өтүп, дөӊгөлөктүү жыгач соко, тырмоо колдонушкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. </del>бир нече уруулук топко бөлүнүп, болуштукту</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАШКЫРТТАР ''' (өздөрүн башкорт деп аташат) – түрк эли, Башкыртстандын (Россия Федерациясы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>калкы. Саны Россияда 1584 554, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анын ичинен </ins>Башкыртстанда 1172 287 адам (2010). Челябинск, Оренбург, Пермь, Свердлов, Курган, Тюмень <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облустарында</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле Казакстан, Өзбекстан, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан</ins>, Тажикстан, Түркмөнстан, Украинада да жашашат. Жалпы саны 2 млн адам (2010). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар ошондой  </ins>эле орус, татар тилдеринде да сүйлөшөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар </ins>негизинен мусулман-сунниттер. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар </ins>– этногенетикалык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>этномаданий байланыштар жагынан кыргыздарга жакын, тектеш эл. Алар б. з. ч. 1-миӊ жылдыкта <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк </ins>Уралга ооп келген түрк элдери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>финн-угор <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>иран (сармат-аландар) уруулары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ассимиляцияланышынын негизинде эл болуп калыптанган. Ага огуз-печенег уруулары, волга-камалык булгарлар, кыпчактар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>монгол урууларынын да (10–13-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдар</ins>) катышы бар. Башкырт уруулары азыркы жашаган жерге 9–10-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>көчүп келип, отурукташа баштаган. Бул аймакты мекендеген финн-угор тилдүү мадьяр (венгр) уруулары Паннонияга журт которууга аргасыз болушкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар </ins>1236-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>монгол-татарларга баш ийишип, Алтын Ордого бириккен. 14-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>ислам динине өтүшкөн. Алар Казан хандыгы жоюлгандан кийин (1552) Россиянын курамына кошулган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>келишим <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>өздөрүнүн үрп-адат, салты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>дини <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>жашашкан. Падышалык Россияга каршы 17–18-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда Башкырттар </ins>бир нече жолу көтөрүлүшкө чыгышкан. 1773–75-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы Башкырттарда </ins>карама-каршылыктар токтотулган, бирок <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттардын </ins>жерге болгон вотчиналык укугу сакталып калган. 1789-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Уфада Россия мусулмандарынын Диний башкармалыгы уюшулган. 1917-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Февраль <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">революциясынан </ins>кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар </ins>өздөрүнүн мамлекеттүүлүгүн түзүү үчүн активдүү күрөшкөн. 1919-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Башкырт АССРи түзүлгөн. 1-дүйнөлүк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>граждандык согуш, 1921–22-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдардагы </ins>ачарчылык, 30-жылдардагы репрессия, 1941–45-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдардагы </ins>Улуу Ата Мекендик согуштагы жоготуулар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле алардын татар, орус элдери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ассимиляцияланышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттардын </ins>санынын азайышына алып келген. Кийинки жылдарда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттардын </ins>улуттук аӊ-сезиминин жогорулашы байкалат. 1990-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы республиканын </ins>Жогорку Советинде Башкырт АССРинин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик </ins>көз карандысыздыгы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>декларация кабыл алынып, 1992-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>февралда Башкыртстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикасы </ins>болуп жарыяланган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар </ins>негизинен мал чарбачылык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кесиптенишкен жарым көчмөн эл болгон, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле аӊчылык, аарычылык, балык кармоочулук да кеӊири тараган. 17–19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>дыйканчылыкка өтүп, дөӊгөлөктүү жыгач соко, тырмоо колдонушкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттар </ins>бир нече уруулук топко бөлүнүп, болуштукту&lt;br/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАШКЫРТТАР55.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАШКЫРТТАР55.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>түзүшкөн. Аны бий башкарып, бийлик мураска калган. Болуштук аймак, тюба, арага бөлүнүп, башкаруу иштерине тархандар, батырлар, дин өкүлдөрү активдүү катышкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-да </del>нике кудалашуу, айрым учурда ала качуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ишке ашкан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>левират салты сакталган. Үйлөнүү той күнү колуктунун үйүндө ат чабыш, күрөш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>мелдеш уюштурушкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дын </del>айылдары өзөн бойлой жайгашып, көчмөн турмуштун шартына ылайык, ар бир айылдын бир канча кыштоо, жаздоо, жайлоо, күздөөсү болгон. Алар боз үйдө, талаа-түздөрдө сокмо, жыгач үйлөрдө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чатырларда жашаган. Азыркы мезгилде орустар ж. б. коӊшу элдердин тийгизген таасиринен улам <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б-дын </del>курулуш техникасы жакшырып, кыш, бетон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>кабаттуу үйлөр салынган. Аялдар узун, бүйүрмөлүү көйнөк, алжапкыч, жеӊсиз кемсел кийишип, көкүрөгүнө коралл, күмүш теӊге <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>кооздолгон кооздуктарды тагынып, сыртынан чепкен (түстүү кездемеден тигилген), башына такыя кийип, анын үстүнө түрдүү шурулар бастырылган узун жамынгычтарды салынышкан. Эркектери көйнөк, кенен шым, чепкен, ичик, башына баалуу териден жасалган тебетей, малакай, калпак кийген. Тамак-ашы негизинен эт, сүт азыктарынан (беш бармак, куллама, чучук, казы, айран, кымыз, май, быштак) даярдалат. Жазында каргатуй, жайында жиин майрамдарын майрамдашат. Кургакчылык мезгилде арбактарга сыйынуу, курмандык чалуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сууну бири-бирине жаба коюшуп, жаан чакыруу ырымы өткөрүлгөн.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>түзүшкөн. Аны бий башкарып, бийлик мураска калган. Болуштук аймак, тюба, арага бөлүнүп, башкаруу иштерине тархандар, батырлар, дин өкүлдөрү активдүү катышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттарда </ins>нике кудалашуу, айрым учурда ала качуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ишке ашкан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>левират салты сакталган. Үйлөнүү той күнү колуктунун үйүндө ат чабыш, күрөш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>мелдеш уюштурушкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттардын </ins>айылдары өзөн бойлой жайгашып, көчмөн турмуштун шартына ылайык, ар бир айылдын бир канча кыштоо, жаздоо, жайлоо, күздөөсү болгон. Алар боз үйдө, талаа-түздөрдө сокмо, жыгач үйлөрдө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чатырларда жашаган. Азыркы мезгилде орустар ж. б. коӊшу элдердин тийгизген таасиринен улам <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Башкырттардын </ins>курулуш техникасы жакшырып, кыш, бетон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кабаттуу үйлөр салынган. Аялдар узун, бүйүрмөлүү көйнөк, алжапкыч, жеӊсиз кемсел кийишип, көкүрөгүнө коралл, күмүш теӊге <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кооздолгон кооздуктарды тагынып, сыртынан чепкен (түстүү кездемеден тигилген), башына такыя кийип, анын үстүнө түрдүү шурулар бастырылган узун жамынгычтарды салынышкан. Эркектери көйнөк, кенен шым, чепкен, ичик, башына баалуу териден жасалган тебетей, малакай, калпак кийген. Тамак-ашы негизинен эт, сүт азыктарынан (беш бармак, куллама, чучук, казы, айран, кымыз, май, быштак) даярдалат. Жазында каргатуй, жайында жиин майрамдарын майрамдашат. Кургакчылык мезгилде арбактарга сыйынуу, курмандык чалуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сууну бири-бирине жаба коюшуп, жаан чакыруу ырымы өткөрүлгөн.&lt;br/&gt;''Ш. Керимова.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;''Ш. Керимова.''</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A8%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%A2%D0%A2%D0%90%D0%A0&diff=8456&oldid=prev 2024-03-29T11:02:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:02, 29 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol2_>KadyrM http://encyclopedia.edu.kg/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A8%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%A2%D0%A2%D0%90%D0%A0&diff=8457&oldid=prev 2024-03-29T05:08:05Z

<p>1 версия</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;БАШКЫРТТАР &#039;&#039;&#039; (өздөрүн башкорт деп аташат) – түрк эли, Башкыртстандын (Россия Федерациясы) жерг. калкы. Саны Россияда 1584 554, а. и. Башкыртстанда 1172 287 адам (2010). Челябинск, Оренбург, Пермь, Свердлов, Курган, Тюмень обл-нда, о. эле Казакстан, Өзбекстан, Кырг-н, Тажикстан, Түркмөнстан, Украинада да жашашат. Жалпы саны 2 млн адам (2010). Башкырт, о. эле орус, татар тилдеринде да сүйлөшөт. Б-лар негизинен мусулман-сунниттер. Б. – этногенетикалык ж-а этномаданий байланыштар жагынан кыргыздарга жакын, тектеш эл. Алар б. з. ч. 1-миӊ жылдыкта Түш. Уралга ооп келген түрк элдери жерг. финн-угор ж-а иран (сармат-аландар) уруулары м-н ассимиляцияланышынын негизинде эл болуп калыптанган. Ага огуз-печенег уруулары, волга-камалык булгарлар, кыпчактар ж-а монгол урууларынын да (10–13-к.) катышы бар. Башкырт уруулары азыркы жашаган жерге 9–10-к-да көчүп келип, отурукташа баштаган. Бул аймакты мекендеген финн-угор тилдүү мадьяр (венгр) уруулары Паннонияга журт которууга аргасыз болушкан. Б. 1236-ж. монгол-татарларга баш ийишип, Алтын Ордого бириккен. 14-к-да ислам динине өтүшкөн. Алар Казан хандыгы жоюлгандан кийин (1552) Россиянын курамына кошулган ж-а келишим б-ча өздөрүнүн үрп-адат, салты ж-а дини м-н жашашкан. Падышалык Россияга каршы 17–18-к-да Б. бир нече жолу көтөрүлүшкө чыгышкан. 1773–75-ж. Б-да карама-каршылыктар токтотулган, бирок Б-дын жерге болгон вотчиналык укугу сакталып калган. 1789-ж. Уфада Россия мусулмандарынын Диний башкармалыгы уюшулган. 1917-ж. Февраль рев-ясынан кийин Б. өздөрүнүн мамлекеттүүлүгүн түзүү үчүн активдүү күрөшкөн. 1919-ж. Башкырт АССРи түзүлгөн. 1-дүйнөлүк ж-а граждандык согуш, 1921–22-ж-дагы ачарчылык, 30-жылдардагы репрессия, 1941–45-ж-дагы Улуу Ата Мекендик согуштагы жоготуулар, о. эле алардын татар, орус элдери м-н ассимиляцияланышы Б-дын санынын азайышына алып келген. Кийинки жылдарда Б-дын улуттук аӊ-сезиминин жогорулашы байкалат. 1990-ж. респ-нын Жогорку Советинде Башкырт АССРинин мамл. көз карандысыздыгы ж-дө декларация кабыл алынып, 1992-ж. февралда Башкыртстан Респ. болуп жарыяланган. Б. негизинен мал чарбачылык м-н кесиптенишкен жарым көчмөн эл болгон, о. эле аӊчылык, аарычылык, балык кармоочулук да кеӊири тараган. 17–19-к-да дыйканчылыкка өтүп, дөӊгөлөктүү жыгач соко, тырмоо колдонушкан. Б. бир нече уруулук топко бөлүнүп, болуштукту<br /> &lt;br/&gt;<br /> [[File:БАШКЫРТТАР55.png | thumb | none]]<br /> түзүшкөн. Аны бий башкарып, бийлик мураска калган. Болуштук аймак, тюба, арага бөлүнүп, башкаруу иштерине тархандар, батырлар, дин өкүлдөрү активдүү катышкан. Б-да нике кудалашуу, айрым учурда ала качуу м-н ишке ашкан ж-а левират салты сакталган. Үйлөнүү той күнү колуктунун үйүндө ат чабыш, күрөш б-ча мелдеш уюштурушкан. Б-дын айылдары өзөн бойлой жайгашып, көчмөн турмуштун шартына ылайык, ар бир айылдын бир канча кыштоо, жаздоо, жайлоо, күздөөсү болгон. Алар боз үйдө, талаа-түздөрдө сокмо, жыгач үйлөрдө ж-а чатырларда жашаган. Азыркы мезгилде орустар ж. б. коӊшу элдердин тийгизген таасиринен улам Б-дын курулуш техникасы жакшырып, кыш, бетон м-н кабаттуу үйлөр салынган. Аялдар узун, бүйүрмөлүү көйнөк, алжапкыч, жеӊсиз кемсел кийишип, көкүрөгүнө коралл, күмүш теӊге м-н кооздолгон кооздуктарды тагынып, сыртынан чепкен (түстүү кездемеден тигилген), башына такыя кийип, анын үстүнө түрдүү шурулар бастырылган узун жамынгычтарды салынышкан. Эркектери көйнөк, кенен шым, чепкен, ичик, башына баалуу териден жасалган тебетей, малакай, калпак кийген. Тамак-ашы негизинен эт, сүт азыктарынан (беш бармак, куллама, чучук, казы, айран, кымыз, май, быштак) даярдалат. Жазында каргатуй, жайында жиин майрамдарын майрамдашат. Кургакчылык мезгилде арбактарга сыйынуу, курмандык чалуу м-н сууну бири-бирине жаба коюшуп, жаан чакыруу ырымы өткөрүлгөн.<br /> &lt;br/&gt;&#039;&#039;Ш. Керимова.&#039;&#039;<br /> [[Category: 2-том]]<br /> </div>

Kadyrm